«Զինվորական պարեկային մրցումները»՝ բիաթլոնի նախատիպ․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Բիաթլոնի մրցումները տարածված են աշխարհի շատ երկրներում։ Այդ մարզաձևի Աշխարհի գավաթի հեռարձակումները հեռուստաէկրանների մոտ են հավաքում միլիոնավոր մարդկանց. դրանք շատ դիտարժան են: Բիաթլոնի մրցավազքի էությունը որոշակի դահուկային երթուղիների հաղթահարումն է և հրաձգարանում կրակելը: Մարզիկները կրակում են հրացանից՝ կանգնած և պառկած դիրքերում, և եթե վրիպում են, ապա պետք է անցնեն 11 մետրանոց տուգանային շրջաններ, կամ էլ յուրաքանչյուր վրիպման համար վերջնական արդյունքին ավելացվում է 1 րոպե: Վրիպելու համար «տույժերի» կուտակումը կախված է մրցավազքի տեսակից:

Վազքի ժամանակ հրացանը գտնվում է մարզիկի մեջքին։ Հաղթողն այն բիաթլոնիստն է, ով ամենաարագն է հատում եզրագիծը և կրակելիս ամենաքիչն է վրիպել: Ներկայումս քչերը գիտեն, որ այս մարզաձևի ծագումը հասնում է դարերի խորքերը: Նորվեգիայի տարածքում հետազոտողները դահուկներով որսորդների ժայռապատկերներ են հայտնաբերել։ Դա պայմանավորված է հյուսիսային երկրներում մեծ քանակությամբ ձյան առկայությամբ և դրա վրայով առանց դահուկների քայլելու անհարմարությամբ։ Իսկ հրաձգությամբ ուղեկցվող դահուկային սպորտի ակունքները ռազմական ոլորտում են: Հին ժամանակներում նորվեգացիները հաճախ էին պաշտպանվում դանիական վիկինգների արշավանքներից, իսկ ձյան մեջ արագ տեղաշարժի համար օգտագործում էին դահուկներ, ընդ որում՝ նրանք ստիպված էին այդ տեղաշարժերի ժամանակ նաև սկզբում նետեր արձակել, իսկ ավելի ուշ՝ կրակել հրազենից:

Ժամանակակից բիաթլոնի նմանության առաջին մրցումները տեղի են ունեցել 1767 թվականին Շվեդիայի և Նորվեգիայի սահմանին ծառայող զինվորականների մասնակցությամբ։ Այդ երկրների զինվորները մրցել են հրաձգությամբ ուղեկցվող դահուկավազքում։ Այնուամենայնիվ, նման մրցույթները լայն ժողովրդականություն չեն ստացել և երկար ժամանակ մնացել են որպես զինվորականների զբաղմունք։ Զինվորականների այդ հոբբին լիովին զարգացում է ստացել 20-րդ դարի սկզբին։ Պատմության մեջ առաջին անգամ «զինվորական պարեկային մրցումները», որոնք դարձել են բիաթլոնի նախատիպը, որպես ցուցադրական ներկայացումներ ներառվել են 1924 թվականի 1-ին Օլիմպիական ձմեռային խաղերի ծրագրում։ 1930 թվականից սկսած 10 տարի շարունակ անցկացվել են «զինվորական պարեկների» դահուկավազքի աշխարհի առաջնություններ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո բիաթլոնը ապառազմականացվել է։

Մրցումներին մասնակցելու հնարավորություն է տրվել նաև այն մարզիկներին, ովքեր առնչություն չունեն զինվորական ծառայության հետ։ Ժամանակակից հնգամարտի միջազգային ֆեդերացիան սկսել է վերահսկել բիաթլոնի մրցումները 1953 թվականից: Մեկ տարի անց բիաթլոնը ճանաչվել է ինքնուրույն մարզաձև։ 1958 թվականին Ավստրիայում տեղի է ունեցել աշխարհի առաջին առաջնությունը, իսկ 1960 թվականին բիաթլոնը ներառվել է ձմեռային Օլիմպիական խաղերի հիմնական ծրագրում։ 1978 թվականին ռազմական ինքնաձիգը փոխարինվել է սպորտային ինքնաձիգով։ 1993 թվականին ստեղծվել է Բիաթլոնի միջազգային միությունը, որը 5 տարի անց վերափոխվել է Բիաթլոնի միջազգային ֆեդերացիայի։ Նշենք, որ կանանց շրջանում բիաթլոնի զարգացումը սկսվել է շատ ավելի ուշ։ Միայն 1980 թվականին են ընդունվել կանանց մրցումների կանոնները։ Եվ միայն 1992 թվականին է կանանց բիաթլոնն ընդգրկվել ձմեռային Օլիմպիական խաղերի ցանկում։

Բիաթլոնն առավել տարածված է եվրոպական երկրներում՝ Գերմանիա, Ռուսաստան, Ֆրանսիա, Սկանդինավյան երկրներ։ Նրա տարածման աշխարհագրությունն ընդգրկում է աշխարհի ավելի քան 60 երկիր։ 21-րդ դարի սկզբին բիաթլոնը հսկայական վերելք ու բուռն զարգացման փուլ է ապրել։ Այսօր ոչ մի խոշոր ձմեռային միջազգային մրցույթ չի անցկացվում առանց այդ հետաքրքիր և դիտարժան մարզաձևի: Բիաթլոնի մրցումները տարածված են աշխարհի շատ երկրներում։ Այդ մարզաձևի Աշխարհի գավաթի հեռարձակումները հեռուստաէկրանների մոտ են հավաքում միլիոնավոր մարդկանց. դրանք շատ դիտարժան են: Բիաթլոնի մրցավազքի էությունը որոշակի դահուկային երթուղիների հաղթահարումն է և հրաձգարանում կրակելը: Մարզիկները կրակում են հրացանից՝ կանգնած և պառկած դիրքերում, և եթե վրիպում են, ապա պետք է անցնեն 11 մետրանոց տուգանային շրջաններ, կամ էլ յուրաքանչյուր վրիպման համար վերջնական արդյունքին ավելացվում է 1 րոպե: Վրիպելու համար «տույժերի» կուտակումը կախված է մրցավազքի տեսակից:

Վազքի ժամանակ հրացանը գտնվում է մարզիկի մեջքին։ Հաղթողն այն բիաթլոնիստն է, ով ամենաարագն է հատում եզրագիծը և կրակելիս ամենաքիչն է վրիպել: Ներկայումս քչերը գիտեն, որ այս մարզաձևի ծագումը հասնում է դարերի խորքերը: Նորվեգիայի տարածքում հետազոտողները դահուկներով որսորդների ժայռապատկերներ են հայտնաբերել։ Դա պայմանավորված է հյուսիսային երկրներում մեծ քանակությամբ ձյան առկայությամբ և դրա վրայով առանց դահուկների քայլելու անհարմարությամբ։ Իսկ հրաձգությամբ ուղեկցվող դահուկային սպորտի ակունքները ռազմական ոլորտում են: Հին ժամանակներում նորվեգացիները հաճախ էին պաշտպանվում դանիական վիկինգների արշավանքներից, իսկ ձյան մեջ արագ տեղաշարժի համար օգտագործում էին դահուկներ, ընդ որում՝ նրանք ստիպված էին այդ տեղաշարժերի ժամանակ նաև սկզբում նետեր արձակել, իսկ ավելի ուշ՝ կրակել հրազենից: Ժամանակակից բիաթլոնի նմանության առաջին մրցումները տեղի են ունեցել 1767 թվականին Շվեդիայի և Նորվեգիայի սահմանին ծառայող զինվորականների մասնակցությամբ։ Այդ երկրների զինվորները մրցել են հրաձգությամբ ուղեկցվող դահուկավազքում։ Այնուամենայնիվ, նման մրցույթները լայն ժողովրդականություն չեն ստացել և երկար ժամանակ մնացել են որպես զինվորականների զբաղմունք։ Զինվորականների այդ հոբբին լիովին զարգացում է ստացել 20-րդ դարի սկզբին։

Պատմության մեջ առաջին անգամ «զինվորական պարեկային մրցումները», որոնք դարձել են բիաթլոնի նախատիպը, որպես ցուցադրական ներկայացումներ ներառվել են 1924 թվականի 1-ին Օլիմպիական ձմեռային խաղերի ծրագրում։ 1930 թվականից սկսած 10 տարի շարունակ անցկացվել են «զինվորական պարեկների» դահուկավազքի աշխարհի առաջնություններ: Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտից հետո բիաթլոնը ապառազմականացվել է։ Մրցումներին մասնակցելու հնարավորություն է տրվել նաև այն մարզիկներին, ովքեր առնչություն չունեն զինվորական ծառայության հետ։ Ժամանակակից հնգամարտի միջազգային ֆեդերացիան սկսել է վերահսկել բիաթլոնի մրցումները 1953 թվականից: Մեկ տարի անց բիաթլոնը ճանաչվել է ինքնուրույն մարզաձև։ 1958 թվականին Ավստրիայում տեղի է ունեցել աշխարհի առաջին առաջնությունը, իսկ 1960 թվականին բիաթլոնը ներառվել է ձմեռային Օլիմպիական խաղերի հիմնական ծրագրում։ 1978 թվականին ռազմական ինքնաձիգը փոխարինվել է սպորտային ինքնաձիգով։

1993 թվականին ստեղծվել է Բիաթլոնի միջազգային միությունը, որը 5 տարի անց վերափոխվել է Բիաթլոնի միջազգային ֆեդերացիայի։ Նշենք, որ կանանց շրջանում բիաթլոնի զարգացումը սկսվել է շատ ավելի ուշ։ Միայն 1980 թվականին են ընդունվել կանանց մրցումների կանոնները։ Եվ միայն 1992 թվականին է կանանց բիաթլոնն ընդգրկվել ձմեռային Օլիմպիական խաղերի ցանկում։ Բիաթլոնն առավել տարածված է եվրոպական երկրներում՝ Գերմանիա, Ռուսաստան, Ֆրանսիա, Սկանդինավյան երկրներ։ Նրա տարածման աշխարհագրությունն ընդգրկում է աշխարհի ավելի քան 60 երկիր։ 21-րդ դարի սկզբին բիաթլոնը հսկայական վերելք ու բուռն զարգացման փուլ է ապրել։ Այսօր ոչ մի խոշոր ձմեռային միջազգային մրցույթ չի անցկացվում առանց այդ հետաքրքիր և դիտարժան մարզաձևի:

ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում