Չնայած Զինայի համառությանը՝ ազնվացեղ եղջերուներն արդեն բնության գրկում են. որսագողերը խստագույնս կպատժվեն. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
«Դիլիջան» ազգային պարկի «Ազնվացեղ եղջերուների բազմացման կենտրոնը» բազմամարդ էր: Ներկաներն ակտիվորեն քննարկում էին կարևոր իրադարձությունը, որի մեկնարկը տրվեց հոկտեմբերի 14-ին, իսկ եթե ավելի հստակ՝ դեռևս 2013 թ.-ին: Նույն թվականից ի վեր Բնության համաշխարհային հիմնադրամի հայաստանյան մասնաճյուղը (WWF-Armenia) և ՀՀ շրջակա միջավայրի նախարարությունն իրականացնում են «Կովկասյան ազնվացեղ եղջերուի վերաբնակեցումը Հայաստանում» ծրագիրը՝ Գերմանիայի Դաշնային Հանրապետության Զարգացման բանկի միջոցով, WWF Գերմանիայի, Կովկասի բնության հիմնադրամի (CNF) աջակցությամբ։ Մինչև 1954 թ.-ն ազնվացեղ եղջերուն լայնորեն տարածված է եղել Հայաստանի հյուսիսային, արևել յան և հարավային անտառներում:
Հետագայում որսագողության և անտառների հատման հետևանքով եղջերուի այս տեսակն աստիճանաբար սկսում է անհետանալ մեր երկրի տարածքից: Եղջերուն Հայաստան է վերադառնում 2018 թ.-ին: Ազնվացեղ եղջերուի վերաբնակեցման ծրագրի շրջանակներում Իրանից Հայաստան է տեղափոխվում 14 առանձնյակ, որից երեքը նվիրաբերել է բարեկամ Իրանը: «Դիլիջան» ազգային պարկի «Կովկասյան ազնվացեղ եղջերուի բազմացման կենտրոնում բազմացնում և բնություն են ազատ արձակում եղջերուներին: 2022 թ.-ի դրությամբ կենտրոնում ծնվել է 21 ձագ։ Առաջին 3 առանձնյակի բացթողումը բնություն իրականություն դարձավ հոկտեմբերի 14-ին: Հավաքվածները մեծ էկրանի միջոցով կարողացան հետևել եղջերուների՝ բնության մեջ հայտնվելու կարևոր պահին: Այն անընդհատ ձգձգվում էր, սկզբում դուրս եկավ արուներից մեկը, իսկ հետո էգն ու մյուս արուն միաժամանակ: Ի դեպ, պարզվեց, որ Զինան «կանացի» համառություն է դրսևորում կամ էլ գուցե բնավորությունն է ի ցույց դնում՝ իրեն սպասել է տալիս:
Պարզվեց նաև, որ մեկ շաբաթ առաջ նրան բավականին դժվարությամբ են ռադիովզկապ ամրացրել, տանջել ու հոգեհան է արել պարկի աշխատակիցներին, բայց արդյունքում կարողացել են գործը գլուխ բերել: Ի դեպ, հենց այս վզկապների միջոցով համապատասխան գերատեսչությունները մշտապես տեղյակ կլինեն, թե որտեղ են եղջերուները և նրանց հետ ամեն բան կարգի՞ն է, թե՞ ոչ: Պաշտոնյաները պնդում են՝ խիստ են լինելու որսագողերի նկատմամբ, նրանք են եղջերուների համար առաջին վտանգը ներկայացնում, երկրորդ տեղում չորսոտանի գիշատիչներն են: Նախարար Հակոբ Սիմիդյանը լրագրողների հետ զրույցում ասում է՝ կենդանիներին բնություն ուղարկելը մեկ բան է, նրանց պահպանությունը՝ մեկ այլ գործ: «Անհանգստացնող է այն, որ տարիներ առաջ հիմնականում մարդու գործունեության հետևանքով են տարբեր կենդանիների տեսակներ վերացել, ըստ էության, խախտվել է ամբողջ բալանսը:
Կենդանիների պահպանության գործում պետք է միավորված գործեն պետական և տեղական ինքնակառավարման մարմինները, քաղաքացիները պետք է ևս աջակից լինեն բնության պահպանության հարցում»,-նշում է նա: Բնության համաշխարհային հիմնադրամի հայաստանյան մասնաճյուղի (WWF-Հայաստան) տնօրեն Կարեն Մանվել յանը հավելում է՝ ազնվացեղ եղջերուները բոլորիս պարծանքն են: «Տեղացիները պետք է իմանան, որ սա իրենց գանձն է, որը ժամանակին կորցրել էին: Հատկապես պետք է զգոն լ ինել որսագողության պարագայում և խստագույնս պատժել նրանց, քանի որ կովկասյան ազնվացեղ եղջերուի վերադարձը մեկ մարդու կամ գերատեսչության չարչարանքի արդյունքը չէ, սա թիմային երկարատև աշխատանք է, այսօր արդեն երեք առանձնյակ վերադարձավ բնություն, հաջորդ ամեն տարի նախատեսում ենք 8-ից 10 առանձնյակի բացթողում: Մոտ կես միլիոն դոլար է ծախսվել ամբողջ ծրագրի վրա՝ կենդանիների ձեռքբերում, տեղափոխում, Դիլիջանում արդեն համապատասխան ենթակառուցվածքների կառուցում և այլն:
Անգնահատելի են մասնագետների ջանքերն այս ամենը կյանքի կոչելու հարցում, նրանցից յուրաքանչյուրին առանձնակի շնորհակալություն»,-նշում է Մանվել յանը, իսկ հետո լրագրողների հետ զրույցում մի շարք մանրամասներ հայտնում: «Երեք եղջերուները՝ Զագրոսը, Նադերն ու Զինան, բնության գրկում են: Մայրական խումբը միշտ այստեղ է մնալու: Բաց թողնված այս խումբը էքսպերիմենտալ է, կհասկանանք, թե ինչպես իրենց կդրսևորեն բնության գրկում, եթե լինեն խնդիրներ, լուծում կտանք դրանց»,-եզրափակում է նա: Ազնվացեղ եղջերուները կարող են Դիլիջան ազգային պարկից հասնել Տավուշի ու Լոռվա անտառներ: Մարդիկ պետք է հիանան այս հրաշք կենդանիներով, չվնասեն նրանց: Կովկասյան ազնվացեղ եղջերուն 2010 թ.-ից ընդգրկված է Հայաստանի Կարմիր գրքում: 10-15 տարի այս առումով իրավիճակը չի փոխվի:
ԼՈՒՍԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
