Հա­յաս­տա­նը Եվ­րո­մի­ու­թյան և ԵԱՏՄ-ի մի­ջև ընտ­րու­թյան հար­ցում ընտ­րեց ՀԱՊԿ-ը

eurasia.expert-ը «Եվրամիության հետ «Արևել յան գործընկերության» 10 տարին. դասեր Հայաստանի, Ադրբեջանի և Վրաստանի համար» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Բաթումում տեղի ունեցած «Արևել յան գործընկերության» երկրների համաժողովում Եվրախորհրդի նախագահ Դոնալդ Տուսկը հայտարարել էր, որ ԽՍՀՄ-ի փլուզումը ունեցել է ահռելի դրական ազդեցություն Վրաստանի, Լեհաստանի և Կենտրոնական ու Արևել յան Եվրոպայի երկրների համար: Նա նաև հայտարարել է , որ Եվրամիությունը փորձում է Անդրկովկասը «քաշել» իր ազդեցության գոտի:

Արդեն շուրջ 10 տարի է, որ անդրկովկասյան երեք պետությունները ընտրել են Արևմուտքի հետ համագործակցության ուղին, և այդ պայմաններում «Արևել յան գործընկերության» ծրագրի տասնամյակին նվիրված Բաթումում կայացած համաժողովը վերածվել էր կարևոր քաղաքական սիմվոլի: Եվրոպայի համար Թբիլիսին առանձնահատուկ է, նա համարվում է «Արևել յան գործընկերության» առաջամարտիկ, և պատահական չէ, որ հենց նա է Անդրկովկասում առաջինը ստացել քաղաքացիների՝ շենգենյան գոտու երկրներ առանց մուտքի արտոնագրի այցելությունների թույլտվություն, և հենց նա է իր ստրատեգիական նպատակը համարում ոչ միայն ՆԱՏՕ-ի, այլ նաև Եվրամիության մեջ մտնելը:

Այնուամենայնիվ, չնայած համաժողովում հնչած՝ ապագայի լավատեսական մտքերին, քննարկումից դուրս մնաց ամենակարևոր՝ կովկասյան ուղղությամբ «միացյալ Եվրոպայի» արդյունավետ քաղաքականության իրականացման հարցը: Բանն այն է, որ «Արևել յան գործընկերության» 10-ամյա աշխատանքը անդրկովկասյան երեք պետությունների հետ տվել է երեք տարբեր արդյունք: Վրաստանի դեպքում ստրատեգիական ընտրություն դեպի Եվրամիություն, իսկ Ադրբեջանի և Հայաստանի դեպքում` տարբեր ուղղվածության սելեկտիվ կոոպերացիա: Հայաստանը մոտ էր ասոցացման համաձայնագիրը ստորագրելուն, բայց դա չեղավ, և Արևելքը, ինչպես միշտ, դրանում մեղադրեց Մոսկվային: Բայց կան կարևոր նրբություններ: Ինչ-որ իմաստով կարելի է արձանագրել, որ Ուկրաինայի օրինակը Հայաստանի համար է, որը ստորագրեց համաձայնագիրը և ստացավ արդյունք:

Հայաստանը չէր կարող առանձնանալ Ռուսաստանից առանց անվտանգության առումով ինչ-որ փոխհատուցում ստանալու: Իհարկե, պայմանագրի ստորագրումը որոշակի տնտեսական դիվիդենտներ կբերեր, բայց դա չէր կարող երաշխավորել Երևանի դիրքորոշման պահպանումը Ղարաբաղի և Թուրքիայի հետ հարաբերությունների հարցում: Արդյունքում Երևանը ընտրեց ԵԱՏՄ-ն կամ Ռուսաստանը, որպես երկրի անվտանգության պահպանման ավելի հուսալի գործընկեր: Հայաստանում անգամ հումոր կա. «Հայաստանը Եվրամիության և ԵԱՏՄ-ի միջև ընտրության հարցում ընտրեց ՀԱՊԿ-ը»: Այնուամենայնիվ, անգամ դա չխանգարեց Երևանին շարունակել համագործակցությունը «Արևել յան գործընկերության» շրջանակներում: 

Ադրբեջանը, ինչպես մինչև 2013 թվականը, այնպես էլ Ուկրաինայի ճգնաժամից և Արևմուտքի և Ռուսաստանի միջև դիմակայության նոր փուլ սկսվելուց հետո էլ հավատարիմ է մնացել Եվրամիության հետ փոխշահավետ համագործակցության սկզբունքին: Նրանց միջև բանակցությունների «եվրոպական արժեքային» բովանդակությունը միշտ էլ եղել է երկրորդ պլանում: Այս իմաստով ուշագրավ է այն, որ 2018 թվականի հուլիսին Եվրամիությունը և Ադրբեջանը ձեռք են բերել պայմանավորվածություններ չորս գործընկերային առաջնահերթություններով՝ պետական կառույցների ամրապնդում և լավ կառավարում, տնտեսական զարգացում և շուկայական հնարավորություններ, էներգաարդյունավետություն և մոբիլություն: Այստեղ պետք է նշել, որ երկու կողմերի համար այնպիսի զգայուն հարցերը, ինչպիսիք են մարդու իրավունքների պաշտպանությունը և ղարաբաղյան կարգավորումը, առաջնահերթությունների մեջ չեն մտնում:

2019 թվականի ապրիլին Եվրամիության արտաքին քաղաքականության և անվտանգության հարցերով գերագույն հանձնակատար Ֆեդերիկո Մոգերինին, մեկնաբանելով «Եվրոպա-Ադրբեջան» համագործակցության խորհրդի նիստի արդյունքները, հայտարարել է, որ «ի տարբերություն Եվրամիության հետ ասոցացման համաձայնագրեր ստորագրած Ուկրաինայի, Վրաստանի և Մոլդովայի, Ադրբեջանը, լինելով նավթով ու գազով հարուստ երկիր, հավատարիմ է Եվրամիության հետ շատ սերտ և հավասար հարաբերություններ զարգացնելուն» (մեր ժամանակների համար հազվադեպ անկեղծություն): 

Հենց դա է պատճառը, որ Բաքվի և Բրյուսելի միջև համաձայնագրի կնքման շուրջ բանակցությունները դեռ շարունակվում են, չնայած ստորագրման ժամկետների մասին բազմիցս է հայտարարվել: Կովկասի բոլոր երեք երկրներն էլ ունեն տարբեր դիրքորոշումներ Եվրամիության հետ համագործակցության վերաբերյալ: Վրաստանը Բրյուսելում տեսնում է մի ուժ, որը կարող է օգնել լուծել երկրի տարածքային ամբողջականության խնդիրը: Տարածաշրջանային մեկուսացման պայմաններում գտնվող Հայաստանը ձգտում է դիվերսիֆիկացնել տնտեսական կապերը առանց Ռուսաստանի հետ ռազմավարական դաշինքի խախտման: Ադրբեջանը ավելի շատ կողմնակից է գործնական կոմերցիոն մոդելի, առանց մարդու իրավունքների և քաղաքացիական ազատությունների խստիվ պարտավորությունների ընդունման:

Այսպիսով, «Արևել յան գործընկերության» ծրագրի իրականացումը մեկ ստանդարտով առնվազն խնդրահարույց է, եթե ոչ անիրականանալի: Եվ եթե որոշների համար այդ ծրագրի «զսպման» ունակությունը կարևորագույն գերակայությունն է, ապա մյուսների համար կարևոր է անվտանգության երաշխիքները կամ շահավետ տնտեսական համագործակցության հնարավորությունը:

Կամո Խաչիկյան