Պատմական լավատեսության երկիրը. ինչպես է ռուսական հատուկ գործողությունը փոխել Հայաստանը. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

ng.ru–ն գրում է, որ փետրվարի 24-ից հետո կյանքը կտրուկ փոխվել է: Բազմաթիվ փոփոխություններ են տեղի ունեցել, և դա վերաբերում է նաև մի երկրի, որը, կարծես թե, հեռու է այդ ամենից, և դա Հայաստանն է։ Այն ռուսների համար մնացած մի քանի պատուհաններից մեկն է դեպի աշխարհ: Գնալով այնտեղ՝ ռուսները համոզվում են, թե որքան է Հայաստանը նման և ոչ նման Ռուսաստանին։ Տաքսու վարորդի հետ զրույցը վերապատմելը ամենահարգված լրագրողական տեխնիկան չէ։ Ճիշտ է, Անդրկովկասի դեպքում այն երբեմն իրեն արդարացնում է։ Տեղացի տաքսիստները ոչ միայն փողոցային փիլիսոփաներ ու աշխարհաքաղաքական գործիչներ են, այլ երբեմն, ինչպես իրենք են ասում, կենսագրություն ունեցող մարդիկ։

Վրաստանում Սահակաշվիլիի օրոք բարեփոխումների շրջանակում աշխատանքից ազատված ոստիկաններն էին նստել տաքսիների ղեկին։ Հայաստանում էլ են «նախկինները» տաքսի քշում, բայց տարբերվում են վրացիներից։ Հավանաբար, նրանցից յուրաքանչյուրը ձեզ կասի, որ նախկինում Ադլերում է աշխատել, իսկ հիմա տունն է քաշել, և հետևաբար հասկանում է Հայաստան մշտական բնակության եկած ռուսներին։ Վերջիններս հիմա շատ են։ Չասենք, թե տասնյակ հազարներով, բայց ակնհայտորեն՝ ոչ հատուկենտ։ Երևանը փոքրիկ, հարմարավետ, անաղմուկ, ծառերի կանաչի մեջ ընկղմված և ռուսերենով լի քաղաք է: Քաղաքի կենտրոնում երբեմն կարելի է հանդիպել երեխաներով զույգերի, որոնք ակնհայտորեն Ռուսաստանից չեն եկել որպես զբոսաշրջիկներ։ Տեղական մամուլը զգուշորեն վիճում է, թե արդյո՞ք Հայաստանը կարող է օգտագործել բոլոր այդ ՏՏ մասնագետներին, ովքեր հեռացել են Ռուսաստանից, բայց ինչ-ինչ պատճառներով դեպի Արևմուտք ավելի հեռուն չեն գնացել և մնացել են Հայաստանում։ Հայաստանին որակյալ կադրեր են պետք։ Դա երևում է Երևանում, առավել ևս՝ Երևանից դուրս, որտեղ, ինչպես երբեմն թվում է, կյանքը սառել է խորհրդային տարիների վրա։

Մյուս կողմից, մեծ կասկածներ կան, որ ռուսական միգրացիոն ալիքը երկարատև կլինի։ Բայց Հայաստանն ունի իր այն խնդիրները, որոնք նրան դարձնում են ոչ այնքան գրավիչ միգրացիայի համար։ Վերցնենք, օրինակ՝ քաղաքականությունը։ Տեղացի իմաստուն տաքսիստները իրենց ռուս ուղևորներին բացատրում են, որ քաղաքի կենտրոնում երգում են, բայց այնտեղ ոչ թե տոն է, այլ հանրահավաք։ Նիկոլ Փաշինյանին, որը իշխանության է եկել 2018 թվականին փողոցային ցույցերի շնորհիվ, այժմ փորձում են նույն կերպ հեռացնել։ Ժամանակ առ ժամանակ Բաղրամյան պողոտայով անցնում են Հայաստանի ազգային դրոշներով մեքենաներ, իսկ «Զարթնի՛ր, լաո» երգը օրհներգից հետո երկրի գլխավոր հայրենասիրական երգն է դարձել։ Հակաիշխանական թռուցիկներում թվարկում են այն դժբախտությունները, որ Փաշինյանը բերել է Հայաստանի գլխին։ «Նա թուրք է»՝ հիմնական մեղադրանքը դա է, հայերի համար «թուրքը» ազգություն չէ, այլ հայհոյանք: Անգամ թռուցիկներից մեկում պատկերված է հենց ինքը՝ վարչապետը, ֆեսով և մակագրությամբ՝ «Նիկոլ փաշա»։

Հայոց ցեղասպանությունը եղել է 1915 թվականին, այն գուցե և երեկ չի եղել, բայց Ադրբեջանի հետ պատերազմը գրեթե երեկ էր։ Փաստացի, այդ պատերազմը, մեծ հաշվով, չի էլ ավարտվել։ Կարծիքները հիմա տարբեր են, թե ե՞րբ կլինի երրորդ լայնամասշտաբ պատերազմը Ղարաբաղի համար։ 2025 թվականին կլրանա Ղարաբաղում ռուս խաղաղապահների մանդատը, և հենց այդ ժամանակ կլրանա Ադրբեջանի «թագաժառանգի»՝ Հեյդար Ալիև կրտսերի 27 տարեկանը, և նա արդեն կկարողանա առաջադրվել նախագահի պաշտոնում։ Եվ դժվար է մտածել ավելի լավ մեկնարկ «հետնորդ» գործողության համար, քան ադրբեջանական զորքերի հաղթական մուտքը Ղարաբաղի դեռևս հայկական հատված։ Ռուսաստանը այդ փոքրիկ երկրի՝ Հայաստանի համար սեր-ատելության տարօրինակ կետ է։ Շատ են սերտ կապերը, տեղի շատ հայերի համար Ռուսաստանը երկրորդ, եթե ոչ առաջին հայրենիքն է։ Այո, Հայաստանն ունի ներկայիս սահմանները միայն այն պատճառով, որ ժամանակին Ռուսական Կայսրությունը նվաճել էր այդ տարածքը։

Եթե կայսրությունը հաղթեր Առաջին համաշխարհային պատերազմում, ապա Հայաստանը հիմա կլիներ իր այն պատմական սահմաններում, որոնք այժմ միայն պատմության գրքերում են։ Բայց հեռավոր Պետերբուրգում եղավ այն, ինչ եղավ՝ հեղափոխություն, իսկ Հայաստանը կորցրեց նույնիսկ այն, ինչը, թվում էր, թե չէր կարող կորցնել։ Հայաստանի խորհրդանիշը՝ Արարատ լեռը, կամ՝ հայերեն՝ Մասիսը, գտնվում է Թուրքիայի տարածքում, որի հետ սահմանը փակ է։ Փաշինյանի դեմ ուղղված բողոքներից մեկն էլ այն է, որ նա փորձում է բացել սահմանը՝ չստանալով թուրքերի կողմից ներողություն ցեղասպանության համար։ Արարատը, որը երբեք չի եղել Օսմանյան Կայսրության կազմում, անցել է Թուրքիային 1921 թվականի Մոսկվայի պայմանագրով, որը պարտադրել է Խորհրդային Ռուսաստանը:

Այդ ամենի մասին լրացուցիչ մանրամասներով ձեզ կպատմեն անգամ հուշանվերներ վաճառողները: Մի բաժակ էլ տնական գինի կհյուրասիրեն. որոշ տեղացի առևտրական տատիկներ նման մարքեթինգային հնարք ունեն։ Ուստի Հայաստանում շրջելիս խորհուրդ է տրվում կամքի ուժ ցուցաբերել և հրաժարվել բաժակից, քանի որ անհնար կլինի կանգ առնել: Բայց այն, ինչը ոչ մի տեղացի ինքնուս թամադա չի հիշատակի ռուս հյուրի ներկայությամբ, հայերի նոր վիրավորվածությունն է։ Ղարաբաղյան վերջին պատերազմում Ռուսաստանը չբռնեց Հայաստանի կողմը: Պուտինյան «չեմ կարող անտեսել այն փաստը, որ մեր երկրում ապրում են և՛ հայեր, և՛ ադրբեջանցիներ» խորհուրդը հայերը հասկացել են։ Բայց դրանից երջանիկ չեն, նրանք դա ընդունել են որպես իրականություն: Բանն այն է, որ Ռուսաստանը, իհարկե, Հայաստանի լավագույն բարեկամը չէ, բայց միակ ընկերն է։

Պատմական թանգարանում էքսկուրսավարը, խոսելով հայոց երկար պատմության զիգզագների մասին, ավելի շուտ լավատեսական, քան հոռետեսական եզրակացություններ է անում. «Մեր փոքրիկ ժողովուրդը միշտ էլ մանևրել է մեծ տերությունների միջև։ Նրանք ունեին իրենց շահերը, մենք՝ մերը։ Նրանք մեզ չեն նկատել, բայց մենք գոյատևել ենք ու գոյատևել... Երևի միշտ էլ այդպես կլինի»։ Հուսանք, որ կլինի:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում