«Երկաթյա վարագույր». ո՞վ է այս արտահայտության իրական հեղինակը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Համարվում է, որ «երկաթյա վարագույր» արտահայտությունը պատկանում է Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Ուինսթոն Չերչիլին, որը, 1946 թվականի մարտի 5-ին ԱՄՆ-ի Միսսուրի նահանգի Վեստմինստերյան քոլեջում բացատրելով ֆաշիզմին հաղթած երկրների միջև ծագած և զարգացող տարաձայնությունները, ասել է. «Սկսած Բալթիկ ծովում գտնվող Շտետինից մինչև Ադրիատիկում գտնվող Տրիեստա, ամբողջ Եվրոպայով մեկ իջեցվել է երկաթյա վարագույր»: Իրականում այս արտահայտության «հեղինակային իրավունքը» Չերչիլինը չէ:

Պարզվում է, «երկաթյա վարագույր» արտահայտությունը, որը նշանակում է ինչ-որ երկրի կամ երկրների հետ կապերի խզում և մեկուսացում, մինչև Ուինսթոն Չերչիլը այլ քաղաքական գործիչներ էլ են ասել: Ուղղակի Չերչիլի դեպքում «սառը պատերազմը» նորնոր էր սկսվել, և այդ հիշվող բառերը արտատպվել են բոլոր առաջատար թերթերի հոդվածների գլխագրերում: Արդյունքում էլ «երկաթյա վարագույր» արտահայտությունը սխալմամբ վերագրվել է Չերչիլին:

Չերչիլը «երկաթե վարագույր» ասելով նկատի է ունեցել տեղեկատվական, քաղաքական և սահմանային այն արգելքը, որը ԽՍՀՄ -ն ու սոցիալիստական ճամբարի պետություններին մեկուսացրել է կապիտալիստական պետություններից: Մեկուսացման այս քաղաքականությունը ունեցել է փոխադարձ բնույթ: Իսկ ո՞վ է առաջինը ձևակերպել այդ քաղաքական արտահայտությունը: Պարզվում է, որ «երկաթյա վարագույր» արտահայտությունն առաջին անգամ օգտագործել է Բելգիայի թագուհի Ելիզավետան 1914 թվականին: Բանն այն է, որ այն ժամանակ սկսվել էր Առաջին համաշխարհային պատերազմը, գերմանական բանակը հարձակվում էր, և այդ առիթով Ելիզավետան ասել է. «Այժմ իմ և Գերմանիայի միջև կարծես թե երկաթյա վարագույր է ընկել»:

Դրանից հետո՝ 1917 թվականին, այս արտահայտությունը օգտագործել է ռուս փիլիսոփա Վասիլի Ռոզանովը, որը Հոկտեմբերյան հեղափոխության դեպքերը համեմատել է թատերական ներկայացման հետ, որից հետո «ճռռալով» ռուսական պետության վրա է իջել երկաթե հսկայական վարագույրը՝ նկատի առնելով ԽՍՀՄ-ի ինքնամեկուսացումը այն տարիներին: 1919 թվականին Բեռլինում անգլիական դեսպան Ժորժ Կլեմանսոն այսպես է բացատրել նախատեսվող փոխադարձ չհարձակվելու պայմանագրի կնքումը ֆրանսիացիների և գերմանացիների միջև. «Ես մնում եմ այն կարծիքին, որ լավագույն պաշտպանությունը ինչպես ֆրանսիացիների, այնպես էլ գերմանացիների համար կարող է դառնալ երկաթյա վարագույրը: Այսինքն, ես նկատի ունեմ այնպիսի չեզոք գոտին, որը խախտել ոչ մեկը չի համարձակվի:

Ընդ որում, նման երկաթյա վարագույր կարող է դառնալ Լա -Մանշ նեղուցը»: Իսկ 1945 թվականի փետրվարի 8-ին գերմանական «Դաս Ռայխ» թերթում լույս է տեսնում «Երկաթյա վարագույրից այն կողմ» վերնագրով հոդված, իսկ նույն տարվա փետրվարի 25-ին այս թերթը հրատարակել է Գերմանիայի պրոպագանդայի նախարար Յոզեֆ Գեբբելսի ճառը, որտեղ նա երկու անգամ հիշատակել է «Ռուսաստանի և Գերմանիայի միջև առկա երկաթյա վարագույր» արտահայտությունը: Ամենահավանականը, հավանաբար, այն է, որ Չերչիլը «երկաթյա վարագույր» արտահայտությունը վերցրել է հենց Գեբբելսի այդ ճառից:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում