Ճշմարտությունն այն է, որ ինչ էլ անես, առանց Ստեփանակերտի ոչինչ չի լինի
regnum.ru-ն «Պետք է երկարաձգվի Բակո Սահակյանի՝ Արցախի նախագահի մանդատը. Վիեննայում կայացած Ալիև-Փաշինյան հանդիպման որոշ գաղտնիքներ» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Մոսկվան և Երևանը պաշտոնապես հաստատել են Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինի միջև հեռախոսազրույցի փաստը: Կրեմլի կայքէջը այդ առնչությամբ հաղորդել է, որ Փաշինյանը տեղեկացրել է Վիեննայում Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի հետ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնախնդիրների վերաբերյալ հանդիպման արդյունքների մասին և շնորհակալություն հայտնել ռուսաստանյան կողմին` բանակցային գործընթացում նշանակալի միջնորդ դեր ստանձնելու համար, իսկ Պուտինը վերահաստատել է Ռուսաստանի պատրաստակամությունը՝ աջակցել կարգավորման կողմերին լուծումներ գտնելու հարցում, այդ թվում՝ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի միջոցով: Բացի այդ, քննարկվել են երկկողմ հարաբերությունների մի շարք արդիական հարցեր, ինչպես նաև ԵԱՏՄ տարածքում ինտեգրացիոն միավորումների շրջանակներում փոխգործակցության հարցեր: Այնուամենայնիվ, Հայաստանի կառավարության կայքէջում տեղադրված տեղեկատվությունը ներկայացվում է մի փոքր այլ տարբերակով, ավելի ճիշտ` այլ տոնով և այլ շեշտադրումներով: Նշվում է, որ «Փաշինյանը քննարկել է Ադրբեջանի նախագահ Ալիևի հետ հանդիպումը», ինչպես նաև «հայ-ռուսական համագործակցության օրակարգի տարբեր հարցեր», միևնույն ժամանակ, զրուցակիցները «կարևորել են Մոսկվայում ապրիլի 4-ին կայանալիք հայ-ռուսական միջկառավարական համատեղ հանձնաժողովի հերթական հանդիպումը և քննարկման ներկայացված հարցերը»: Կրեմլը Փաշինյանի և Պուտինի միջև հեռախոսազրույցի մասին իր հաղորդագրության մեջ (համատեքստից երևում է, որ այդ նախաձեռնությունը հայկական կողմից է) առաջնային դիրք է բերում «բանակցային գործընթացում կարևոր միջնորդի դերի համար ռուսական կողմին երախտագիտության հայտնելը» և «Ռուսաստանի՝ հետագայում ևս աջակցելու պատրաստակամությունը, ընդ որում՝ նաև ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի գծով»: Հետևաբար, Ալիևի հետ Փաշինյանի հանդիպման կազմակերպման և բանակցությունների ընթացքում Մոսկվան ունեցել է այնպիսի դերակատարում, որը չի սահմանափակվում միայն ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահի գործառույթներով: Հակառակ դեպքում, նման երախտագիտությամբ Փաշինյանը պետք է դիմեր ԱՄՆ-ի և Ֆրանսիայի ղեկավարներին ևս, որոնք նույնպես իրենց ներկայացուցիչները ունեն Մինսկի խմբում: Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների միջև Վիեննայի բանակցությունների արդյունքները, չնայած նախնական բացասական կանխատեսումներին, առայժմ կարելի է դրական գնահատել, թեև առաջընթաց չի արձանագրվել: Սա բանակցային գործընթացի այս փուլում բարձրացնում է Մոսկվայի դերի հարցը: Ցավոք անհայտ է, թե ինչի մասին են զրուցել Փաշինյանն ու Ալիևը : Ե՛վ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի, և՛ Բաքվի ու Երևանի հետագա հայտարարությունները ընդհանրական բնույթի են, չնայած պարունակում են մի քանի կարևոր մանրամասներ: Միևնույն ժամանակ, զարմանալի է, որ ապրիլյան պատերազմի ավարտից հետո Պուտինի անձնական միջնորդական ջանքերով Սանկտ Պետերբուրգում կատարված համատեղ հայտարարության հիշատակումը անհետացել է: Բաքուն հասկացել է, որ այդ միջոցառումների իրականացումը կհանգեցնի հակամարտության «սառեցմանը» և հետագայում այնտեղ միջազգային խաղաղապահ ուժերի հայտնվելուն, հետևաբար, ամեն կերպ պայքարել է նման իրադարձությունների զարգացման դեմ: Ինչպես հայտնի է, Ադրբեջանը հրաժարվել է ստորագրել այդ պայմանագրերը: Դիվանագիտական աղբյուրները պնդում են, որ Ռուսաստանը և նրա գործընկերները Բաքվում ու Երևանում ունեին բանավոր պայմանավորվածություններ, որոնցից հրաժարվել են տարբեր պատճառներով: Այդ ժամանակից ի վեր Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման հարցում Ռուսաստանի, Ադրբեջանի և Հայաստանի ղեկավարների անձնական մակարդակով շփումները գրեթե ընդհատվել են: Այժմ, կարծես թե, Դուշանբեում, կրկին Պուտինի անձնական միջնորդական ջանքերով, Ալիևի և Փաշինյանի միջև բանավոր համաձայնություն է ձեռք բերվել հակամարտության գոտում լարվածության նվազեցման մասին, և դա պահպանվել է: Սա ցույց է տալիս, որ չեզոքացվել է Սանկտ Պետերբուրգի համաձայնությունը: Մոսկվան և Երևանը գոհ են, քանի որ հայտնվել է թույլ, բայց, այնուամենայնիվ, ապահովագրություն ռազմական գործողությունների վերսկսման զսպման համար: Փաշինյանը մինչև Ալիևի հետ վերջին հանդիպումը հայտարարել էր, որ «Արցախի ներկայացուցիչների մասնակցությունը բանակցային գործընթացում կարևոր է մեզ համար» և «սա ոչ թե քմահաճույք կամ բանակցային ձևաչափը փոխելու մտադրություն է, այլ բանակցությունների արդյունավետության բարձրացման հարց»: Հանդիպումից հետո տեղի է ունեցել հեռախոսազրույց Արցախի Հանրապետության նախագահ Բակո Սահակյանի հետ: Այդտեղ զարմանալի բան չկա, քանի որ Փաշինյանը բացահայտ հայտարարել է, որ Արցախի մասնակցության հարցը քննարկվել է Ալիևի հետ, սակայն համաձայնություն ձեռք չի բերվել: Արդյոք դա նշանակո՞ւմ է, որ հարցն օրակարգից հանվել է: Ոչ, քննարկումները կշարունակվեն: Կա, օրինակ, նման փաստարկ. Ղարաբաղը ներկայացված է եղել բնակցություններում 1998-2018 թվականներին. քանի որ այդ ժամանակ Հայաստանը ներկայացնում էին այն անձինք, ովքեր մի ժամանակ եղել են նաև Ղարաբաղի ղեկավարներ, ինչոր իմաստով կարելի է համարել, որ Ղարաբաղը ներկայացված էր բանակցություններին: Ըստ Փաշինյանի, 2018 թվականից հետո Ղարաբաղը մնացել է բանակցություններից դուրս: Այսպիսով, Պուտինի հետ հեռախոսազրույցում Հայաստանի վարչապետը կարող էր խոսել կոնկրետ Սահակյանի՝ բանակցություններին ներգրավման հեռանկարների մասին: Արցախի նախագահը «գովազդվում» է բարձր մակարդակով, և անգամ ակտիվորեն քննարկվում փակ բանակցություններում և երեք պետությունների ղեկավարների հեռախոսային զրույցում, այսինքն՝ ստացվում է, որ Սահակյանը ունի հանրապետության ղեկավարի մանդատ, և ղարաբաղցիները պետք է մտածեն նրա այդ մանդատը երկարաձգելու մասին: Ի վերջո, ձիերին գետանցումում չեն փոխում: Պաշտոնական մակարդակում Բաքուն դեմ է Ստեփանակերտի բանակցություններին միանալուն՝ այն որակելով որպես ձևաչափի անցանկալի փոփոխություն, բայց ճշմարտությունն այն է, որ ինչ էլ անես, առանց Ստեփանակերտի ոչինչ չի լինի՝ նույնիսկ Մադրիդյան սկզբունքների իրականացման մեջ: Եթե Երևանը գաղտնի համաձայնել է «մոռանալ» Սանկտ Պետերբուրգում ձեռք բերված պայմանավորվածությունների մասին, ապա Բաքուն ևս գաղտնի մտածում է Ստեփանակերտին ընդգրկելու մասին: Նույնիսկ Ադրբեջանում ԱՄՆ նախկին դեսպան, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նախկին համանախագահ Մեթյու Բրայզան խոստովանել է, որ Ալիևի և Փաշինյանի՝ Վիեննայի հանդիպումը «լավ նշան է դիվանագիտական արարողակարգի տեսանկյունից»: Այնպես որ, առջևում կան շատ կարևոր իրադարձություններ:
Կամո Խաչիկյան
