«Ուսի դաշնամուր». երաժշտական գործիք, որ ունակ է արտահայտել մարդկային ցանկացած զգացում․ «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է
Երաժշտական գործիքների մեծ ընտանիքում յուրաքանչյուրն ունի իր պատմությունը, իր յուրահատուկ հնչողությունը, իր առանձնահատկությունը: Նրանցից մեկը նուրբ և հարմոնիկ անունով ակորդեոնն է: Ակորդեոնը ներառել է տարբեր երաժշտական գործիքների հատկությունները: Արտաքին տեսքով այն բայան է հիշեցնում, կառուցվածքով՝ հարմոն, իսկ ստեղներով և ռեգիստրը փոխելու ունակությամբ այն նման է դաշնամուրին: Այս երաժշտական գործիքի ծագման պատմությունը զարմանալի է. դեռևս աշխույժ քննարկումներ են ընթանում այդ հարցով մասնագիտական միջավայրում: Ակորդեոնի պատմությունը սկիզբ է առել Հին Արևելքից, որտեղ շենգ երաժշտական գործիքի մեջ առաջին անգամ կիրառվել է լեզվակի հնչողության սկզբունքը:
Ժամանակակից ակորդեոնի ստեղծման ակունքներում եղել են երկու տաղանդավոր մարդիկ՝ գերմանացի ժամագործ Քրիստիան Բուշմանը և չեխ արհեստավոր Ֆրանտիշեկ Կիրշները: Հարկ է նշել, որ նրանք ծանոթ չեն եղել միմյանց և աշխատել են իրարից լիովին անկախ: 17-ամյա Քրիստիան Բուշմանը, ձգտելով կարգավորել երգեհոնի աշխատանքը, հորինել է մի պարզ սարք, որը իրենից ներկայացրել է փոքրիկ տուփի մեջ տեղադրված մետաղյա լեզվակներ: Երբ Բուշմանը բերանով օդը փչել է այդ տուփի մեջ, լեզվակը սկսել է տատանվել՝ տալով որոշակի տոնայնության ձայն: Ավելի ուշ Քրիստիանը կառուցվածքին ավելացրել է օդային տարողություն (մորթուց) և, որպեսզի լեզվակները միաժամանակ չթրթռան, դրանք հագեցրել է փականներով:
Ըստ այդմ, ցանկալի տոնը ստանալու համար անհրաժեշտ էր բացել փականը որոշակի լեզվակի վերևում, իսկ մնացածը փակած թողնել: Այսպիսով, 1821 թվականին Բուշմանը հորինել է շրթհարմոնի նախատիպը, որը նա անվանել է «աուրա»: Գրեթե միևնույն ժամանակ՝ 1770 -ականներին, Ռուսաստանի թագավորական արքունիքում աշխատող չեխ երգեհոնագործ Ֆրանտիշեկ Կիրշները հայտնագործել է լեզվակների շերտերի նոր համակարգ և հիմք դրել ձեռքի հարմոնիկայի ստեղծմանը: Ժամանակակից գործիքի հետ այն ընդհանրություններ չի ունեցել, բայց ձայնի առաջացման հիմնական սկզբունքը եղել է նույնը՝ օդային շիթի ազդեցության տակ մետաղական ափսեի թրթռումները: Որոշ ժամանակ անց ձեռքի հարմոնիկան հայտնվել է վիեննացի երգեհոնագործ Կիրիլլ Դեմյանի ձեռքերում: Նա քրտնաջան աշխատել է այդ երաժշտական գործիքը կատարելագործելու ուղղությամբ և, ի վերջո, նրան տվել է բոլորովին այլ տեսք: Դեմիանը գործիքի մարմինը բաժանել է երկու հավասար մասերի, նրանց վրա դրել ձախ և աջ ձեռքերի ստեղնաշարերը և կեսերը միացրել մորթու պարկով:
Յուրաքանչյուր ստեղն ունեցել է համապատասխան ակորդ, որն էլ կանխորոշել է գործիքի անունը՝ «ակորդեոն»: Գործիքի համար հեղինակային իրավունք ստանալու նպատակով Դեմիանը պաշտոնապես դիմում է ներկայացրել 1829 թվականի մայիսի 6 -ին: 17 օր անց նա ստացել է արտոնագիր, և այդ ժամանակից ի վեր մայիսի 23 -ը համարվում է ակորդեոնի ծննդյան օր: Նույն թվականին սկսվել է այդ նորաստեղծ երաժշտական գործիքի զանգվածային արտադրությունն ու վաճառքը: Ակորդեոնի պատմությունը շարունակվել է Ադրիատիկի ափին՝ Իտալիայում: Այնտեղ՝ Կաստելֆիդարդոյի մոտակայքում, ֆերմայում աշխատող Պաուլո Սոպրանիի որդին մի թափառող վանականից ձեռք է բերել Դեմիանի ակորդեոնը: 1864 թվականին, հավաքելով տեղի հյուսներին, նա բացել է արհեստանոց, իսկ ավելի ուշ՝ գործարան, որտեղ զբաղվել են ոչ միայն ակորդեոնի ստեղծմամբ, այլ նաև արդիականացմամբ:
Այսպիսով ծնվել է ակորդեոնի արտադրությունը: Ակորդեոնը արագորեն շահել է ոչ միայն իտալացիների, այլ նաև եվրոպական այլ երկրների բնակիչների սերը: 19 -րդ դարի վերջին ակորդեոնը արտագաղթողների հետ հատել է Ատլանտյան օվկիանոսը և ամուր հաստատվել հյուսիսամերիկյան մայրցամաքում, որտեղ սկզբում այն կոչվել է «ուսի դաշնամուր»: Հետո՝ 20-րդ դարի 40 -ական թվականներին, ԱՄՆ-ում հայտնվել են առաջին էլեկտրոնային ակորդեոնները: Ներկայում էլ ակորդեոնը ժողովրդականություն վայելող ու սիրված երաժշտական գործիք է, որն ունակ է արտահայտել մարդկային ցանկացած զգացում՝ անհույս մելամաղձությունից մինչև ուրախություն: Այնուամենայնիվ պետք է նշել, որ ակորդեոնը հիմա էլ դեռ շարունակում է կատարելագործվել:
ԿԱՄՈ ԽԱՉԻԿՅԱՆ
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
