Կարո՞ղ են արդյոք Հայաստանի իշխանություններին ստիպել զիջումների գնալ
vpk-news.ru-ն «Կայունության տրանզիտ. Անդրկովկասի ռազմա-քաղաքական իրադրությունը կարող է արմատապես փոխվել» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Լազարևյան ակումբի վերջին նիստի ժամանակ խոսվել է հայ-ադրբեջանական երկարատև հակամարտության կարգավորման մասին՝ նշելով, որ Բաքվի և Երևանի միջև տարածքային փոխանակությունը անխուսափելի է, այլապես կլինի նոր պատերազմ Թուրքիայի ներգրավմամբ: Նշենք, որ Ռուսաստանի և Հայաստանի տնտեսական համագործակցությանը նվիրված այդ նիստում մտքերի փոխանակությունը դուրս է եկել կանխորոշված թեմատիկայից: Կուլիսներում հնչեցվել են տարածաշրջանում իրավիճակի զարգացման տարբերակների քննարկումներ: Նշվել է Վրաստանում ծագած հետաքրքրությունը Ռուսաստանի և Հայաստանի միջև տարանցման կայունության նկատմամբ: Ինչպես vpk-news.ru-ին բացատրել է ԱՊՀ երկրների ինստիտուտի փոխտնօրեն Վլադիմիր Եվսեևը, չնայած տարանցումը կրճատելուն ուղղված՝ Վաշինգտոնի, Անկարայի և Բաքվի ճնշումներին, այն ներկայումս իրականացվում է առանց ձախողումների, և Թբիլիսին մտադիր չէ խոչընդոտել Մոսկվային: Ըստ փորձագետի, այս ամենից կարելի է ենթադրել, որ վրացական կողմը, ի զարմանս իր հիմնական գործընկերների, անկախություն է ցուցաբերում այս հարցում, և անգամ տարածքների փոխանակումը չի բացառվում, չնայած, իհարկե, ներկայումս դա բավականին հիպոթետիկ սցենար է: Եվսեևի և համաժողովի մի քանի այլ մասնակիցների կարծիքով, մի շարք վրացի քաղաքական գործիչներ շահագրգռված չեն հարևանների հակամարտության մեջ Թբիլիսիի ադրբեջանամետ դիրքորոշմամբ, իսկ պաշտոնական իշխանությունները Բաքվի և Անկարայի դժգոհությունը հաշվի չառնելով՝ խուսափում են միայն Հայաստանին մեղադրելուց: Համաժողովի որոշ մասնակիցներ, չնայած շատ զուսպ, բայց կոչ են արել կյանքի կոչել հնագույն «Ալագիր-Ցխինվալի» (Հյուսիսային և Հարավային Օսիայի տարածքներով) և «Ցխինվալի-Գորի» երկաթուղային նախագծերով գնացքների երթևեկության վերականգնման բանակցությունները: Ի դեպ, այս նախագծերի մասին խորհրդատվությունները մինչև 2008 թվականի հայտնի իրադարձությունները պարբերաբար անցկացվում էին: Երկաթուղային այս մայրուղին շահավետ կլինի Վրաստանին ավելի լայն համատեքստում, քանի որ դա թույլ կտա ստեղծել նոր և միևնույն ժամանակ կարճ տրանսկովկասյան երակ, որը կապվելու է Ռուսաստանի երկաթուղային ցանցի այն հատվածին, որը աշխարհագրորեն ամենամոտն է Անդրկովկասին: Չմոռանանք, որ Թեհրանը գնացքների է սպասում Մոսկվայից: Ինչ վերաբերում է Բաքվի և Երևանի միջև հակամարտությունը կարգավորելու տարբերակներին, ապա ԵվրԱզԷՍ-ի և ՀԱՊԿ-ի ակադեմիայի փորձագետ Վլադիմիր Մկրտչյանի խոսքերով, իրեն հայտնի է Ադրբեջանի հիմնական տարածքից և Թուրքիայի հետ սահմանակից Նախիջևանից միաժամանակյա ռազմական գործողություններ սկսելու որոշակի պլանի մասին, որպեսզի այդ «աքցանով» Հայաստանի իշխանություններին ստիպեն զիջումների գնալ: Այնուամենայնիվ, չնայած ներկայումս միայն տեսականորեն, բայց բացառված չէ նույնիսկ տարածքների փոխանակման տարբերակը: Այսինքն, Ադրբեջանին է անցնում գրեթե ողջ հարավային Հայաստանը Ղարաբաղի փոխարեն (վերադարձնելով արևել յան սահմանի մոտակա տարածքները, որտեղ տեղակայված են ինքնահռչակված ԼՂՀ-ի ուժերը): Այսպիսով, Նախիջևանը, որը 1920-ականների սկզբից Ադրբեջանից առանձնացված է որպես անկլավ, վերջապես կմիանա նրան: Բայց, այնուամենայնիվ, այս պահին սա հիպոթետիկ սցենար է: Ամեն դեպքում, ուշադրություն է գրավում այն, որ, ըստ Մկրտչյանի, հարավային Հայաստանում տնտեսապես քիչ բան է կատարվում, և հավանական է, որ տեղական իշխանությունները պարզապես կանխատեսում են տարածքային փոխանակում:
Կամո Խաչիկյան
