Հույսեր կան, կարևոր է, որ դրանք չխափանվեն. միտումներն առկա են, սակայն կոնկրետ ժամկետներ չեն նշվում
regnum.ru-ն «Երևանը սպասում է Մոսկվայի և Թբիլիսիի հարաբերություններում առաջընթացի » վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Թբիլիսին «թեքվում» է դեպի Ռուսաստան-Վրաստան-Հայաստան տրանսպորտային հաղորդակցության զարգացմանը և ընդլայնմանը:
Հայաստանի արտգործնախարար Զոհրաբ Մնացականյանի՝ օրերս կայացած այցը Վրաստան և Վրաստանի արտգործնախարար Դավիթ Զալկալիանիի, վարչապետ Մամուկա Բախտաձեի և խորհրդարանի նախագահ Արչիլ Թալակվաձեի հետ հանդիպումները ցանկացած այլ իրավիճակում կարելի էր գնահատել որպես սովորական իրադարձություն:
Վրաստանն ու Հայաստանը հարևան պետություններ են և համագործակցում են միմյանց հետ՝ ունենալով ինչպես քաղաքականությանը, այնպես էլ տնտեսական ոլորտին առնչվող մոտ հարյուր համաձայնագիր: Այստեղ իրավիճակի յուրահատկությունն այն է, որ Վրաստանը Հայաստանի համար միակ միջանցքն է, որը կապում է Երևանը Մոսկվայի հետ: Թբիլիսին չունի դիվանագիտական հարաբերություններ Մոսկվայի հետ և, սերտորեն համագործակցելով ինչպես Ադրբեջանի, այնպես էլ Թուրքիայի հետ, ձգտում է ԵՄ և ՆԱՏՕ:
Միևնույն ժամանակ, Վրաստանը նաև Ադրբեջանի համար է միակ տարանցիկ միջանցք, որը թույլ է տալիս ադրբեջանական էներգետիկ ռեսուրսները դուրս բերել համաշխարհային շուկա: Հետևաբար, Թբիլիսին տարածաշրջանում շարունակում է մնալ համալիր աշխարհաքաղաքական հավասարակշռումների գլխավոր կետ:
Միևնույն ժամանակ, այս իրավիճակը ռիսկեր է պարունակում, քանի որ տարածաշրջանում գործող արտաքին խաղացողները միշտ էլ գայթակղություն ունեն Վրաստանի ներքաղաքական իրավիճակի փոփոխության միջոցով տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական հավասարակշռությունը մեկ ուղղությամբ փոխելու փորձեր կատարել:
Այդ իսկ պատճառով հունիսի 20-ին Վրաստանում սկսված հակառուսական ակցիաները, որոնք վերաճեցին քաղաքական ճգնաժամի, Հայաստանում և Ադրբեջանում ուշադիր դիտարկվում էին: Այնուամենայնիվ, դրանից հետո Թբիլիսի առաջին այցելությունը կատարեց Հայաստանի արտաքին գործերի նախարարը, ինչը խիստ ուշագրավ է է:
Հնարավոր է, որ Երևանը այդպես արեց, քանի որ վրաց-ադրբեջանական հարաբերություններում սկսել են խնդիրներ ծագել՝ կապված սահմանազատման և, հատկապես, Դավիթ Գարեջի վանական համալիրի տարածքի հետ: Երկու երկրների ազդեցիկ առաջնորդները և քաղաքական գործիչները հայտարարություններ հնչեցրին, որ այդ տարածքները պատմականորեն կապված են իրենց երկրի հետ:
Ընդ որում, Բաքուն հանկարծ դադարեց գազ մատակարարել Վրաստանին` նշելով, որ «Ադրբեջանը առաջին հերթին պարտավոր է գազ մատակարարել իր սպառողներին, որից հետո կմատակարարի Վրաստան»: Ահա թե ինչու Մնացականյանի այցը Թբիլիսի օպերատիվ էր և կառուցված առկա հանգամանքների կոնյուկտուրայում:
Երևանին, հաշվի առնելով Հայաստանի հեռանկարները, առաջին հերթին անհրաժեշտ էր ճգնաժամի պայմաններում բացահայտել վրացական իշխանությունների քաղաքական վիճակը և Ռուսաստանի հետ հարաբերություններ հաստատելու մտադրությունները:
Կարևոր է նաև այն, որ Իրանի և ԵԱՏՄ-ի միջև ազատ առևտրի գոտու մասին պայմանագիրը ուժի մեջ է մտնելու մոտակա ժամանակներս, որի պատճառով էլ լրջորեն հաշվարկվում է Հայաստանի և Վրաստանի տարածքներով Իրանի և Ռուսաստանի միջև հաղորդակցային միջանցքների ստեղծման հնարավորությունները: Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև հայ-իրանական սահմանի վրա Մեղրիում ազատ տնտեսական գոտու ստեղծումը և դրա օգտագործման հնարավորությունը, որպես երրորդ երկրների շուկաներ հասանելիության ապահովող հարթակ:
Բացի դա, Հայաստանի և Վրաստանի միջև արդեն իսկ գործում է ազատ առևտրի ռեժիմ, և Հայաստանը Վրաստանի խոշորագույն առևտրային գործընկերներից է: Վրաստանը կարող է օգտագործել Հայաստանի տարածքը ԵԱՏՄ շուկա մուտք գործելու համար:
Այս ամենը հանգեցնում է այն եզրակացությանը, որ Մնացականյանի՝ Թբիլիսի կատարած այցի հիմնական նպատակն էր բացահայտել երկու երկրների տարանցումային հնարավորությունները: Այդ իսկ պատճառով նա հայ լրագրողներին տված հարցազրույցում հիմնական ուշադրությունը հրավիրել է Վերին Լարսին այլընտրանքային երթուղիների վրա:
Միևնույն ժամանակ, նախարարը սենսացիոն հայտարարություն է արել: Նրա խոսքերով, «Վրաստանի և Ռուսաստանի միջև այս հարցի շուրջ բանակցությունները նոր փուլ են մտնում», և «Հայաստանը ուշադիր հետևում է այդ գործընթացին՝ բանակցություններ վարելով ռուս և վրացի գործընկերների հետ»: Հիշեցնենք, որ այս տարվա փետրվարին Պրահայում հանդիպել են Ռուսաստանի և Վրաստանի ներկայացուցիչները Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի միջոցով Վերին Լարսին այլընտրանքային երթուղիների բացման հարցով:
Հայտնվել է հատուկ աշխատանքային խմբի ստեղծման մասին, թեև Վրաստանի նախագահ Սալոմե Զուրաբիշվիլին հայտարարել է, որ «այս նախագծի իրականացումը հնարավոր չէ Վրաստանի և Ռուսաստանի միջև դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայության պայմաններում»: Թբիլիսիում նաև հայտարարել են , որ «Աբխազիայի և Հարավային Օսիայի տարածքով նոր ճանապարհի ստեղծումը կարող է նշանակել այդ ինքնավարությունների ավտոմատ ճանաչում»: Բայց ի՞նչ կլինի հաջորդիվ, դժվար է ասել, քանի որ Մնացականյանը միայն միտումներն է մատնանշել, բայց չի նշել կոնկրետ ժամկետներ:
Այս ամենը ենթադրում է, որ Թբիլիսին ձգտում է Ռուսաստան-Վրաստան-Հայաստան տրանսպորտային հաղորդակցության զարգացումը և ընդլայնումը, առանց Հարավային Օսիայի և Աբխազիայի քաղաքական և իրավական կարգավիճակի քննարկման: Ինչո՞ւ է դա տեղի ունենում, ամբողջությամբ պարզ չէ:
Սակայն ավելի ու ավելի ակնհայտ է դառնում, որ Մոսկվան և Թբիլիսին փնտրում են այնպիսի լուծումներ, որոնք ներկայումս իրատեսական են: Այսպես, թե այնպես, մի կողմից՝ Հայաստանը և Վրաստանը, մյուս կողմից՝ Ռուսաստանը և Հայաստանը, կարծես թե, համաձայնության են գալիս այդ կարևոր հաղորդակցության նախագծի վերակենդանացման հարցում:
Անդրկովկասում իրավիճակը փոխվում է, և որոշակի հույսեր են արթնանում, բայց գլխավորը ներկայումս այն է, որ դրանք չխափանվեն ներքին և արտաքին այլ շահագրգիռ ուժերի կողմից:
Կամո Խաչիկյան
