Արդյո՞ք Հայաստանը հարյուր միլիոնավոր դոլարներ կկորցնի Ռուսաստանից արվող փոխանցումների նվազման պատճառով

Հայաստանում ֆիզիկական անձանց կողմից դրամական փոխանցումների հոսքով փետրվարը ռեկորդային ամիս է դարձել: Փոխանցումների ընդհանուր գումարը հասել է 180.1 մլն դոլարի՝գերազանցելով անցյալ տարվա ցուցանիշը, որը կազմել է 48.4 մլն դոլար (աճը՝ մոտ 1.4 անգամ):

Այս ոլորտում դրական տեղաշարժը մեծապես կապված է Ռուսաստանի հետ, որտեղից ստացվող փոխանցումների հոսքը մեծացել է 30.3 մլն դոլարով (կամ մոտ 1.6 անգամ): ԱՄՆ-ի առումով ցուցանիշներն զգալիորեն ավելի ցածր են. աճը կազմում է մոտ 4.3 մլն դոլար (կամ 12 տոկոսից ավելի քիչ):

Հատկանշական է, որ օրացուցային տարվա առաջին ամիսները, սովորաբար, առանձնանում են Ռուսաստանից արվող փոխանցումների նվազագույն արժեքով: Գումարների հոսքը նկատելիորեն ակտիվանում է գարնան ամիսներին՝ այդ երկիր աշխատանքային միգրանտների զանգվածային մուտքից հետո: Սակայն այս տարի այդ «ավանդույթները» անխուսափելիորեն խախտվում են:

Ռուսաստանից արվող փոխանցումների չափով Հայաստանը միջին տեղ է զբաղեցնում ԱՊՀ երկրների վարկանիշում՝ անցյալ տարի գրանցված 7 տոկոսից պակաս մասնաբաժնով: Ռեկորդակիրն այս առումով Ուզբեկստանն է (43 տոկոս մասնաբաժնով), որին հաջորդում են Ղրղզստանն (17 տոկոսից քիչ) ու Տաջիկստանը (14 տոկոս): Համապատասխանաբար, տարբերվում է նաեւ միգրանտների թվաքանակը:

Այսպես, անցյալ տարի Ռուսաստանում արված միգրացիոն հաշվառման տվյալներով՝ Ուզբեկստանը 8.5 անգամ գերազանցել է Հայաստանին: Դա մոտավորապես համապատասխանում է երկու երկրի բնակչության թվաքանակի հարաբերակցությանը: Ի դեպ, Ուզբեկստանն, ի տարբերություն Հայաստանի, լայն աջակցություն է տրամադրում իր աշխատանքային միգրանտներին ՌԴ մուտքի եւ ժամանակավոր զբաղվածության հարցում:

Միեւնույն ժամանակ Արեւմուտքի երկրների զանգվածային պատժամիջոցների պատճառով՝ ՌԴ տնտեսությունը հայտնվել է բավականին բարդ իրավիճակում: Որոշ գնահատումների համաձայն՝ երկրի ՀՆԱ-ն ընթացիկ տարում կարող է կրճատվել 10 տոկոսով: Միունույն ժամանակ զգալի անկում է նկատվում այն ոլորտներում, որոնցում զբաղված է մեր սեզոնային աշխատանքային միգրանտների մեծամասնությունը:  

Այսպես, Ռուսաստանում բնակարանների կառուցման ծավալները կարող են կրճատվել 20 տոկոսով, իսկ կոմերցիոն անշարժ գույքինը՝ 40 տոկոսով: Նույնիսկ լավատեսական սցենարների համաձայն՝ մանրածախ ապրանքաշրջանառության ծավալի անկումը կարող է հասնել 8-9 տոկոսի: Կյանքը Ռուսաստանում զգալիորեն թանկանում է. տարեկան գնաճը կանխատեսվում է 17-20 տոկոսի սահմանում:

Անկախ արտասահմանյան մասնագետների կարծիքով՝ գործազրկությունը երկրում կարող է աճել ավելի քան 2 անգամ: Պարզ է, որ բոլոր այդ գործոնները բացասաբար են ազդելու միգրանտների չորակավորված աշխատանքի պահանջարկի վրա: Իսկ նրանց, ովքեր աշխատանք են գտել Ռուսաստանում, իրական եկամուտների անխուսափելի կրճատում է սպասվում:

Վերոնշյալ գործոնների հետեւանքներն արդեն հասցրել են դրսեւորվել: Արտասահմանյան ԶԼՄ-ների հաղորդմամբ՝ ԱՊՀ երկրներից աշխատնքային միգրանտների արտահոսք է սկսվել: Իսկ ի՞նչ է սպասվում Հայաստանին այս տարի: Մեր պաշտոնյաներն արդեն հասցրել են «կանխատեսել» Ռուսաստանից դրամական փոխանցումների կրճատում 40 տոկոսով: Դա նշանակում է տարեկան մոտ 350 մլն դոլարի կորուստ, ինչը բառացիորեն աղետ կլինի հայրենական տնտեսության համար:

Նշենք, որ ի թիվս այլ հանգամանքների, Ռուսաստանից արվող դրամական փոխանցումների հետ կապված եւս մեկ ոչ պակաս կարեւոր կետ կա: Պարզ է, որ ասֆալտ փռելով կամ այդ երկրում ապրանքների մանրածախ վաճառքով զբաղվում են մեր հասարակութան՝ նյութապես անապահով շերտերի ներկայացուցիչները: Ռուսաստանից Հայաստան արվող դրամական փոխանցումների միջին մակարդակն անցյալ տարի կազմել է 316 դոլար: Այդ արժույթի գնման ներկայիս փոխարժեքով՝ դա հավասար է 147 000 դրամի: Ակնհայտորեն, առասպելկական գումար չէ: Սակայն, ըստ երույթին, շատ ընտանիքներ կարող են զրկվել նաեւ այդ համեստ եկամուտից:

Ընդհանուր առմամբ, Ռուսաստանից Հայաստան արվող դրամական փոխանցումների ճնշող մեծամասնությունը (մոտ 74 տոկոս) բաժին է ընկնում այդ երկրի ռեզիդենտների կողմից արվող փոխանցումներին: Դրանք ինչպես Ռուսաստանի, այնպես էլ Հայաստանի քաղաքացիներն են, այդ թվում՝ աշխատանքային միգրանտները, որոնց ռեզիդենտի կարգավիճակ է տրվել:

Ընդունենք, որ ներկայացված թվերը համապատասխանում են իրականությանը: Այդժամ կարելի է որոշակիորեն ավելի լավ սցենարի հույս ունենալ: Օրինակ, նույն Ուզբեկստանում ՌԴ-ից արվող փոխանցումների հարցում ռեզիդենտների մասնաբաժինը զգալիորեն քիչ է մեր ցուցանիշից՝ մոտ 46 տոկոս: Կարելի է արդյո՞ք ենթադրել, որ Հայաստան ուղարկվող փոխանցումների հոսքը բնորոշվում է որոշակի կայունությամբ:  

Այդ հարցին միանշանակ պատասխան տալը հեշտ չէ Ռուսաստանի եւ արեւմտյան երկրների միջեւ աճող առճակատման պայմաններում: Սակայն հաշվի առնենք, որ միայն վերջին հինգ տարում Հայաստանի մոտ 154 000 բնակիչ ՌԴ քաղաքացիություն է ստացել: Նրանցից շատերը, մշտական բնակության տեղափոխվելով Ռուսաստան, գումարային օգնություն են տրամադրում հայրենիքում մնացած հարազատներին:

Տիգրան Վարդանյան