Փաշինյանն ու Ալիևը միասի՞ն են խաղում. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

rossaprimavera.ru–ն «Փաշինյանն ու Ալիևը միասի՞ն են խաղում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի անջատումը Հայաստանից Փաշինյանի գործողությունների նպատակն ու գործունեությունն է: Նիկոլ Փաշինյանը ապրիլի կեսերին երկու ամպագոռգոռ հայտարարություններով պայթեցրել է տեղեկատվական տարածքը։ Ապրիլի 12-ին նա հայտարարել է, որ իբր Հայաստանի նախկին իշխանությունների կողմից Ղարաբաղյան կարգավորման Մադրիդյան սկզբունքների ստորագրման պատճառով Լեռնային Ղարաբաղը կորցրել է ինքնորոշման իրավունքից օգտվելու հնարավորությունը դեռ 2007 թվականին, և հիմա իբր ոչինչ հնարավոր չէ անել:

Իսկ դրանից անմիջապես հետո՝ ապրիլի 18-ին, կրկին անդրադառնալով Մադրիդյան սկզբունքներին, որոնք իբր այլ ելք չեն թողնում, Հայաստանի կառավարության ղեկավարը խոստովանել է, որ դեռ 2022 թվականի հոկտեմբերին Պրահայում, ապա Սոչիում կայացած հանդիպումների ժամանակ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի հետ պայմանավորվել է Ալմա Աթայի հռչակագրի սահմաններում ճանաչել Ադրբեջանի և Հայաստանի տարածքային ամբողջականությունը։ Բայց եկեք ավելի ուշադիր նայենք Ալմա Աթայի հռչակագրին և Մադրիդյան սկզբունքներին: Արդյո՞ք Ալմա Աթայի հռչակագիրը, որին իրենց հավատարմությունն են հաստատել Ալիևն ու Փաշինյանը, իսկապես Լեռնային Ղարաբաղին ինքնորոշման ավելի շատ հնարավորություններ է տալիս, քան Մադրիդյան սկզբունքները, ինչպես պնդում է Փաշինյանը։

1991 թվականի Ալմա Աթայի հռչակագրի տեքստից հետևում է, որ ստորագրողները ճանաչում են «միմյանց տարածքային ամբողջականությունը և գոյություն ունեցող սահմանների անձեռնմխելիությունը»։ Միևնույն ժամանակ, Լեռնային Ղարաբաղը չի եղել Ալմա Աթայի փաստաթղթի ստորագրողների թվում, չնայած այդ ժամանակ արդեն իսկ հռչակել էր իր անկախությունը։ Բայց Փաշինյանը դրա փոխարեն հայտարարում է, որ Մադրիդյան սկզբունքների ընդունումն իբր բացառել է նման հնարավորությունը։ Ըստ նրա, «Մադրիդյան սկզբունքներում ասվում է, որ Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի հարցում պետք է համաձայնության գալ Ադրբեջանի հետ»։ Բայց Մադրիդյան սկզբունքների հենց առաջին պարբերությունում նկարագրվում է Լեռնային Ղարաբաղի միջազգայնորեն ճանաչված կարգավիճակ ձեռք բերելու ճանապարհը պլեբիսցիտի միջոցով։

Միևնույն ժամանակ, այն պարզաբանումը, որ դրան մասնակցում են բոլոր նրանք, ովքեր 1988 թվականին Լեռնային Ղարաբաղում ապրել են նույն էթնիկ համամասնություններով, գործնականում երաշխավորում է ընտրությունը հօգուտ հայ բնակչության։ Բայց... Փաշինյանը հրաժարվում է նկատել այդ էական հավելումը։ Տարօրինակ է, այնպես չէ՞: Իսկ ի՞նչ է արել գրեթե հինգ տարի իշխանության ղեկին գտնվող Հայաստանի վարչապետը ԼՂ կարգավիճակն ու ինքնորոշումն ապահովելու համար։ Փաստորեն, պարզվում է, որ նրա գործողությունները միայն հանգեցրել են նման հնարավորությունների կորստի։ Ընդ որում, դա հաճախ տեղի է ունեցել ադրբեջանական կողմի հետ ձեռք ձեռքի տված աշխատելով։ 2019 թվականի ամռանը, ելույթ ունենալով Արցախի մայրաքաղաք Ստեփանակերտում, Նիկոլ Փաշինյանը հռչակեց «Արցախը Հայաստան է, և վերջ» կարգախոսը։

Բոլորն անմիջապես նկատեցին այս հայտարարության սադրիչ և Արցախի համար վնասակար բնույթը։ Որովհետև դա ոչ միայն զրկում էր Արցախին սուբյեկտիվությունից և վերջնականապես փակում նրա՝ գոնե որպես դիտորդ բանակցային գործընթացի կողմերից մեկը լինելու հնարավորությունը, ինչպես նշված է Մադրիդյան սկզբունքներում, այլ նաև ընդհանրապես խնդրահարույց էր դարձնում հետագա բանակցությունները։ Փաշինյանի այդ հայտարարությունը շատ նման է ադրբեջանական կողմի հետ համակարգված խաղալու լավ ծրագրված գործողության։ Փաշինյանի նվերը Ադրբեջանին միանգամից երեք անհրաժեշտ բան տվեց: Նախ՝ ցույց տվեց, որ Ղարաբաղյան կարգավորման բանակցային գործընթացը փակուղի է մտցվել: Երկրորդ կարևոր հետևանքը ադրբեջանցիների մոբիլիզացումն էր Ղարաբաղյան նոր պատերազմի համար:

Եվ վերջապես՝ 44-օրյա պատերազմը բուն Լեռնային Ղարաբաղում, որը հաղթական էր Ադրբեջանի համար, և որի ժամանակ Փաշինյանը, հակառակ իր կարգախոսին, որ Արցախը Հայաստանի մաս է, չօգտագործեց Հայաստանի զինված ուժերը ամբողջ ուժով, այլ ի սկզբանե ապավինեց կամավորներին և Արցախի պաշտպանության բանակի սեփական ուժերին։ Այդ ամենը անբացատրելիության աստիճան տարօրինակ է, և փաստացի դատապարտեց Արցախին պարտության։ Իսկ հետո Փաշինյանը, ամեն կերպ ձևացնելով, որ մտածում է Արցախի մասին, հայտարարեց «խաղաղության դարաշրջանի» մոտենալու մասին, բայց դրա գինը թաքցնելով: Արցախցիները դարձել են «ժողովրդական առաջնորդի» տարօրինակ քաղաքականության պատանդը։ Չնայած արդարության համար պետք է խոստովանել, որ այդ «տարօրինակ պատերազմը» պետք է որ ինչոր բան սովորեցներ հայ ժողովրդին և արտացոլվեր հետագա ընտրությունների արդյունքներում, բայց դա էլ չեղավ:

Արդյունքում 2023 թվականի ապրիլին Փաշինյանն արդեն հայտարարեց, որ ճանաչում է Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը, այսինքն՝ Լեռնային Ղարաբաղը գործնականում տալիս է Ադրբեջանին։ Եվ անմիջապես Ադրբեջանի նախագահը, կարծես սպասելով այդ ճանաչմանը, նույն օրը հայտարարեց, որ Ղարաբաղի բնակիչները պետք է ընդունեն Ադրբեջանի քաղաքացիությունը կամ լքեն իրենց հայրենիքը։ Այստեղ ևս կարելի է տեսնել, թե ինչպես է Նիկոլ Փաշինյանը համակարգված խաղում Ադրբեջանի հետ, քանի որ Մադրիդյան սկզբունքներում ամրագրվածը ակնհայտորեն անշահավետ է Ադրբեջանի համար, որքան էլ Փաշինյանը փորձի նսեմացնել դրանք։ Ո՞րն է հայկական պետության ղեկավարի նպատակը:

Մի՞թե այս ամենը նրա սեփական ֆանտազիաներն են: Իսկ գուցե նա հետևում է MI6-ի ղեկավար Ռիչարդ Մուրի խորհուրդների՞ն։ Մադրիդյան սկզբունքները նման էին Դոնբասի վերաբերյալ Մինսկի պայմանավորվածություններին։ Դրանք ակնհայտորեն ձեռնտու չէին Ադրբեջանին, և Փաշինյանը օգնեց Ալիևին՝ ազատվել դրանցից։ Նախ՝ մոբիլիզացիայի հնարավորություն ապահովեց Ադրբեջանի համար, հետո «հաջողությամբ» պարտվեց, իսկ հետո այդ սկզբունքները Արցախի համար վնասակար անվանեց։ Մինչդեռ Մադրիդյան սկզբունքների իրականացումը կարող էր Լեռնային Ղարաբաղին միջազգային ճանաչում ապահովել։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում