Բանկային «բումի» հնարավոր ռիսկերը
Վերջին օրերին տեղի ունեցող պատերազմական գործողությունները և դրան հաջորդող ֆինանսա-տնտեսական ռեզոնանսը տեսնելով` պարզ է դառնում, որ Հայաստանի ֆինանսական համակարգը չի կարող անմասն մնալ այն ամենից, ինչ տեղի է ունենում Ռուսաստան-Արևմուտք հակասությունների շրջանակներում։ Կիրառվող պատժամիջոցների հետևանքով ճնշումը ռուսական ֆինանսական հատվածի վրա էապես մեծացել է՝ միջնորդավորված ձևով տեղափոխվելով նաև Հայաստանի ֆինանսական համակարգ։ Դա նկատելի է՝ ինչպես արժութային շուկայում, այնպես էլ՝ բանկային համակարգում։ Այս փուլում, իհարկե, ավելի շատ զգացնել են տալիս ձևավորված բացասական սպասումները։
Փաստացի, այդ սպասումների հետևանք է նաև վերջին օրերին դոլարի փոխարժեքի նկատվող տեղաշարժը։ Այն արտահայտվում է առք ու վաճառքի փոխարժեքների տարբերության խորացման տեսքով (մեծացել է փոխարժեքի մարժան)։ Նշենք, որ մինչև վերջին իրադարձությունները՝ դոլարի նկատմամբ դրամը կայուն վարքագիծ էր դրսևորում։ Հիմա էլ կարծես էական տատանումներ չկան, բայց բարձրացել է դոլարի վաճառքի գինը։ Շուկայի մասնակիցները փորձում են դիրքավորվել՝ սպասելով դոլարի հնարավոր թանկացմանը։ Գնման համեմատ, աճել է վաճառքի գինը՝ դոլարի պահանջարկի ակնկալվող ավելացման հետևանքով (վերջին տվյալներով, դոլարը գնվում է՝ 479-480, վաճառվում է՝ 488-489 դրամով)։
Դրա փոխարեն՝ կտրուկ թուլացել է ռուսական ռուբլին, իհարկե, ռուբլին նոր չէ, որ արժեզրկվում է, այդ երևույթը վաղուց է սկսվել։ Նախորդ 2-3 տարիներին ռուսական արժույթը հասցրել է բավականաչափ արժեզրկվել՝ ինչպես դոլարի, այնպես էլ՝ եվրոյի նկատմամբ։ Բայց ռուս-ուկրաինական ռազմական բախումից և կիրառվող պատժամիջոցներից հետո ռուբլին մտավ շատ ավելի խորն անկման փուլ։ Այդ դրսևորումներից հետո վերջին օրերին Հայաստանի արժութային շուկայում էապես մեծացել է ռուբլու տատանողականությունը, գնման ու վաճառքի տարբերությունը։ Ցանկացած պահի շուկայում հնարավոր են նոր ցնցումներ՝ հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ շարունակվում են ճնշումները Ռուսաստանի տնտեսության ու ֆինանսական համակարգի վրա։ Կիրառվող գլոբալ և անհատական պատժամիջոցները սկսում են խնդիրներ ստեղծել։
Հավելենք, որ արժութային շուկայում նկատվող անհանգստություններն աստիճանաբար տեղափոխվում են նաև բանկային համակարգ, ինչն առավել մեծ վտանգներ կարող է ներկայացնել ֆինանսական կայունության առումով։ Ռուսական որոշ բանկերի նկատմամբ կիրառվող պատժամիջոցների հետ կապված՝ լարվածությունը մեծացել է նաև Հայաստանի բանկային համակարգում։ Որպես այդպիսին՝ առաջինը խնդիրների հանդիպեց «ՎՏԲ-Հայաստան» բանկը։ Այն բանից հետո, երբ մայր բանկի նկատմամբ կիրառվեցին պատժամիջոցներ՝ բանկի հայաստանյան կառույցն անմիջապես իր վրա զգաց դրա ազդեցությունը։
Ստեղծված ընդհանուր ֆոնին՝ հաճախորդների և հատկապես ավանդատուների անհանգստությունները նման պայմաններում միանգամայն հասկանալի են։ Անկայուն և ռիսկային իրավիճակներում ձևավորվում են մտահոգություններ, որոնք ժամանակին չկանխելու դեպքում հետագայում կարող են շատ ավելի լրջագույն խնդիրների առաջ կանգնեցնել։ Թերևս, դա էր պատճառը հայտարարելու, որ «ՎՏԲ-Հայաստան»-ը պատրաստ է ամբողջությամբ բավարարել հաճախորդների պահանջները։ Ֆինանսա-բանկային ընդհանուր այս իրավիճակին արձագանքեց նաև Կենտրոնական բանկը՝ հայտարարելով, որ Հայաստանում գործող «ՎՏԲ-Հայաստան Բանկ» ՓԲԸ-ն ստեղծված է ՀՀ օրենսդրությամբ, կարգավորվում ու վերահսկվում է ՀՀ ԿԲ կողմից։
Ակնհայտ է, որ այս բոլորն, անշուշտ, պարտադրված հայտարարություններ են, որոնք նպատակ ունեն թուլացնել հաճախորդների շրջանում ի հայտ եկած անհանգստությունները։ Բայց հասկանալի է, որ դրանով չփարատվեցին բոլոր մտահոգությունները։ Պարզ է, որ հաճախորդների մի մասն այս ընթացքում փորձելու է իր միջոցներն ապահովագրել՝ այլ բանկ տեղափոխելով կամ բարձի տակ դնելով։ Հատկապես որ, ֆինանսական համակարգում Ռուսաստանի ու Արևմուտքի միջև ծագած հակասությունները կարծես չեն սահմանափակվում միայն առանձին բանկերի նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրառելով։
Ի դեպ նշենք, որ ԵՄ երկրների շրջանում կարծես կա համաձայնություն նաև ռուսական բանկերին միջազգային բանկային համակարգից անջատելու վերաբերյալ։ Ռուսական բանկերը SWIFT-ից անջատելու դեպքում ռուսական ֆինանսական համակարգը գուցե ամբողջությամբ մեկուսացման մեջ չհայտնվի, բայց զգալի բարդություններ ու անհարմարություններ կստեղծվի բանկային համակարգի, այդ թվում՝ գործընկեր երկրների համար։ Միանշանակ է, որ կտուժի նաև ՀՀ բանկային համակարգը, որը մինչ այդ էլ սկսել է զգալ ռուսական ֆինանսական համակարգից թելադրված բացասական ազդեցությունները։
Տիգրան Մկրտչյան
