Արդյո՞ք Արևմուտքը Հայաստանի կարիքն ունի որպես առևտրային գործընկեր. տնտեսական կապերի ցանկացած կտրուկ խզում ցավոտ կլինի. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
svpressa.ru–ն «Երևանը ցանկանում է Եվրոպայի հետ «բրուդերշաֆտ» խմել, բայց վեր ջ ի նիս մոտ հայ կ ա կան կո նյա կ ը սրտխառնուք է առաջացնում» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Արևմուտքը չի գնի Հայաստանից այնպիսի ապրանքներ, որոնք ներկայում շատ տարածված են ռուսական շուկայում, դրանք չեն համապատասխանում եվրոպական չափանիշներին: Եվ դա պատճառներից միայն մեկն է, ասել է Ռուսաստանի հայերի միության ղեկավար Արա Աբրահամյանը: «Ու՞ր պետք է գնանք՝ Եվրամիությո՞ւն: Ի՞նչ կարող ենք այնտեղ վաճառել: Նույնիսկ եթե մեր ծիրանը իսկապես անհրաժեշտ է, այնտեղ չափանիշներն ու վկայագրերը տարբեր են: Մեզ շատ ժամանակ է պետք ամեն ինչ համապատասխանեցնելու համար... փաթեթավորում, տեղափոխում, պահեստավորում, շատ հարցեր կան», - բացատրել է Աբրահամյանը: Ռուսամետ հայերը նույնպես կողմ են Եվրամիության և Միացյալ Նահանգների հետ համագործակցությանը: «Բայց նրանք կընդունե՞ն մեզ: Կլուծե՞ն մեր խնդիրները: Կապահովե՞ն մեր անվտանգությունը», - հռետորական հարց է հնչեցնում Աբրահամյանը:
Իրոք, արդյո՞ք ԵՄ-ն ու ԱՄՆ-ը Հայաստանի կարիքն ունի որպես առևտրային գործընկեր։
«Հայաստանի առևտրաշրջանառությունը ԱՄՆ-ի հետ մեծ չէ,- ասել է քաղաքական մեկնաբան Միխայիլ Նեյժմակովը,- իսկ ԵՄ երկրների հետ բավականին նկատելի է, օրինակ՝ 2024 թվականի վերջին այն հասել է ավելի քան 2,3 միլիարդ դոլարի»։
svpressa.ru.– Որքանո՞վ է ՀՀ տնտեսությունը կապված ԵԱՏՄ-ի և Ռուսաստանի հետ։
– Ռուսաստանի հետ Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառությունը զգալիորեն ավելի բարձր է, քան ԵՄ-ի հետ, և 2024 թվականին այն հասել է ավելի քան 12,4 միլիարդ դոլարի։ Տնտեսական կապերի ցանկացած կտրուկ խզում ցավոտ կլինի։ Սակայն Հայաստանի և ԵԱՏՄ-ի կամ Ռուսաստանի միջև նման խզման մասին այժմ խոսք չկա, և քիչ հավանական է, որ դա տեղի ունենա մոտ ապագայում, նույնիսկ Մոսկվայի և Երևանի միջև նոր քաղաքական «սառեցման» դեպքում։ Չնայած նման «սառեցումները», իհարկե, կարող են ազդել տնտեսական հարաբերությունների վրա։
svpressa.ru.–Ի՞նչ է Հայաստանը մատակարարում Ռուսաստանին և ստանում։ Կարո՞ղ է ինչ-որ մեկը գոնե տեսականորեն փոխարինել այդ ամենին։
- Հայաստանի՝ Ռուսաստան արտահանման հիմնական ապրանքներն են գյուղատնտեսական արտադրանքը (օրինակ՝ բանջարեղեն և մրգեր), ալկոհոլը և զարդերը։ Բացի այդ, հանրապետությունը մնում է արդյունաբերական արտադրանքի զգալի տեսակների «զուգահեռ ներմուծման» ուղի։ Իր հերթին, Ռուսաստանը Հայաստանին մատակարարում է բնական գազ, նավթ, ինչպես նաև հացահատիկ։ Կրկնեմ, խոսք չկա Ռուսաստանի հետ տնտեսական կապերի կտրուկ խզման մասին։
svpressa.ru.–Գուցե ԵՄ-ն պետք է ինչ-որ բան փոխհատուցի՞ Հայաստանին, որ նա բաժանվի Ռուսաստանից։
– ԵՄ-ի քայլերը Երևանի նկատմամբ՝ Հայաստանից ապրանքների եվրոպական շուկաներ մուտք գործելու վերաբերյալ, սկզբունքորեն, հնարավոր են։ Կան նման որոշումների օրինակներ, ասենք՝ այս տարվա մարտից հանրապետությունը ստացել է ԵՄ ձկնամթերք արտահանելու իրավունք։ Սակայն նման դեպքերում սովորաբար պահանջվում է, որ մատակարարումները համապատասխանեն եվրոպական որոշակի պահանջներին, իսկ դա ժամանակ է պահանջում։
svpressa.ru.– Ինչի՞ վրա են հույսը դնում Փաշինյանը և ընկերները։ Գուցե նրանք պարզապես իրենց գործն են անում և չեն մտածում երկրի ապագայի մասին։
– ԵՄ-ի հետ մերձեցումը համապատասխանում է Փաշինյանի թիմի շահերին։ Օրինակ՝ դա թեմա է ուժեղ կողմնակիցների և, առնվազն, երկրի ներսում տատանվող լսարանի մի մասի մոբիլիզացման համար հատկապես խորհրդարանական ընտրություններից առաջ։ Բացի այդ, Փաշինյանի քաղաքական հայացքներից դատելով՝ նրա համար, ընդհանուր առմամբ, ավելի հեշտ է ընդհանուր լեզու գտնել արևմտյան խաղացողների, քան Մոսկվայի հետ։ Ռազմավարական առումով ներկայիս վարչապետի թիմը հստակորեն ակնկալում է, որ ԵՄ-ի հետ մերձեցումը թույլ կտա ստանալ առնվազն լրացուցիչ ներդրումներ և վիզային ռեժիմի ազատականացում։ Սակայն Հայաստանի վարչապետը, հավանաբար, կտրուկ խզում չի կատարի ԵԱՏՄ-ի հետ, քանի դեռ ԵՄ-ի կողմից առաջարկվող կոնկրետ առաջարկները չեն գերազանցի նման քայլի ռիսկերը։
svpressa.ru.– Հնարավո՞ր է, որ Հայաստանը անջատվի Ռուսաստանից և ԵԱՏՄ-ից։ Եթե այո, ապա ի՞նչ հեռանկարում։
– Այստեղ մի քանի գործոններ կհատվեն։ Օրինակ՝ Հայաստանի ներքաղաքական իրավիճակի զարգացման հեռանկարները, մասնավորապես 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքները։ Ընդդիմության հաղթանակը կարող է հանգեցնել Մոսկվայի հետ փոխգործակցության աճի։ Իսկ եթե ընտրություններից հետո ձևավորվի Նիկոլ Փաշինյանի նոր կառավարություն, բայց խորհրդարանում ավելի քիչ աջակցությամբ, քան հիմա, ապա այդ դեպքում արտաքին քաղաքականության նախաձեռնությունների արագ իրականացման հնարավորությունները կարող են նվազել։ Եթե Փաշինյանի ՔՊ–ն կարողանա հնարավորինս հաջող հանդես գալ խորհրդարանական ընտրություններում և պահպանի բացարձակ մեծամասնությունը նոր խորհրդարանում (չնայած դա շատ դժվար խնդիր է), ապա արևմտյան խաղացողների հետ երկրի մերձեցման և Ռուսաստանից հեռանալու տեմպը, հավանաբար, կարագանա։ Սակայն դա, ամենայն հավանականությամբ, «փոթորկային գործընթաց» չի լինի, այլ պարզապես կլինի ավելի ակտիվ տեղաշարժ։ Ռուսուկրաինական հակամարտության ավարտի սցենարները նույնպես կարևոր կլինեն, էական է այն, թե որքան ռեսուրսներ կկարողանա Մոսկվան հատկացնել դրանից հետո իր համար կարևոր այլ ոլորտներում, այդ թվում՝ Հարավային Կովկասում աշխատելու համար։ Վերջապես, անհասկանալի են այն հնարավորությունները, որոնք ԵՄ-ն պատրաստ կլինի ուղղորդել այդ տարածաշրջանի հետ աշխատելու համար։ Որքան ԵՄ–ն քիչ կոնկրետություն առաջարկի Երևանին առաջիկա տարիներին, այնքան ցանկացած հայկական կառավարության համար ավելի շատ խթաններ կլինեն հավասարակշռությունը պահպանելու, այսինքն՝ Բրյուսելի հետ հարաբերությունները պահպանելու, բայց Մոսկվայի հետ հարաբերությունները չխզելու։
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
