Թրամփի նոր նախաձեռնությունը, որից կարող է օգտվել Հայաստանը. «Փաստ»
Аналитика«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
ԱՄՆ կողմից Գոլանի բարձունքները որպես Իսրայելի տարածք ճանաչելու Թրամփի մտադրությունը լուրջ նախադեպ է դառնալու միջազգային իրավունքի և միջազգային քաղաքականության համար։ Իսրայելն այս տարածքը Սիրիայից նվաճել է 1967-ին՝ Վեցօրյա պատերազմի ժամանակ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ 1981թ.-ին Իսրայելի խորհրդարանը Գոլանի բարձունքների վրա տարածեց հրեական իրավունքը, միջազգային հանրությունը, որևէ պետություն չընդունեցին Գոլանի բարձունքների օտարումը Սիրիայից։ Ավելին՝ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեան դրանց նվաճումը համարել է անեքսիա ու Իսրայելին կոչ է արել այն վերադարձնել Սիրիային։
Դոնալդ Թրամփի մերձավորարևել յան քաղաքականության մեջ արմատական բեկում մտավ դեռ 2017թ.-ին, երբ նա Երուսաղեմը ճանաչեց Իսրայելի մայրաքաղաք ու ԱՄՆ դեսպանատունը Թել Ավիվից տեղափոխեց նոր մայրաքաղաք։ Ավելորդ չէ հիշեցնել, որ Երուսաղեմի կարգավիճակն Իսրայելի ու արաբական երկրների հակամարտության առանցքային հարցերից մեկն է, եթե ոչ՝ ամենագլխավորը։ Հրեաները Երուսաղեմը համարում են մայրաքաղաք՝ չնայած այն հանգամանքին, որ պաղեստինցիները կարծում են, որ Արևել յան Երուսաղեմը պետք է լինի իրենց ապագա պետության մայրաքաղաքը։
Անշուշտ, Թրամփի թե՛ երեկվա և թե՛ 2017թ.-ի քայլերը տեղավորվում են Վաշինգտոնի մերձավորարևել յան մեծ քաղաքականության համատեքստում, սակայն դրանք կարևոր նախադեպեր կարող են ստեղծել հակամարտությունների կարգավորման հարցում։ Խնդիրը մեզ հետաքրքրում է հիմնականում այս համատեքստում։ Դոնալդ Թրամփը փաստացի հասկացնում է, որ ինքը շրջանցում է միջազգային իրավունքի քարացած սկզբունքները, որոնք, ի դեպ, տարընթերցումների տեղիք են տալիս և շեշտը դնում է ստատուս-քվոն ինստիտուցիոնալացնելու վրա։ Սա իսկապես կարևոր դրվագ է միջազգային իրավունքի համար։
Կարո՞ղ են արդյոք Հայաստանն ու Արցախն օգտվել այս իրավիճակից։ Իհարկե, կարող են, ընդ որում՝ ոչ միայն տեսական, այլ նաև գործնական հարթության վրա։ Համենայն դեպս, Թրամփի նոր նախաձեռնությունն ուժեղ հարված է Բաքվի համար, որը միակողմանի սուբյեկտիվությամբ անընդհատ թմբկահարում է ՄԱԿ-ի բանաձևերը ու խոսում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության վերականգնման անհրաժեշտության մասին՝ ըստ էության, դա նախապայման համարելով ԼՂ խնդրի կարգավորման համար։ Եթե Վաշինգտոնը այսօր ճանաչում է Գոլանի բարձունքների գրավումը Իսրայելի կողմից, ապա ճանապարհ է բացում նաև ԼՂ խնդրում առկա ստատուս-քվոն ֆորմալիզացնելու համար. համենայն դեպս՝ նույն տրամաբանությամբ կարող է ճանաչվել ոչ միայն ԱՀ անկախությունը, այլ նաև նրա իրավունքն Արցախին հարակից ազատագրված տարածքների հանդեպ։
Սակայն Իսրայելն իր համար ցանկալի լուծմանը հետամուտ է եղել 52 տարի շարունակ՝ դա համարելով իր քաղաքականության առաջնահերթություն։ Իսրայելն առաջին հերթին ստեղծել է նոր որակի պետություն, որն իր կենսունակությունն ապացուցել է նույնիսկ թշնամական պետություններով շրջապատված լինելու պարագայում։ Իսրայելա-արաբական հակամարտության ընթացում Թել Ավիվն իր կենսունակությունն ապահովել է առաջին հերթին այն բանի շնորհիվ, որ, ի տարբերություն իր հարևանների, ունի արդյունավետ կառավարման համակարգ, մրցունակ տնտեսություն։ Իսրայելի նախադեպն իսկապես վարակիչ է Հայաստանի համար՝ երկրի ներսում ինստիտուցիոնալ բարեփոխումներ իրականացնելու համար։
Բացի այդ, Իսրայելը տասնամյակներ շարունակ վարել է խիստ նպատակային ու արդյունավետ արտաքին քաղաքականություն՝ առավելագույնն օգուտ քաղելով իսրայելաամերիկյան ռազմավարական համագործակցությունից ու իր ձայնը լսելի դարձնելով համաշխարհային քաղաքականության մյուս կենտրոնների համար։ Այս հարթության վրա Հայաստանը նույնպես հետևություններ անելու անհրաժեշտություն ունի. հայ-ռուսական հարաբերությունները հեռու են ռազմավարական ու գործընկերային լինելուց, մյուս կողմից՝ Երևանի միակողմանի արտաքին քաղաքականությունը կաշկանդում է նրա զարգացումն այլ ուղղություններով։ Օրախնդիր հարց է՝ թավշյա հեղափոխության արժեքների կապիտալացումն արտաքին քաղաքականության մեջ։
Եվ վերջապես՝ Իսրայելին ու Հայաստանին միավորում է մեծաթիվ Սփյուռք ունենալու ընդհանրությունը։ Հրեական համայնքն ու լոբբին արդյունավետորեն սպասարկում են Իսրայելի արտաքին քաղաքական օրակարգը, ժամանակն է, որպեսզի մենք էլ ձևավորենք համազգային օրակարգ՝ հիմնված ոչ թե պատմական արդարության վերականգնման, այլ՝ արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունների շուրջ։
Միայն այս պարագայում Հայաստանը կարող է օգտվել միջազգային դրական նախադեպերից։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
