Հայաստանը հնարավորություն է ստացել վրեժ լուծել Ադրբեջանից. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
pravda.ru –ն գրում է, որ պատերազմում կրած պարտությունից հետո Հայաստանը կանգնել է երկընտրանքի առջև. կա՛մ փորձել բարելավել հարաբերությունները թուրքերի հետ, որոնք կոտորել են հայերին անցյալ դարասկզբին, կա՛մ կրկին վստահել Ռուսաստանին, որը չունի (և չուներ) ԼՂՀ հակամարտության կարգավորման ռազմավարություն: Խնդիրը Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի անորոշության պահպանումն է: Այս երկընտրանքը ներդրված է Մոսկվայի միջնորդությամբ հրադադարի համաձայնագրում և հանգեցրել է այն բանին, որ Հայաստանի և Ադրբեջանի միջև տարաձայնությունների արմատները չեն վերացել:
Եվ այս տարվա ընթացքում Հայաստանի համար ամեն ինչ զարգանում էր ծայրահեղ անբարենպաստ, բայց Իրանը հայտնվեց իր շահերով: Պատերազմի ավարտից մեկ տարի անց Թեհրանը հասկացավ, որ իր հյուսիսային սահմանին նոր աշխարհաքաղաքական իրողություն է՝ Ադրբեջանը նոր թափ է առել, իսկ Հայաստանը թուլացել է: Ադրբեջանի կողմից սպառնալիքները Իրանի հասցեին բազմաթիվ են: Նախ՝ Ադրբեջանը շատ սերտ կապեր ունի Իսրայելի հետ: Բաքուն Իսրայելին է մատակարարում իր նավթի 40 % -ը և նրանից ակտիվորեն գնում ժամանակակից սպառազինություն: Պարսիկները վստահ են, որ իրենց միջուկային գիտնական Մոհսեն Ֆախրիզադեն սպանվել է իսրայելական անօդաչու թռչող սարքերի կողմից, որոնք արձակվել են ադրբեջանական Սիտալչայ ավիաբազայից:
Երկրորդ՝ ինչպես Pravda.ru- ին ասել է արևելագետ, իրանագետ Կարինե Գևորգյանը, Իրանի և Ադրբեջանի միջև հակամարտությունը աճում է՝ կապված Ադրբեջանի սուննիզացիայի վերաբերյալ Իրանի շիաների երկարամյա պնդումների հետ, որն ընթանում է «Թուրքիայի կողմից զգալի ճնշման ներքո»: «Այսօրվա Ադրբեջանում ապրողների նախնիները կազմել են իրանական քաղաքակրթության մաս: Ավելին, 120-150 տարի առաջ նրանք ատում էին օսմանցիներին և թուրքերին՝ կապված Օսմանյան Կայսրությունում տեղի ունեցած շիաների հրեշավոր ցեղասպանության հետ: Բայց թուրքերը կարողացել են այդ ամենը շրջել 180 աստիճանով, իսկ դա Իրանի համար վտանգ է ներկայացնում, քանի որ ակտիվորեն համապատասխան քարոզչություն է իրականացվում նաև իրանական Ադրբեջանում», - ասել է քաղաքագետը:
Ավելացնենք, որ իրանական Ադրբեջանի տարածքում ապրում է մինչև 30 միլիոն էթնիկ ադրբեջանցի, մինչդեռ Ադրբեջանի բնակչությունն ինքնին կազմում է 10 միլիոն մարդ: Երրորդ՝ Իրանը նկատել է Թուրքիայի և Ադրբեջանի կողմից զորավարժությունների աճ իր սահմանների մոտ, այդ թվում՝ Կասպից ծովում: Այս հիմնական պատճառներից ելնելով էլ պարզ է, թե ինչու է Իրանը ակտիվորեն միջամտում անդրկովկասյան գործընթացներին: Կարինե Գևորգյանի խոսքով, Երևանն այսօր «փոքր սուբյեկտ» է, այն «կողքի է ընկած», իսկ «հետտրավմատիկ սինդրոմը դեռ երկար կզգացվի»:
Սակայն իրանական սոցիալական ցանցերն ակտիվորեն քննարկում են այն լուրերը, թե Թեհրանն ու Երևանը ռազմական համաձայնության են եկել Հայաստանում իրանցի ռազմական խորհրդականների տեղակայման վերաբերյալ: Եթե դա այդպես է, ապա Հայաստանը կկարողանա դուրս գալ «թմբիրի» վիճակից՝ ընտրելով հետագա վարքագիծ: Անուղղակիորեն այդ լուրը հաստատվում է Թեհրանի այն հայտարարությամբ, որ ինքը պատրաստ է կառուցել նոր տարանցիկ ճանապարհ Հայաստանի տարածքով դեպի Վրաստան՝ Գորիս-Կապան մայրուղուն զուգահեռ: Նոր ճանապարհն անցնելու է Սյունիքի մարզով, որը Հայաստանը վախենում է ամբողջությամբ կորցնել Բաքվի սողացող օկուպացիայի պատճառով:
Այսպես կոչված՝ «Զանգեզուրի միջանցքը» ևս պետք է անցնի նույն Սյունիքի մարզով, որի միջոցով Թուրքիան որոշել է տրանսպորտային միջանցք ստեղծել դեպի Ադրբեջան և Կասպից ծովով՝ դեպի Կենտրոնական Ասիա: Այդ միջանցքը, ըստ հրադադարի պայմանագրի, պետք է «ապաշրջափակեր տարածաշրջանային հաղորդակցությունները», ի դեպ, նաև դեպի Իրան ճյուղավորմամբ: Բայց քանի որ համաձայնագրերում կոնկրետ չի նշված ապաշրջափակման ուղիների մասին, որպես «Զանգեզուրի միջանցքի» իսկական այլընտրանք հայտնվել է իրանական նոր մայրուղին, որի դեպքում Երևանից չի պահանջվում ընդունել սահմանների փոխճանաչում և խաղաղության պայմանագրի կնքում Բաքվի հետ:
Կարինե Գևորգյանը Pravda.ru- ին տված հարցազրույցում ընդգծել է, որ Իրանը մտադիր է դառնալ «շատ լուրջ» տարանցիկ համաշխարհային հանգույց հյուսիս-հարավ գծի երկայնքով: Հետևաբար, նա «չի հրաժարվում հաղորդակցություններից ո՛չ Սիրիայի, ո՛չ Թուրքիայի, ո՛չ Լիբանանի, ո՛չ էլ Ռուսաստանի տարածքներով»: Փորձագետը կարծում է, որ «Զանգեզուրի միջանցքը» «կարող է ապահովել միայն ռազմական բեռների տեղաշարժը Թուրքիայի և Ադրբեջանի միջև, հետևաբար, այդ հաղորդակցությունն, ըստ էության, ունի միայն ռազմաքաղաքական նպատակ»: Հետևաբար, եթե Հայաստանն ապացուցի «համաշխարհային հանրությանը», որ կարող է ապաշրջափակել հաղորդակցություններն Իրանի և ոչ թե Թուրքիայի հետ, ապա դա կլինի նրա թեկուզ փոքր, բայց վրեժը Ադրբեջանից:
Իսկ ո՞րն է 3 + 3 ձևաչափի ապագան: Բոլոր շահագրգիռ կողմերը, հավանաբար, կփորձեն լուծել խնդիրները 3 + 3 ձևաչափով՝ Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովի աջակցությամբ: 3 + 3 ձևաչափով իբր մի կողմից՝ Հայաստանը, Ադրբեջանը և Վրաստանը կմասնակցեն բանակցություններին, իսկ մյուս կողմից՝ Իրանը, Ռուսաստանը և Թուրքիան: Վրաստանի արտգործնախարար Դավիթ Զալկալիանիի խոսքով, Վրաստանի համար դժվար կլինի մասնակցել բանակցություններին Ռուսաստանի հետ, սակայն երկիրը պետք է ինչ -որ ձևով ներկայացված լինի խոշոր աշխարհաքաղաքական նախագծերում: Կարինե Գևորգյանն այն կարծիքն է հայտնել, որ, իր տեղեկություններով, 3 + 3 առաջարկը թուրքական է եղել, իսկ Լավրովը, լինելով դիվանագետ, «ոչ» չի ասել: «Դիվանագետը չպետք է ասի ոչ, բայց Լավրովը հավանաբար ենթադրել է, և, կարծում եմ, ԱԳՆ վերլուծաբանները արդեն հասկացել են, որ այդ ձևաչափը դժվար թե կյանքի կոչվի միայն թեկուզ այն պատճառով, որ Վրաստանը փաստացի գտնվում է Ռուսաստանի հետ պատերազմական վիճակում»,- ասել է քաղաքագետը:
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
