Պարենային ճգնաժամն ու գլխի վրա գնացող գյուղատնտեսությունը
Ինչպես և կանխատեսվում էր տարբեր մասնագետների կողմից՝ պարենի անվտանգության հետ կապված խնդիրները կրկին ստիպում են կենտրոնանալ գյուղատնտեսության վրա։ Մինչ այդ էլ, իհարկե, կառավարությունն առիթը բաց չի թողել խոսելու գյուղատնտեսության մեջ իրականացվող մեծածավալ ծրագրերի մասին։ Փորձենք հայացք գցել և տեսնել, թե ի՞նչ ունենք այդ ծրագրերի իրականացման արդյունքում, և ի՞նչ է մեզ սպասվում առաջիկայում։
Քչերը կհիշեն, բայց, երբ Նիկոլ Փաշինյանն առաջին անգամ պատրաստվում էր ստանձնել վարչապետի պաշտոնը, ԱԺ-ում ելույթի ժամանակ հայտարարեց, որ Հայաստանում հեղափոխական տեմպերով պետք է զարգացնել գյուղատնտեսությունը, դա 2018 թվականի մայիսի 8-ն էր։ «Հայաստանում հեղափոխական տեմպերով պետք է զարգացնել նաև գյուղատնտեսությունը: Նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը պետք է լայնորեն տարածվի նաև գյուղատնտեսության ոլորտում՝ այս պարագայում էլ որպես ռազմավարական նպատակ ունենալով չմշակվող գյուղատնտեսական հողերի թվի շեշտակի նվազումը և, ի վերջո, այդպիսի հողերի գոյության բացառումը»,- իր խոսքում ասել էր նա։
Մեջբերված հայտարարությունից անցել է գրեթե չորս տարի, ինչը բավարար ժամանակ էր դրված նպատակին գոնե մասնակի հասնելու համար։ Եկեք դիտարկենք, թե ի՞նչ ունենք 4 տարի հետո։ Ըստ էության, անցած չորս տարվա ընթացքում Հայաստանի գյուղատնտեսությունը ոչ միայն հեղափոխական տեմպերով չի զարգացել, այլև միայն հետ է գնացել։ Չորս տարում անընդմեջ գյուղատնտեսության ոլորտում անկում է գրանցվել։
Փաստն այն է, որ չի եղել որևէ տարի, որ գյուղատնտեսությունն աճ արձանագրի։ Անկում է գրանցվել նաև նախորդ տարվա անկումից հետո ու այդպես՝ 4 տարի շարունակ։ 2018թ. գյուղատնտեսության ոլորտում արձանագրվել էր արտադրության ծավալների 7,4 տոկոս նվազում, ի դեպ՝ բուսաբուծության մեջ անկումը նույնիսկ երկնիշ էր՝ 12,1 տոկոս։ Մի պահ պատկերացնենք, որ իշխանափոխությունից հետո առաջին տարին էր, և իշխանության եկած քաղաքական ուժը դեռևս չէր հասցրել մեկնարկել իր ծրագրերը։ Իսկ ի՞նչ ասել դրան հաջորդած տարիների մասին, երբ գյուղատնտեսության ոլորտի արտադրության ծավալները տարեցտարի շարունակեցին նվազել։ Այսպիսով՝ 2019թ. անկումը 4,2 տոկոս էր, բուսաբուծության ոլորտում՝ 7,7 տոկոս։ 2020թ. ևս արդյունավետ չէր գյուղատնտեսության համար։ Ճիշտ է, ի սկզբանե հայտարարվեց, որ ոլորտում ոչ մեծ, բայց աճ է արձանագրվել, սակայն հետո պարզվեց, որ այդ աճն էլ չկա․ ըստ այդմ՝ 2020թ. գյուղատնտեսության անկումը կազմեց 4 տոկոս։
Թեման շարունակելով ընդգծենք, որ անկումը պահպանվեց նաև անցած տարի։ 2021թ. գյուղատնտեսության ոլորտում արտադրության ծավալները, նախնական տվյալներով, նվազել են 1,4 տոկոսով, բուսաբուծության անկումը՝ 3,1 տոկոս։ Իսկ թե չորս տարվա ընթացքում ինչ է արել կառավարությունը՝ ոլորտը «հեղափոխական տեմպերով» զարգացնելու համար, ոչ մի նշանակություն չունի։ Արդյունքն այն է, որ գյուղատնտեսության արտադրության ծավալները տարեցտարի նվազել են։ Սա նշանակում է, որ կառավարության իրականացրած քայլերը ոչ միայն որևէ արդյունք չեն տվել, այլև արտադրության ծավալների կրճատումը շարունակվել է։
Ի դեպ՝ ՀՆԱ-ում ևս նվազել է գյուղատնտեսության տեսակարար կշիռը, ավելին, եթե 2017թ. այն կազմում էր 15 տոկոս, ապա հիմա 11 տոկոսի սահմաններում է։ Նշենք, որ այս ընթացքում կառավարությունը պետբյուջեից զգալի միջոցներ է հատկացրել տարբեր ծրագրերի իրականացման ու գյուղատնտեսական վարկերի սուբսիդավորման նպատակով, բայց այն, ինչ ունենք, հիմք է տալիս ասելու, որ դրանք անարդյունավետ են եղել։ Պետական միջոցները ծախսվել են, իսկ արդյունք չկա։ Անիմաստ է նույնիսկ խոսել այն մասին, որ գյուղատնտեսության մեջ նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը՝ որպես ռազմավարական նպատակ, պետք է հանգեցներ չմշակվող գյուղատնտեսական հողերի թվի շեշտակի նվազման և այդպիսի հողերի գոյության բացառման։ Այս նպատակադրումից 4 տարի հետո ունենք այն, որ Հայաստանում, առանց այն էլ խիստ սահմանափակ հողային ռեսուրսների մեծ մասը չի ծառայում իր նպատակին։
Ամփոփելով արձանագրենք մի կարևոր հանգամանք. ինչքան էլ իշխանությունները փորձեն հիմնավորել, թե գնաճը համաշխարհային երևույթ է, և դրանից անհնարին է խուսափել, ակնհայտ է, որ այդպես չէ։ Այն որքան կապ ունի համաշխարհային տնտեսության ու միջազգային շուկաների, նույնքան էլ կապ ունի ներքին տնտեսության զարգացումների հետ։ Գյուղմթերքների արտադրության ծավալների ավելացման պարագայում հազիվ թե ներքին շուկայում կունենայինք գնաճի այնպիսի բարձր մակարդակ, ինչպիսին ունեցանք անցած տարի։ Ու եթե իրավիճակը շարունակի զարգանալ նույն սցենարով, ապա պատկերը կրկնվելու է նաև այս տարի։ Նշենք, որ տարվա մեկնարկն արդեն իսկ մտահոգիչ է, քանի որ գյուղացիական տնտեսությունները բախվել են նոր խնդիրների, որոնց հետևանքով չմշակվող գյուղատնտեսական հողերի քանակը ավելանալու է՝ խոստացված շեշտակի նվազման փոխարեն։
Տիգրան Մկրտչյան
