«Միակ լավ քայլը, որը կարող են անել Հայաստանի համար, ամբողջ կազմով հեռանալն է». «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Ադրբեջանի հարցերով փորձագետ Գառնիկ Դավթյանի հետ զրույցում անդրադարձել ենք մյունխենյան հանդիպումներին, խոսել նաև Արցախի շուրջ առկա զարգացումներից:

«Ընդհանուր առմամբ, գերագույն գլխավոր կապիտուլ յանտի կողմից արված բոլոր հայտարարությունները Մյունխենում ոչ այլ ինչ էին, քան Ադրբեջանի ջրաղացին ջուր լցնել: Իբրև թե փորձ արվեց Արցախի արգելափակումը ներկայացնել որպես ադրբեջանական կազմակերպված սադրանք, բայց Փաշինյանը չխուսափեց այդ համատեքստում շեշտադրել նաև Ռուսաստանի անունը: Սա ևս մեկ անգամ ցույց է տալիս, որ այսօրվա կառավարության դիրքավորումն արևմտյան ուղղություն ունի, և ռուսներին Հարավային Կովկասից դուրս մղելու նպատակ կա: Այն բոլոր հայտարարությունները, որոնք Մյունխենում հնչեցին ադրբեջանական կողմից, նորություն չէին: Միակ բանը, որը կարելի է առանձնացնել, Ալիևի պահվածքի ու հայտարարությունների մակարդակն էր: Մի շատ կարևոր բան նկատեցի. ադրբեջանական կողմը հայտարարեց, որ, անկախ նրանից, թե ինչ կներառվի խաղաղության պայմանագրում, այն պետք է բխի նաև Ադրբեջանի շահերից»,-«Փաստի» հետ զրույցում նշեց Գառնիկ Դավթյանը:

Իսկ թե նշվածն ի՞նչ է ենթադրում, մանրամասնեց. «Իմ խորին համոզմամբ, ադրբեջանական կողմը չի հրաժարվել Խորհրդային Միության ժամանակ Հայաստանից ապօրինաբար բռնակցված «անկլավների» թեմայից, որովհետև Ադրբեջանը իր տարածքային ամբողջականությունը պատկերացնում է ոչ միայն Արցախի, այլև «անկլավների» բռնակցմամբ: Բացի այդ, ադրբեջանական կողմը Մյունխենում խոսեց նաև փախստականների վերադարձի մասին, որը ներառված էր Ադրբեջանի կողմից ի սկզբանե առաջարկված 5 սկզբունքի մեջ: Փախստականների վերադարձի մասին ակնարկն իրենից մեծ վտանգ է ներկայացնում: Հայտնի է, որ ստեղծվել է թուրքական ծագում ունեցող «Արևմտյան Զանգեզուր» տխրահռչակ խմբակը, որը պաշտոնական մակարդակով ընդունել էր հայտարարություն, ըստ որի, «հավաքագրում և ցուցակագրում են բոլոր այն անձանց, ովքեր 90-ականներին պատերազմի արդյունքում իրենց կամքով լքել են Հայաստանը»: Այդ հայտարարության մեջ նշվում էր նաև, որ հարյուր հազարավոր ադրբեջանցիներ պետք է վերադառնան իրենց «հայրենի հող»»:

Ինչ վերաբերւմ է վտանգներին, մեր զրուցակիցը հավելեց. «Նախ՝ վստահ եմ, որ փախստականների մեջ կլինեն ծայրահեղական ընկալումներ ունեցող խմբավորումների ներկայացուցիչներ: Եթե վերոնշյալ սցենարը իականություն դառնա, ապա 5-10 տարվա ընթացքում իրենք իրենց թվաքանակը Հայաստանում մեծացնելու են՝ ցանկանալով նաև տարբեր պաշտոններ՝ «հասարակության մեջ փոքրամասնության ներգրավվածության» համատեքստում: Մեծ հաշվով, ոչինչ չի փոխվել, պարզապես արդեն ավելի պատկերավոր և հստակ տեսանելի են բոլոր վտանգները, որոնց մասին խոսել ենք վերջին մեկ-երկու տարվա ընթացքում: Եվ ես պատկերացում անգամ չունեմ, թե կապիտուլացված այս իշխանությունն ինչպե՞ս է այս ամենի տակից դուրս գալու»:

Անդրադառնալով խաղաղության պայմանագրի շուրջ գործընթացներին՝ Գառնիկ Դավթյանը նշեց. «Նախ՝ եթե խոսենք փաստաթուղթը կողմերի միջև փոխանցելու գործընթացի մասին, ապա դիվանագիտական հարաբերությունների մեջ նորմալ է, երբ յուրաքանչյուր կողմ փորձում է իրեն հարմար տարբերակ առաջարկել՝ ընդունելով հակառակ կողմի պահանջները կամ  դիտարկումները:Բայց հաշվի առնենք, որ Ադրբեջանն ինքն է առաջինը ներկայացրել 5 սկզբունքից բաղկացած առաջարկները, որոնց վրա պետք է կառուցվի խաղաղության պայմանագիրը: Այդ սկզբունքներից Հայաստանի իշխանությունները չեն հրաժարվել: Այդ սկզբունքները, մեծ հաշվով, իրենցից ենթադրում են Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականության ճանաչում, իրենց քաղաքական անկախության ճանաչում, փախստականների վերադարձ, սահմանազատում և սահմանագծում, ինչպես նաև տրանսպորտի և հաղորդակցությունների բացում: Հայկական կողմից ես չեմ լսել այնպիսի առաջարկ, որը կհակազդի այդ հինգ սկզբունքին կամ Հայաստանի և Արցախի շահը կներկայացնի»:

Մեր զրուցակիցն ընդգծեց՝ ընդհանուր առմամբ, ադրբեջանական կողմը ռազմադիվանագիտական տրամաբանության ներքո է գործում: «Նախ՝ բանակցում է՝ ցույց տալով, թե կառուցողական է: Հետո, հետ չկանգնելով իր առաջարկներից, Հայաստանին ներկայացնում է այնպիսի պահանջներ, որ Հայաստանը չկարողանա դրանք կատարել: Եվ ինչ-որ ժամանակ անց, կլինի 5 կամ 6 ամիս հետո, Հայաստանը հայտնվում է այնպիսի իրավիճակում, երբ հնարավոր չի լինում այդ փաստաթուղթն ընդունել նախ այն պատճառով, որ սրանք վախենում են իրենց պաշտոնները կորցնել, երկրորդ՝ փորձում են իմիտացիոն ձևով հնարավորինս ձգել գործընթացը: Մինչդեռ այդ գործընթացը ձգելու արդյունքում, պայմանավորվածությունների մասով հայտնվում են ադրբեջանական թակարդում»,-ասաց նա՝ ընդգծելով խաղաղության պայմանագիրը չստորագրելու վերաբերյալ հայտարարության հետևանքների մասին:

«Ադրբեջանը, մեծ հաշվով, վերոնշյալն ընդունում է պատերազմի կամ ռազմական ագրեսիայի հնարավորություն, ինչպիսին ունեցանք անցած տարվա սեպտեմբերին: Հիմա նույն իրավիճակն է, բայց այլ տարբերակով: Ադրբեջանը ռազմադիվանագիտական քաղաքականությամբ է առաջնորդվում՝ նպատակ ունենալով կրկին փակուղու առաջ կանգնեցնել Հայաստանին, ինչը Հայաստանի վրա հարձակվելու քարտ բլանշի հնարավորություն է»,-ասաց նա:

Անդրադառնալով Հայաստանի իշխանությունների այս փուլի քաղաքականությանը՝ նա նշեց, որ այսօր նրանց կողմից հնչում են հակահայկական ու հակահայաստանյան հայտարարություններ: «Բացի այդ, ադրբեջանցիների հետ բանակցում են այնպիսի սկզբունքների շրջանակում, որի երկրորդ տարբերակը գոյություն չունի: Այսինքն, Նիկոլ Փաշինյանի հիմնական նպատակն Ադրբեջանի ցանկությունները բավարարելն է: Այս իշխանություններն իրենց գործողություններով Հայաստանի կործանման ևս մեկ փուլի են տանում: Իրականում սրանք տարբեր հարթակներում Ադրբեջանի հետ ինչ պայմանավորվել են, Ադրբեջանը դրանք հեշտությամբ խախտել է, փորձել է մանիպուլացնել ու իր համար ցանկալի դիրքեր զբաղեցնել ինչպես «գետնի վրա», այնպես էլ դիվանագիտական դաշտում: Այդպես է եղել 20182020 թվականներին, ինչպես նաև 2020-ից՝ պատերազմից հետո, այսպես է նաև այսօր: Փաշինյանի կառավարման այս երեք փուլում մենք միշտ ունեցել ենք կորուստներ և կունենանք, եթե այս իշխանությունը չհեռանա: Միակ լավ քայլը, որը կարող են անել Հայաստանի համար, ամբողջ կազմով հեռանալն է»,-հավելեց փորձագետը:

Անդրադառալնով Արցախի շուրջ տեղի ունեցող գործընթացներին, Մյունխենում Ալիևի կողմից ԱՀ պետնախարար Ռուբեն Վարդանյանի վերաբերյալ հնչեցված «դժգոհություններին», Վարդանյանի հնարավոր հրաժարականին՝ Գ. Դավթյանը նկատեց. «Ալիևը Հայաստանի իշխանությունների քաղաքականության գիծն է տանում՝ «սևեր- սպիտակներ» բաժանումների համատեքստում: Ալիևն ասում է՝ «Ռուբեն Վարդանյանը արցախցի չէ, Ռուսաստանի հայ է և այնտեղ չպետք է մնա»: Հստակ երևում է, որ Հայաստանի կապիտուլացված խմբակի և Ալիևի մոտեցումը մասնավորապես Ռուբեն Վարդանյանի վերաբերյալ նույնն է: Մեծ հաշվով, եթե որևէ ձևով ադրբեջանական կողմի պահանջները բավարարվեն, Արցախի կործանման սկիզբն է դրվելու: Վերջին 2 տարին Ադրբեջանին զիջումներ են արվել: Պետք չէ սպասել, թե հերթական զիջումը վերջինն է լինելու: Ադրբեջանը կրկնակի, եռակի շատ է ուզելու: Հետևաբար, մասնավորապես Արցախի մասով որևէ զիջում չպետք է արվի Ադրբեջանին: Չպետք է տրվել թշնամու պահանջներին: Ադրբեջանը մանիպուլացնում է՝ քարոզչական դաշտում ասելով՝ «Ռուբեն Վարդանյանին Արցախի տարածքից հեռացրեք, ճանապարհը կբացենք»:

Ալիևը ցանկանում է իր համար ցանկալի մարդկանց տեսնել Արցախում, որոնց հետ հնարավոր է բանակցել և աստիճանաբար, փոքր զիջումներով վերջնարդյունքում ստանալ այնպիսի իրավիճակ, որ Արցախում որևէ բան փոխելու նաև կամք չլինի: Սա է պատճառը, որ եթե Ռուբեն Վարդանյանի մասով և, առհասարակ, Ադրբեջանին տարատեսակ զիջումներ անելու որոշումներ կայացվեն, ինձ համար նման որոշում կայացնողների ճակատին դավաճանի խարան է դաջվելու»:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում