Պարադոքսալ իրավիճակ. նման «հավասարակշռությունը» պարզապես անկայուն է. «Փաստ»
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
polskieradio.pl–ը «Կովկասը Մոսկվայի և Բրյուսելի միջև» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանը փնտրում է տեղ Ռուսաստանի ուղեծրից դուրս, մինչդեռ Վրաստանը վերադառնում է դրան: Լեհական ռադիոն զրուցել է Միերոշևսկու անվան կենտրոնի տնօրեն Էռնեստ Վիցիշկևիչի հետ Կովկասի ներկայիս վիճակի մասին:
Հայաստանը մտնում է վերանայման դարաշրջան: Ռուսաստանից տասնամյակներ շարունակ ռազմական, քաղաքական և տնտեսական կախվածությունից հետո երկիրը ավելի ու ավելի է հայտարարում ռուսական ուղեծրից ազատվելու մտադրության մասին: Կովկասում, որը երկար ժամանակ համարվում էր Մոսկվայի «հետնաբակ», արագորեն փոխվում է ուժերի հավասարակշռությունը: «Մեծ տարբերություն կա Վրաստանում և Հայաստանում կատարվողի միջև», - կարծում է Էռնեստ Վիցիշկևիչը: Նա հիշեցրել է, որ 2008 թվականի ռուս-վրացական պատերազմից հետո Թբիլիսին ընտրեց դեպի Արևմուտք ուղղությունը, մինչդեռ Երևանը մնաց Մոսկվայի հետ դաշինքի մեջ: Վիցիշկևիչի խոսքով, այդ պատերազմի հետևանքները զգացվում են ամբողջ Կովկասում: Մոսկվան փորձում է ազդել տարածաշրջանի վրա, բայց այլևս նույն արդյունքները չի ստանում: Երբ սկսվեցին Ադրբեջանի հետ խնդիրները, պարզ դարձավ, թե որքան վճռական է դարձել Բաքուն իր դիրքերը պաշտպանելու հարցում։
Նաև Հայաստանն է ավելի ու ավելի ցույց տալիս, որ շարժվում է դեպի Ռուսաստանի ներկայության թուլացում։ «Քայլ առ քայլ Հայաստանը ցույց է տալիս, որ շարժվում է դեպի ռուսական ազդեցության թուլացում, - ասել է փորձագետը,– սակայն այդ ուղին հակասական է։ Երևանը միաժամանակ հայտարարում է ցանկություն միանալ և՛ Եվրամիությանը, և՛ ՇՀԿ-ին (Շանհայի համագործակցության կազմակերպություն), որտեղ գերիշխում են Չինաստանը և Ռուսաստանը։ Սա պարադոքսալ իրավիճակ է, քանի որ փաստացի Պակիստանն ու Բելառուսն են խոչընդոտել Հայաստանի անդամակցությունը ՇՀԿ-ին, ինչը նշանակում է, որ Արևմուտքի և Արևելքի միջև հավասարակշռություն պահելը դժվարանում է»։
Միերոշևսկու անվան կենտրոնի տնօրենը պատմական զուգահեռ է անցկացրել Ուկրաինայի հետ: «Ուկրաինան նույնպես փորձում էր վարել բազմավեկտոր քաղաքականություն՝ և՛ աջ, և՛ ձախ։ Բայց անհնար է բոլորին բավարարել։ Արևմուտքի և ՇՀԿ երկրների միջև մրցակցությունն այսօր այնքան լարված է, որ նման հավասարակշռությունը պարզապես անկայուն է»,– ասել է նա։
Ըստ Էռնեստ Վիցիշկևիչի, Նիկոլ Փաշինյանի հայտարարությունները Հայաստանի «եվրոպական ընտրության» մասին ունեն ոչ միայն խորհրդանշական նշանակություն։ «Ես լսեցի Փաշինյանի ելույթը Նյու Յորքում։ Նա շատ բացահայտ ասաց, որ ուղղությունը Եվրոպան է։ Նա հասկանում է, որ վաղը ԵՄ-ին միանալը անհնար է, բայց նա նաև ընդգծել է, որ կարևորը անդամակցությունը չէ՝ որպես այդպիսին, այլ Արևմուտքում գոյություն ունեցող չափանիշներին, պահանջներին և չափորոշիչներին համապատասխանելը։ Նպատակն է ավելի շուտ նմանվել Եվրոպային, այլ ոչ թե պարզապես պաշտոնապես միանալ դրա կառույցներին»,– ասել է նա։
Մասնագետը ընդգծել է, որ դա երկարաժամկետ նախագիծ է, այլ ոչ թե քաղաքական հռչակագիր: «Եթե սա ազնիվ մոտեցում է, այն կարող է փոխել Հայաստանը։ Որովհետև Եվրամիությունը ընդունում է ոչ թե նրանց, ովքեր ցանկանում են միանալ, այլ նրանց, ովքեր համապատասխանում են պահանջներին,– ասել է Էռնեստ Վիցիշկևիչը՝ բերելով Լեհաստանի օրինակը,– Լեհաստանում ոչ ոք չէր սպասում, որ մենք պարզապես կընդունվենք ԵՄ։ Մենք տասը-տասնհինգ տարի ապացուցում էինք, որ ունակ ենք կատարել բոլոր պայմանները։ Հայաստանը նույն ճանապարհին է»։
Միերոշևսկու անվան կենտրոնի տնօրենը կարծում է, որ Ռուսաստանը կարող է ապագայում փորձել վերականգնել Կովկասի նկատմամբ վերահսկողությունը՝ կախված Ուկրաինայում պատերազմի արդյունքից։ «Եթե Մոսկվան պարտվի, ապա կցանկանա փոխհատուցել իր պարտությունը, ամենուր ցույց տալ, որ դեռ կարող է ուժ կիրառել։ Եվ Կովկասը հարմար թիրախ է», - զգուշացրել է փորձագետը։
Նա հնարավոր է համարում, որ Մոսկվան կարող է դիտարկել «խորհրդանշական գործողություններ» Հայաստանում կամ Վրաստանում։ «Փոքր պետությունները իդեալական «լաբորատորիաներ» են ռուսական հետախուզական ծառայությունների համար։ Ինչպես Մոլդովան է «դեզինֆորմացիայի լաբորատորիա», այնպես էլ Հայաստանը կարող է դառնալ նոր արկածախնդրության հարթակ։ Ռուսաստանն ունի ռազմական բազա, գործակալներ և փորձ։ Նման հնարավորություն, անշուշտ, գոյություն ունի,– ասել է նա, այնուամենայնիվ, հավելելով, որ ամեն ինչ կախված է ռուս-ուկրաինական պատերազմի արդյունքից,– եթե Ուկրաինան հաղթի, Ռուսաստանը որոշ ժամանակով կզբաղվի միայն ինքն իրենով։ Ներքին խնդիրներ, տնտեսական անկում, իշխանության փոփոխություն՝ այդ ամենը կշեղի Կրեմլին արտաքին աշխարհի վրա կենտրոնանալուց։ Դա լավ կլինի բոլորի՝ Լեհաստանի, Ուկրաինայի, Կովկասի համար։ Եվ կա նաև հակառակը. եթե Ռուսաստանը պարտվի, բայց ձգտի փոխհատուցել նվաստացումը, կլինի խորհրդանշական ռևանշիստական քայլերի վտանգ, և հարևանները կգլխավորեն թիրախների ցանկը»։
Փոփոխությունները Հայաստանում արդեն իսկ ակնհայտ են։ Մինչև վերջերս ռուսական գործոնն էր որոշում գրեթե ամեն ինչ՝ արտաքին քաղաքականությունից մինչև անվտանգության կառուցվածքը։ Ռուս սահմանապահներ էին տեղակայված Հայաստանի օդանավակայանում և հարավային սահմաններին, իսկ Շիրակի ռուսական բազան համարվում էր վահան Ադրբեջանի դեմ։ Այսօր այդ համակարգը փլուզվում է՝ աստիճանաբար, բայց անդառնալիորեն։ Մոսկվան կորցնում է այն դերը, որը նրան իրավունք էր տալիս կոչվել Կովկասում «խաղաղության երաշխավոր»։ Եվ որքան երկար տևի պատերազմը Ուկրաինայում, այնքան քիչ հավանական է, որ այդ կարգավիճակը կվերադառնա։ Կովկասը կրկին համաշխարհային ասպարեզ է դարձել։ Սակայն երկար ժամանակ անց առաջին անգամ Հայաստանը փորձում է խաղալ իր սեփական կանոններով
Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում
