Ներդ­րում­նե­րի ցածր մա­կար­դա­կը և ար­ժեթղ­թե­րի շու­կա­յի դի­սո­նան­սը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Չնայած տնտեսական հեղափոխություն իրականացնելու և արտերկրից ներդրումներ ներգրավելու մասին կառավարության հայտարարություններին՝ դեպի մեր երկիր օտարերկրյա ներդրումների հոսքը շարունակում է մնալ նվազագույն ծավալի: 

Նույնիսկ տվյալներ կան, որ օտարերկրյա ներդրումներն այս տարվա առաջին կեսին տնտեսության իրական հատվածում եղել են ընդամենը 15 միլիոն դոլար, որը մեր երկրի համար ուղղակի շատ փոքր ցուցանիշ է: 

Պարզվում է, որ կապիտալը Հայաստանից դուրս է գալիս, այս տարվա հունվար-հունիս ամիսներին եղել է 310 մլն դոլարի ներհոսք և 295 մլն դոլարի արտահոսք: 

Ներդրումների ներգրավմանը խոչընդոտում են մի շարք լրջագույն պրոբլեմներ՝ սկսած կառավարման համակարգում առկա խնդիրներից վերջացրած ներքաղաքական զարգացումներով և բիզնես գործունեություն իրականացնելու անառողջ միջավայրով, և, ինչպես տեսանք Համաշխարհային բանկի «Գործարարություն 2020» (Doing Business) զեկույցում, Հայաստանը հետընթաց է արձանագրել: 190 երկրների ցուցակից բաղկացած վարկանիշային աղյուսակում Հայաստանի դիրքը վատթարացել է 6 կետով. 2018 թվականի 41-րդ հորիզոնականի փոխարեն մեր երկիրն այժմ 47-րդում է։

Պարզվեց, որ Հայաստանի հետընթացի հիմնական պատճառը արժեթղթերի շուկայի և բորսայի կայացվածության մակարդակի շուրջ գնահատականն է: 

Եվ պատահական չէ, որ Հայաստանի ամենացածր ցուցանիշը արձանագրվել է փոքր բաժնետերերի պաշտպանության ուղղությամբ, որի արդյունքում Հայաստանը 120-րդն է աշխարհում, ցածր է նաև անվճարունակության թույլտվության ցուցանիշը, այս մասով էլ մեր երկիրը 95-րդն է։

 Լուրջ խնդիր է նաև այն, որ Հայաստանում կորպորատիվ արժեթղթերի շուկան գրեթե բացակայում է, չնայած որ դրա օրենսդրական ակունքները ձևավորվել են դեռևս 1991- 1992 թվականներից և որոշ վերապահումներով համապատասխանում են միջազգային չափանիշներին։ 

Մարդկանց մոտ ուղղակի ցանկություն չկա մտնել կորպորատիվ կառավարման համակարգ:

Պետք է հաշվի առնել, որ արժեթղթերի շուկան, որը ֆինանսական շուկայի կարևոր բաղադրիչներից է, բարենպաստ պայմաններ է ստեղծում ներդրումների, ֆինանսների արդյունավետ օգտագործման համար և ուղղակի կապ է ստեղծում ներդրողի և դրամական ազատ միջոցների կարիք ունեցող տնտեսվարող սուբյեկտների միջև, սակայն, ինչպես տեսնում ենք, իշխանափոխությունից հետո արժեթղթերի շուկայի կայացման ուղղությամբ կառավարությունը լուրջ քայլեր չի ձեռնարկել, և միայն «Գործարարություն 2020» զեկույցի հրապարակումից հետո է, որ վարչապետը հատուկ կենտրոնանում է այս խնդրի վրա: 

Եվ պատահական չէ, որ օրերս ՀՀ-ում ԱՄՆ առևտրի պալատի տարեվերջյան հանդիպման ժամանակ Նիկոլ Փաշինյանն անդրադարձել է նշված խնդրին՝ ընդունելով, որ ինստիտուցիոնալ առումով տնտեսության զարգացման համար այս պահին ամենամեծ խոչընդոտներից մեկը արժեթղթերի շուկայի զարգացած չլինելն է, սակայն կան ընկերություններ, որոնք չեն սպասում արժեթղթերի շուկայի զարգացմանը և արդեն նախաձեռնություն են ցուցաբերում, արժեթղթեր են թողարկում։

Այնուամենայնիվ, վարչապետը, բացի արժեթղթերի շուկայի զարգացման անհրաժեշտությունը կարևորելուց, չի նշում, թե կառավարությունն ինչ գործիքակազմ է կիրառելու, որ արժեթղթերի շուկան հետևողականորեն զարգանա, քանի որ Հայաստանում մարդիկ նախընտրում են խնայած միջոցները ներդնել բանկում՝ ավանդի տեսքով, իսկ ընկերությունները նոր ֆինանսական միջոցներ ներգրավելու այլընտրանք չեն ունենում։ 

Մինչդեռ զարգացած երկրներում խնայված միջոցները ներդրվում են հիմնականում արժեթղթերի շուկայում, իսկ արժեթղթերի շուկայի զարգացումը անհրաժեշտ բազա է ստեղծում նաև օտարերկրյա ներդրումների ներգրավման համար: 

Վերջին շրջանում կառավարությունն ու Կենտրոնական բանկը փորձում են քայլեր ձեռնարկել արժեթղթերի շուկայում տեղաշարժ արձանագրելու համար, սակայն եթե փորձեր կատարվեն ընկերություններին ուղղակի պարտադրել արժեթղթեր տեղաբաշխել՝ առանց համապատասխան միջավայրի ստեղծման, ապա դա չի կարող արդյունք ունենալ, քանի որ արժեթղթերի շուկան հնարավոր չէ արհեստականորեն կայացնել:

Դրա համար պետք է աշխատանք տանել արժեթղթերի շուկայի զարգացման հիմնական խոչընդոտները հաղթահարելու ուղղությամբ, որոնք են հիմնականում շուկայի փոքր ծավալները, տեղաբաշխման ծախսերը, գնորդների բացակայությունը, մենաշնորհները, ֆինանսական գիտելիքների պակասը և այլն:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում