Ինչպե՞ս վարվել, եթե բաց եք թողել ժառանգությունն ընդունելու ժամկետները
«Փաստ» օրաթերթը շարունակում է ներկայացնել «Ճանաչեք և պաշտպանեք ձեր իրավունքները» խորագիրը: Շատ են դեպքերը, երբ քաղաքացիները չեն կարողանում պաշտպանել իրենց իրավունքները, քանի որ իրազեկված չեն, իսկ երբեմն էլ որոշ պետական հիմնարկներ էլ ավելի են շփոթեցնում նրանց: Օրաթերթը, համագործակցելով ՀՀ փաստաբանների պալատի հետ, այսուհետ հանրային իրազեկման արշավ է կազմակերպում, որը կօգնի մեր քաղաքացիներին իմանալ և պաշտպանել իրենց իրավունքները: Նշենք նաև, որ յուրաքանչյուր հինգշաբթի՝ ժամը 10:00-ից մինչև 17:00-ն փաստաբանների պալատի հանրային պաշտպանի գրասենյակն անվճար խորհրդատվություն է տրամադրում ՀՀ բոլոր քաղաքացիներին:
«Փաստի» խմբագրությանը հարցով դիմել է Անի Աբովյանը (անուն ազգանունը փոփոխված է- խմբ.): Նա բաց է թողել ժառանգությունն ընդունելու համար սահմանված 6-ամսյա ժամկետը և այժմ ցանկանում է պարզել, թե ինչպե՞ս կարող է ընդունել ժառանգությունը ժամկետի բաց թողնված լինելու պայմաններում։
Պատասխանում է փաստաբան Տաթևիկ Բուջատյանը:
Հարցին պատասխանելու համար նախ անհրաժեշտ է պարզել, թե ժառանգության ընդունման ինչպիսի ժամկետներ ու եղանակներ են նախատեսված։
Ժառանգությունը ձեռք բերելու համար ժառանգը (մահացած անձի երեխաները, ամուսինը կամ ծնողները համարվում են ժառանգությունն ընդունող առաջին հերթի ժառանգներ) նախ պետք է այն ընդունի: Ժառանգությունը կարող է ընդունվել ժառանգության բացման օրվանից վեց ամսվա ընթացքում: Եթե ժառանգության իրավունքը Ձեզ համար ծագում է ժառանգությունից մյուս ժառանգի հրաժարվելու դեպքում, ապա կարող եք ժառանգությունն ընդունել վեց ամսվա մնացած մասի ընթացքում, իսկ եթե այն երեք ամսից պակաս է, ապա երեք ամսվա ընթացքում: Իսկ այն անձինք, որոնց համար ժառանգության իրավունքն առաջանում է միայն այլ ժառանգի կողմից ժառանգությունը չընդունելու դեպքում, կարող են այն ընդունել ժառանգության ընդունման վեցամսյա ժամկետն ավարտվելու օրվանից երեք ամսվա ընթացքում:
Ժառանգությունը կարող է ընդունվել հետևյալ եղանակներով.
• ժառանգությունն ընդունվում է ժառանգությունն ընդունելու կամ ժառանգական իրավունքի վկայագիր ստանալու մասին ժառանգության բացման (անձի մահվան) օրվանից վեց ամսվա ընթացքում ժառանգի դիմումը նոտարին հանձնելով:
• Եթե այլ բան ապացուցված չէ, ապա ժառանգությունը ժառանգի կողմից ընդունված է համարվում նաև այն դեպքում, երբ, նա սկսում է փաստացի տիրապետել կամ կառավարել ժառանգված գույքը՝ լինի դա շարժական, թե անշարժ գույք, և դա նույնիսկ այն դեպքում, երբ վեց ամսվա ընթացքում չի ներկայացվել ժառանգությունն ընդունելու մասին դիմում։
Օրենսդրի՝ ժառանգված գույքի տիրապետում և կառավարում հասկացությունները ներառում են այն դեպքերը, երբ ժառանգը`
1. միջոցներ է ձեռնարկել գույքը պահպանելու և այն երրորդ անձանց ոտնձգություններից կամ հավակնություններից պաշտպանելու համար,
2. իր հաշվին կատարել է գույքը պահպանելու ծախսեր,
3. իր հաշվից վճարել է ժառանգատուի պարտքերը կամ երրորդ անձանցից ստացել է ժառանգատուին հասանելիք գումարները:
Փաստորեն, երբ ժառանգը բաց է թողնում ժառանգությունը վեց ամսվա ընթացքում ընդունելու ժամկետը, սակայն ժառանգատուի մահից հետո ժառանգական գույքը տիրապետում և կառավարում է, նա իր այդ գործողություններով ևս ընդունում է ժառանգությունը։ Եվ այդ դեպքում ևս ժառանգը իրավունք ունի ժառանգության ընդունման վեցամսյա ժամկետից հետո դիմել նոտարին՝ ժառանգության իրավունքի վկայագիր ստանալու նպատակով։ Հարկ է նշել, որ նման եղանակով ընդունելու դեպքում նոտարին դիմելիս անհրաժեշտություն է ծագելու նոտարի մոտ ապացուցելու ժառանգական գույքը տիրապետելու և կառավարելու հանգամանքը, ինչը կարող է կատարվել ցանկացած փաստաթղթով, որը կապացուցի գույքը պահպանելու համար կատարված ծախսերը, այն կառավարելու հանգամանքը (բնակվելու հանգամանքը, եթե անշարժ գույք է), ժառանգատուի պարտքերի վճարումները կատարելու համապատասխան չեկերը և այլն։
Իսկ այն դեպքերում, երբ ժառանգները մի քանիսն են, ժառանգը կարող է առանց դատարան դիմելու ժառանգությունն ընդունել՝ այն ընդունելու համար սահմանված ժամկետի ավարտից հետո, եթե առկա է ժառանգությունն ընդունած մնացած բոլոր ժառանգների համաձայնությունը: Իսկ եթե չկա նման համաձայնության առկայություն և առկա է վեճ ժառանգների միջև ժառանգությունն ընդունելու վերաբերյալ, ապա ժառանգությունը կարող է ընդունվել միայն դատական կարգով։
Պատահում է նաև, որ ժառանգն ուղղակի չի իմացել ժառանգության բացման մասին, ոչ էլ կառավարել ու տիրապետել է ժառանգական գույքը։ Օրենսդիրը այս դեպքում ևս սահմանել է հստակ կարգավորումներ։ Այսպես. ժառանգությունն ընդունելու ժամկետը բաց թողած ժառանգի դիմումի հիման վրա դատարանը կարող է նրան ճանաչել ժառանգությունն ընդունած` հարգելի համարելով ժամկետը բաց թողնելու պատճառները, եթե պարզվի, որ ժամկետը բաց թողնելու պատճառ է դարձել այն հանգամանքը, որ ժառանգը չգիտեր և պարտավոր չէր իմանալ ժառանգության բացման մասին ու պայմանով, որ ժառանգությունն ընդունելու ժամկետը բաց թողած ժառանգն այդ ժամկետը բաց թողնելու պատճառները վերացվելուց հետո` վեց ամսվա ընթացքում, դիմել է դատարան:
