Ֆե­տի­շա­ցում և մա­նի­պու­լյա­ցիա.զրո­նե­րի դե­րա­կա­տա­րու­թյու­նը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Գյումրիի ավագանին որոշում է կայացրել 1 միլիոն դրամ հատկացնել Քաղաքացու օրը նշելու միջոցառումների կազմակերպման համար։ Որոշումն ընդունվել է միաձայն, առանց որևէ «դեմ» ձայնի։ Գումարն ինքնին մեծ չէ խոշոր քաղաքում որևէ տոնակատարության համար: Սակայն, իմ պատկերացմամբ, Քաղաքացու օրվա միջոցառումները պետք է ինքնաբուխ լինեին, եթե, իհարկե, այն համաժողովրդական տոն դառնալու հեռանկար ունի։ Այս դեպքում՝ պետականորեն ֆետիշացվում է հեղափոխությունը, ստեղծում ենք նոր «Նոյեմբերի 7», ու չեմ էլ բացառում, որ կգտնվեն համայնքներ, որոնց ավագանիները որոշումներ կկայացնեն՝ արձաններ տեղադրելու մասին։

Օրերս ԵԽԽՎ նստաշրջանում Նիկոլ Փաշինյանի ունեցած ելույթի մեծ մասը նույնպես նվիրված էր թավշյա հեղափոխությանը, ու օտար մարդկանց մոտ նույնիսկ տպավորություն կարող է ստեղծվել, թե Հայաստանի Հանրապետության կամ, ավելի վատ, Հայաստանի պատմության մեկնարկը տրվել է անցած տարվա ապրիլ-մայիս ամիսներին։

Սակայն մեզ ավելի շատ հետաքրքրում է Փաշինյանի այդ ելույթի մեկ այլ հատված։ «Վերջին 10 ամսվա ընթացքում Հայաստանում ստվերից դուրս է բերվել և ստեղծվել է ավելի քան 50 հազար աշխատատեղ, որն աշխատաշուկայի ընդհանուր թվի 10%-ն է»,իր ելույթում ասել է վարչապետը: Սակայն ընդամենը ժամեր անց նույն Ստրասբուրգում հայ համայնքի ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ժամանակ ստեղծված աշխատատեղերի թիվը դարձել է 51 հազար: 

Նախ՝ ակնհայտ է, որ Նիկոլ Փաշինյանի ասած թիվը ֆորմալացված և նորաստեղծ աշխատատեղերի հանրագումարն է, այսինքն՝ խոսքը ոչ այնքան բացված նոր աշխատատեղերի, որքան՝ ստվերից դուրս եկածների մասին է։ Իհարկե, այստեղ կարևոր մի հանգամանք կա, որն առնվազն պարզաբանման կարիք ունի։ Բազմաթիվ ինֆորմացիաներ կան, որ մի շարք դեպքերում աշխատավարձը կրճատվել է, երբ սկսել են մարդկանց «ձևակերպել» կամ կազմակերպության տնօրենը գնացել է աշխատատեղերի կրճատումների։ Իհարկե, կոռուպցիայի ու ստվերի դեմ պայքարն անհրաժեշտություն է, սակայն իշխանությունները պետք է նկատի ունենան նաև այս ահազանգերը՝ անցանկալի երևույթները կանխելու նպատակով, այլապես՝ հակակոռուպցիոն պայքարի դրական հետևանքները կարող են չեղարկվել։ Ավելին, կարող են լրիվ հակառակ արդյունքն ունենալ: 

Մյուս կողմից՝ պարզ չէ, թե ինչպես ԵԽԽՎ ամբիոնից Նիկոլ Փաշինյանի հնչեցրած 50000 աշխատատեղը մեկ ժամ հետո դարձավ 51000։ Այս հանգամանքը հիմք է տալիս, որ շատ մարդիկ մտածեն, թե իշխանությունն ընդամենը պատրանքային թվերով մանիպուլացնում է հասարակական կարծիքը։ Նման մտահոգություններն այնքան էլ անտեղի չեն, երբ մի շարք ոլորտներում ականատեսն ենք դառնում իշխանությունների խոսքի ու գործի ակնհայտ տարբերությունների, օրինակ՝ ամբողջ օրը թմբկահարվում է մաքրության մասին, սակայն Երևանը կորած է աղբի մեջ, կամ՝ տնտեսական հեղափոխությունը դարձել է սիրված բրենդ հասարակության շարունակական աղքատացման համատեքստում։

Կարծում եմ՝ մեր քաղաքացիներն իրավունք ունեն տեղեկանալ, թե որ ոլորտներում են բացվել աշխատատեղերը, կամ՝ որ ոլորտներում են դրանք դուրս եկել ստվերից: Համենայն դեպս՝ մի քանի պրոֆեսիոնալներ արդեն կասկածի տակ են դրել վարչապետի հայտարարության արժանահավատությունը: Բացի այդ՝ մենք բոլորս ապրում ենք հասարակության մեջ ու առայժմ լսում ենք տարբեր ինֆորմացիաներ կրճատումների մասին, համենայն դեպս՝ խոշոր ներդրումային ծրագրերի առկայության մասին գոնե տողերիս հեղինակը տեղեկացված չէ։ Ուրախ կլինենք, եթե դրանց մասին տեղեկացված մարդիկ գտնվեն մեր երկրում:

Բացի այդ՝ գոյություն ունի կոնկրետ վիճակագրություն, որը, մեղմ ասած, կասկածի տակ է դնում վարչապետի ստրասբուրգյան ելույթների արժանահավատությունը։ Զինծառայողների սոցապահովության հիմնադրամի գործադիր տնօրենի տարեկան հաշվետվության համաձայն՝ հեղափոխությունից հետո հիմնադրամ մուտքերն ավելացել են միջինը ամսական մոտ 5 026 000 դրամ, այսինքն՝ ստվերից օրինական դաշտ է վերադարձել ընդամենը 5026 աշխատող։ Ինչպես տեսնում ենք՝ իրականության ու վարչապետի հայտարարած թվերի կոնտրաստն ակնհայտ է։ Դե, գուցե մի զրոն միայնակ բան չի փոխում, բայց նման դեպքերում արմատապես իրավիճակ է շրջում:

Արդյո՞ք Նիկոլ Փաշինյանը այս մասով չի տիրապետում իրավիճակին կամ նրան ապակողմնորոշել են ոլորտի պաստասխանատուները, թե՞ գործ ունենք հասարակական տրամադրությունների մանիպուլ յացիայի հետ։ Դժվար է միանշանակ պատասխան տալ այս հարցին, համենայն դեպս՝ այնպիսի տպավորություն է, որ հեղափոխությունը ֆետիշացնող իշխանությունը փորձում է մանիպուլացնել հասարակությանը՝ իր կառավարման արդյունավետության պատրանք, հանրային ֆոն ապահովելու նպատակով։ Կարճ ժամանակի համար սա կարող է նույնիսկ էֆեկտիվ լինել, սակայն երկարաժամկետ հեռանկարում բումերանգի պես աշխատելու է հենց կառավարության դեմ։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում