Դրամ-ռուբլի «տանդեմի» մշուշոտ ապագան
Ինչպես տեսնում ենք ՀՀ արժութային շուկայում վերջին օրերին իսկական խառնաշփոթ է տիրում, դրա հետ մեկտեղ էապես մեծացել է լարվածությունը։ Պետք է նշենք, որ ռուբլու արժեզրկումն աստիճանաբար փոխանցվում է դրամին. մենք տեսնում ենք, որ արագորեն ընկնում է նաև դրամի գինը։ Նախօրեին դոլարի փոխարժեքը կրկին հատեց 500 դրամի սահմանագիծը։ Ամերիկյան արժույթի գնման գինը փոխանակման կետերում համատարած նույնն է։ Նման բան սովորաբար լինում է այն դեպքում, երբ ինչ-որ տեղից հրահանգ է իջեցվում։ Հավանաբար դժվար չէ հասկանալ, թե որտեղից կարող էր գալ այդպիսի հրահանգը։ 500 դրամից մի փոքր ավելի առքի պարագայում դոլարը վաճառվում է 15-20 դրամով ավելի բարձր գնով։ Գնման ու վաճառքի գների տարբերությունը ոչ մի կերպ չեն կարգավորվում, ինչը վկայում է շուկայի անորոշությունների մասին:
Ի դեպ՝ դրամի թուլացումը տեղի է ունենում՝ ինչպես դոլարի, այնպես էլ՝ եվրոյի նկատմամբ, որը ևս արժևորվել է։ Դրամի թուլացումը բերել է նրան, որ մի փոքր բարձրացել է արժեզրկված ռուբլու փոխարժեքը, չնայած ռուսական շուկայում այն հերթական հակառեկորդն է գրանցել. դոլարի գինն անցել է 111 ռուբլուց։ Մինչև ռուս-ուկրաինական պատերազմը այն 73 ռուբլի էր (վերջին մեկ շաբաթվա ընթացքում դոլարի նկատմամբ զգալիորեն արժեզրկվել է նաև դրամը)։ Բավական երկար ժամանակ դոլարի գինը Հայաստանում տատանվում էր 480 դրամի սահմաններում։ Մեկ շաբաթվա ընթացքում դոլարի նկատմամբ դրամը հասցրել է թուլանալ գրեթե 8 տոկոսով։ Սա կտրուկ արժեզրկում է, որը խնդիրներ է ստեղծելու ապրանքային շուկաներում։
Բոլորս գիտենք, որ ՀՀ-ում փոխարժեքը միշտ էլ Հայաստանում գների վրա ազդող ամենաէական գործոններից մեկն է եղել։ Դրամի թուլացումը մեծացնում է ճնշումը հատկապես ներմուծվող ապրանքների գների վրա։ Եթե արժութային շուկայի այս իրավիճակը պահպանվի, ապա պետք է սպասել այդ հատվածից թելադրված գնաճի հերթական ալիքին։ Կասկած չկա, որ դա բերելու է ներմուծվող բազմաթիվ ապրանքների գների բարձրացման։
Կարևոր է փաստել նաև, թե գնաճային նոր ալիքն ինչ է նշանակում սպառողների համար։ Առանց դրա էլ մեր շուկան գտնվում է գնաճի բարձր միջավայրում։ Անցած տարին փակեցինք 7,6 տոկոսով։ Առաջին անհրաժեշտության ապրանքների մասով էլ ունեցանք՝ երկնիշ, երբեմն էլ՝ նույնիսկ եռանիշ գնաճ։ Տարեսկիզբը ևս մեկնարկել է բարձր գնաճով։ Հունվարին 12-ամսյա գնաճը կազմեց՝ 7,1, փետրվարին՝ 6,5 տոկոս։ Սննդամթերքի գնաճը մոտենում է 12 տոկոսին։ Եվ սա՝ այն ժամանակ, երբ դեռևս չկային գործոնները, որոնք վերջին շրջանում էապես մեծացրել են գնաճի հետ կապված ռիսկերը։
Աննախադեպ կտրուկ քայլ արեց հատկապես ՌԴ ԿԲ-ն՝ 9,5-ից վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը հասցնելով 20-ի։ Բելառուսում հիմնական տոկոսադրույքը միանգամից ավելացվեց 2,75 կետով՝ 9,25-ից դարձնելով 12 տոկոս։ Ղրղզստանի Ազգային բանկը ևս վերանայեց վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը և հասցրեց 10 տոկոսի։ Չնայած նկատվող գնաճային նոր ռիսկերին, առայժմ լուռ է մեր Կենտրոնական բանկը։ Հայաստանում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքն 8 տոկոս է։ Վերջին անգամ ՀՀ ԿԲ-ն փոքր քայլ կատարեց փետրվարի սկզբին, երբ դեռևս գնաճային ճնշումներն այսքան չէին ահագնացել. տոկոսադրույքը բարձրացվեց 0,25 կետով։
Կարող ենք արձանագրել, որ ինչքան էլ այդ պատժամիջոցներն ուղղված են ՌԴ տնտեսության դեմ, միևնույն է, դրանից տուժում է նաև համաշխարհային տնտեսությունը։ Սպասվում է տնտեսական զարգացումների դանդաղում և գնաճային ճնշումների խորացում։ Դա արդեն տեսնում ենք հատկապես էներգակիրների համաշխարհային շուկաներում։ Գազի գինը հերթական ռեկորդներն է գրանցում։ Վերջին մեկ շաբաթվա ընթացքում կտրուկ թանկացել է նաև նավթը։ Եթե մինչև վերջերս այն գտնվում էր բարելի դիմաց 90 դոլարից ներքև, ապա հիմա հասել է 110 դոլարի։ Որոշ փորձեր արվում են առաջարկն ավելացնելու և գնաճը զսպելու համար, բայց առայժմ ունենք այն, ինչ ունենք, ու ստիպված ենք ելնել այդ իրողություններից։
Հավելենք, որ գնաճային ճնշումները մեծացել են ոչ միայն՝ հումքային, այլև՝ պարենային ապրանքների շուկաներում։ Դրանք ինչ-որ ձևով փոխանցվելու են նաև Հայաստան։ Թե ի՞նչ են մտածում իշխանությունները թանկացումների հետևանքները հասարակության վրա թուլացնելու ուղղությամբ, հայտնի չէ։ Այդպիսի ահազանգերն անպատասխան են մնում։ Դա նշանակում է, որ հասարակությունը կրկին մենակ է մնալու այն խնդիրների հետ, որոնց առաջիկայում բախվելու ենք ապրանքային շուկաներում՝ գների հերթական բարձրացումների տեսքով։ Սոցիալական իրավիճակը շարունակելու է լարվել՝ ուղեկցվելով աղքատության խորացմամբ։
Տիգրան Մկրտչյան
