Ադրբեջանական կողմի հայտարարությունները բացարձակ սուտ են
ridus.ru-ն «Ինչպե՞ս ստանալ Լեռնային Ղարաբաղի մուտքի արտոնագիր» հոդվածում գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղ ճամփորդությունների շուրջ առեղծվածային ու թյուրըմբռնելի շատ բաներ են ասում: Ինչպես հայտնի է, այդ տարածաշրջանը, որը ավանդաբար բնակեցված է էթնիկ հայերով, 1923 թվականին տրվել էր Ադրբեջանական ԽՍՀին: Դրանով Հարավային Կովկասում ժամային մեխանիզմով ռումբ էր տեղադրվել, որը 1991-ին պայթել է Լեռնային Ղարաբաղում անկախության հանրաքվեի ձևով, որը նպատակ ուներ անջատվել մշակույթով և դավանանքով օտար Ադրբեջանից: Պետք է նշել, որ ղարաբաղյան պատերազմը փաստացի սկսվել էր դեռևս 1990-ի հունվարին, երբ Բաքվում և Սումգայիթում արյունոտ հայկական ջարդեր են իրականացվել: Ծայրահեղական ադրբեջանցիները ջարդում և սպանում էին էթնիկ հայերին հին Բաքվի փողոցներում, իսկ ԽՍՀՄ-ն այլևս ի վիճակի չէր վերահսկել ու կանխել այդ ամենը: Ողբերգության երկրորդ շարքի սկսելն ընդամենը ժամանակի հարց էր, և այն եղավ Ղարաբաղում: Ադրբեջանական բանակը առանց մտածելու շտապեց դաժանորեն ճնշել Լեռնային Ղարաբաղի ապստամբ հայերին և պարտվեց պատերազմում: Այսօր էլ Հայաստանն ու Ադրբեջանը գտնվում են զինված հակամարտության մեջ, իսկ Լեռնային Ղարաբաղը և Ադրբեջանի ԽՍՀ-ի տարածքի մի մասը մնում են հայկական զինված ուժերի վերահսկողության ներքո: Երկու կողմերն էլ բացարձակապես հակադիր ու անհաշտելի դիրքորոշում ունեն այս հակամարտության կարգավորման հարցում, և դրանից խաղաղ կարգավորման հնարավորությունը մոտենում է զրոյի: Ի՞նչ է սա նշանակում սովորական զբոսաշրջիկի համար: Ադրբեջանի և Լեռնային Ղարաբաղի սահմանը փակ է: Ադրբեջանական կողմի այն հայտարարությունները, որ իբր Հայաստանով Ղարաբաղ գնալը ապօրինի է և պետք է այնտեղ գնալ Բաքվի կողմից, թող մոլորության մեջ չգցի ոչ մեկին: Սա բացարձակ սուտ է: Ադրբեջանից Ղարաբաղ անցնելու ճանապարհ չկա, այնտեղ ճակատային գիծն ու ականապատ դաշտերն են, այնտեղ չկան սահմանային անցակետեր, իսկ դիպուկահարները կրակում են ճակատային գծին մոտենալու ցանկացած դեպքի ժամանակ: Ղարաբաղ ընկնելու միակ տարբերակը Հայաստանով է: Հայաստանի և Ղարաբաղի միջև առկա է մոտ հինգ ճանապարհ, որոնցից ընդամենը երկուսն են (Զոդի և Բերձորի) ասֆալտապատված և երթևեկելի սովորական մեքենաների համար: Մշտապես գործում են Երևան-Ստեփանակերտ կանոնավոր ավտոբուսային և միկրոավտոբուսային երթուղիներ, որոնց ժամանակացույցերի և տոմսի արժեքների մասին տվյալներ շատ հեշտությամբ կարելի է գտնել համացանցում: Ըստ Ադրբեջանի, Ղարաբաղ այցելելու համար պետք է թույլտվություն ստանալ Բաքվի իշխանություններից, ապա այնտեղ գնալ Ադրբեջանի տարածքից: Սա տեխնիկապես անհնար է, և վերջին 25 տարիների ընթացքում ոչ մի զբոսաշրջիկ կենդանի չի անցել ճակատային այդ գիծը: Անհայտ է, թե ինչու է Բաքուն փորձում ապակողմնորոշել օտարերկրյա զբոսաշրջիկներին, բայց հավանաբար դա որոշակի սադրանքներ ստեղծելու նպատակ ունի. պատկերացրեք՝ անսպասելիորեն զբոսաշրջիկները հանկարծ հայտնվում են կրակի գոտում: Սկզբունքորեն, Ադրբեջանը Ղարաբաղ այցեր կատարելու վերաբերյալ կարգավորող օրենքներ ևս չունի, չկան այս հարցերի հետ կապված իրավասություններ, և հայտնի չի որևէ դեպք, որ զբոսաշրջիկին Ղարաբաղ այցելելու որևէ թույլտվություն տրվի: Կան անգամ մարդիկ, ովքեր նամակներ են գրել Ադրբեջանի ԱԳՆ-ին, անգամ նամակներ են գրվել Ադրբեջանի նախագահի աշխատակազմին, Բաքվի քաղաքապետարանին, եղել են դիմումներ արտասահմանյան դեսպանատներին, բայց արդյունքում ոչ ոք որևէ գրավոր փաստաթուղթ չի ստացել, ընդ որում՝ հետաքրքիր է՝ եթե անգամ տրվի, այն ո՞ւմ է ներկայացնելու, մի՞թե Երևանի օդանավակայանում Հայաստանի սահմանապահներին: Իսկ ընդհանրապես, եթե որևէ մեկին հայտնի է Ղարաբաղ այցելելու ադրբեջանական «թույլտվության» որևէ դեպք, խնդրում ենք տեղադրել համացանցում, խմբագրությունը միայն երախտապարտ կլինի դրա համար: Ամենայն հավանականությամբ, սա պարզապես խաղ է, որի նպատակն է որոշակի ճնշում գործադրել Հայաստանի վրա և վախեցնել զբոսաշրջիկներին: Բաքուն Ղարաբաղ այցելած մարդկանց անտաղանդ «սև ցուցակներ» ունի, սակայն, այնուամենայնիվ, չի կարողացել ստեղծել որոշակի համակարգ, որը թույլ կտա զբոսաշրջիկին չխախտել իր երկրի որևէ օրենք:
Միտումնավոր չխորանանք այն հարցի մեջ, որ Ղարաբաղի քաղաքացիական բնակչության դեմ իր ագրեսիայի արդյունքում Ադրբեջանի ղեկավարությունը լիովին կորցրել է ինչ-որ բան պահանջելու բարոյական իրավունքը: Խոսենք միայն փաստերով: Ղարաբաղ կարելի է մտնել միայն Հայաստանից: ԱՊՀ երկրների քաղաքացիները մուտքի արտոնագրի կարիք չունեն, պարզապես և՛ Հայաստանի, և՛ Լեռնային Ղարաբաղի սահմանին օգտագործում եք արտասահմանյան անձնագիրը: Անձնագրերը ուղղակի ստուգվում են, չեն դրվում դրոշմներ և նշաններ, այնպես որ, մի անհանգստացեք Ադրբեջան ապագա ճամփորդությունների հարցով, նրանք չգիտեն, որ այցելել եք Ղարաբաղ, իսկ եթե այդ մասին Ձեզ հարցնում են Բաքվի օդանավակայանում, ապա ուղղակի պատասխանեք. «Ղարաբա՞ղ, առաջին անգամ եմ լսում»: Նույն տեղում՝ Ղարաբաղի սահմանում, դուք ընդամենը լրացնում եք մի ձև, որտեղ նշում եք, թե որտեղ եք մտադիր լինել Լեռնային Ղարաբաղի տարածքում: Որոշ դեպքերում Ձեզ կառաջարկեն գնալ Ստեփանակերտ և դիմել արտաքին գործերի նախարարության գրասենյակ` վերջնական թույլտվություն ստանալու համար, սակայն ներկայումս դա շատ հազվադեպ է լինում: Ամեն ինչ որոշվում է մուտքի մոտ: Աշխարհի բոլոր մյուս երկրների քաղաքացիներին պետք է մուտքի արտոնագիր Լեռնային Ղարաբաղ այցելելու համար: Նախկինում այն արժեր 25 դոլար և մեկ օրվա ընթացքում տրվում էր Ղարաբաղի հայաստանյան ներկայացուցչությունում, ներկայումս այն անվճար է և ձևակերպվում է անգամ սահմանին: Մուտքի արտոնագիրը սոսնձվող թղթով է (ոչ թե անձնագրի մեջ գրառումով), այն ստանալը տևում է տասնհինգ րոպե: Սա կարելի է իրականացնել ինչպես Երևանում Ղարաբաղի ներկայացուցչությունում, այնպես էլ անմիջապես սահմանի մոտ: Փաստորեն, սա է ամբողջը:
Կամո Խաչիկյան
