Պե­տու­թյուն­նե­րը որո­շել են բա­ժա­նել զար­գաց­ման տար­բեր բնագավառներն ըստ «պա­տաս­խա­նատ­վու­թյան ոլորտ­նե­րի»

mk.ru- ն «ԵԱՏՄ-ի հնգամյակը. պատժամիջոցները, առևտրային պատերազմները և միմյանց «ոտք գցելը» տնտեսական աճի մրցավազքում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ 2014 թվականին ԵԱՏՄ ստեղծելու մասին պայմանագրի ստորագրման ժամանակ նախանշված ահռելի պլանները, ցավոք, իրականացնել չի հաջողվել, սակայն այդ կառույցի գոյատևման բարդ պայմանները շատ բան են սովորեցրել անդամ-երկրներին: 

Սանկտ Պետերբուրգում հավաքվել էին ԵԱՏՄ հնգյակի բարձրագույն պաշտոնյաները, որպեսզի քննարկեն Եվրասիական ինտեգրացիայի ստրատեգիան: 

Այդ փաստաթուղթը դեռ մինչ իր ծնվելն էր դարձել վիճելի: 

Ըստ մտահղացման, այդ նոր ստրատեգիան պետք է շահավետ օգտագործի միջպետական տարբերությունները և յուրաքանչյուր պետության անհատական հետաքրքրությունները: ԵԱՏՄ-ի ապագա զարգացմանն ուղղված քննարկվող ստրատեգիական փաստաթուղթը պահվում է գաղտնի: 

Հայտնի է միայն, որ երբ ստեղծվել էր ԵԱՏՄ-ն, այն ժամանակ առանցքային հաստատունը 180 միլիոնանոց ընդհանուր շուկայի ստեղծման հեռանկարն էր (դրական էր այն, որ ԵԱՏՄ մոդելը փորձարկվել էր մաքսային միության տեսքով, որն էլ ընկել էր տնտեսական միության ստեղծման հիմքում): Իսկ ներկայումս պետությունները որոշել են բաժանել զարգացման տարբեր բնագավառներն ըստ «պատասխանատվության ոլորտների», մտցնել, այսպես կոչված, աշխատանքի նախագծային սկզբունք:

 Ինչպես հայտարարել է Տիգրան Սարգսյանը, դա կնպաստի «միջազգային մակարդակով եվրասիական բրենդների» ստեղծմանը: Այդ նպատակով էլ առաջարկվել է «միության յուրաքանչյուր անդամ երկրի համար որոշել մեկ առաջնահերթ նախագիծ», որպեսզի արդյունքում ԵԱՏՄ-ում ստացվեն «հինգ հետաքրքրության այնպիսի ոլորտներ, որոնցից յուրաքանչյուրի իրականացումը կապված է լինելու այլ երկրների որոշած նախագծերի առաջընթացից»: 

Օրինակ՝ Ղազախստանը առաջարկել է գլխավորել Եվրասիական արտահանման կենտրոնը: Ընդ որում, այն պատճառով, որ վերջին ժամանակներում այդ երկիրը դարձել է ԵԱՏՄ այլ անդամների՝ ինչպես միության ներսում, այնպես էլ միությունից դուրս ազատ առևտրի մասին կարծիքների առանցքային արտահայտողը: 

Բացի դա, Նուրսուլթանը համարյա թե Մոսկվայի միակ «հակակշիռն» է միության ներսում, և հանդիսանում է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովում առևտրի մեջ սահմանափակումներին վերաբերող հարցերի քննարկման գլխավոր նախաձեռնողը: 

Միայն վերջին շրջանում ղազախ արտադրողները ավելի քան 40 բողոք են ուղարկել այդ հանձնաժողով, ընդ որում՝ հիմնականում այդ բողոքները վերաբերել են ռուսական կողմի գործողություններին: 

Բելառուսին Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովում առաջարկվել է համակարգել ստեղծվելիք Եվրասիական տրանսպորտային ընկերության աշխատանքները: 

Մինսկը այդ ոլորտում մեծ փորձ ունի, և միայն 2018 թվականին միության ընդհանուր տրանսպորտային ծառայությունների 44 տոկոսը իրականացվել է այդ երկրի կողմից, որը ցուցադրում է աշխարհաքաղաքական դիրքի օգտագործման և այդ դիրքի գումարայնացումը ապահովելու հաջողությունները:

Ղըրղըզստանին առաջարկվել է կոորդինացնել Եվրասիական զբաղվածության կենտրոնը, քանի որ, ի տարբերություն ԵԱՏՄ այլ երկրների, Բիշքեկը շատ մեծ ուշադրություն է դարձնում միգրացիոն հարցերին: Ղըրղըզական մայրաքաղաքում բաց տեքստով հայտարարում են, որ միայն ազատ շուկան, այդ թվում աշխատաշուկան, կարող է դառնալ ինտեգրման միակ ուղին:

Հայաստանին առաջարկվել է ստեղծել Եվրասիական զարդագործական բրենդ: Հայ ոսկերիչների աշխատանքները համաշխարհային ճանաչում ունեն և միաժամանակ այդ հանրապետության զարդագործության մասին օրենսդրությունը կարելի է համարել եվրասիական տարածքում ամենաառաջադիմականը:

 Օրինակ՝ Ռուսաստանում գոյություն ունի զարդագործական արդյունաբերության արտադրանքի արտահանման երկարատև մաքսային ձևակերպումների համակարգ, որը տևում է երկու շաբաթից մինչև մեկ ամիս: Իսկ ահա նմանատիպ գործընթացների համար Հայաստանում, ինչպես նաև Բելառուսում, պահանջվում է միջինը մեկ օր: 

Բացի դա, հենց Հայաստանն է, 2019 թվականին նախագահելով ԵԱՏՄ-ում, ուշադրությունը կենտրոնացրել միության ներսում զարդագործական ոլորտի զարգացման վրա և այդ ոլորտը հայտարարել որպես հիմք հանրահայտ եվրասիական բրենդների ստեղծման հայեցակարգ մշակելու համար: Վերջերս էլ ԵԱՏՄ միջգերատեսչական պետական խորհուրդը հաստատել է անդամ երկրներից զարդագործական արտադրանքը երրորդ երկրներ արտահանելու միջոցառումների պլանը:

Ինչ վերաբերում է Ռուսաստանին, ապա առաջարկվել է զբաղվել Եվրասիական թվային գրասենյակի ստեղծման հարցերով: Այս դերը Մոսկվայի համար ընտրվել է նաև այն պատճառով, որ մոտակա հինգ տարիների ընթացքում Ռուսաստանը նախատեսել է ավելի քան 30 միլիարդ դոլար ուղղել թվային տնտեսության էկոհամակարգերի բաղադրիչների ստեղծման ուղղությամբ, և ԵԱՏՄ անդամ մյուս երկրները ևս կարող են «հարել» այդ մշակումներին և օգտագործել դրանք:

Այնուամենայնիվ, նշենք, որ սրանք ընդամենը գաղափարներ և առաջարկություններ են, և որպեսզի իրականություն դառնան, պետք է հաստատվեն ԵԱՏՄ բարձրագույն խորհրդի նիստում ԵԱՏՄ անդամ երկրների ղեկավարների կողմից:

 Ցանկացած դեպքում առայժմ հասկանալի է միայն մեկ բան. բոլոր անդամ երկրները նպատակ ունեն օգտագործել ԵԱՏՄ-ն կոնկրետ իրենց համար առավելագույն օգուտով: 

Թեկուզ և այն նպատակով, որ օգտագործվի մեծ միության հնարավորությունները ներդրումներ բերելու և արտաքին շուկաներ դուրս գալու համար: Սակայն այդ պատճառով էլ նպատակաուղղվածություն է նկատվում՝ թույլ չտալ ուրիշներին խախտել ազատ առևտրի կանոնները:

Կամո Խաչիկյան