Ուրիշի փազլը. Ինչպես է Հայաստանը տեղավորվում ուրիշների աշխարհաքաղաքական նախագծերում՝ այն վերածելով Արևմտյան Ադրբեջանի․ Սուրենյանց
«Այս շաբաթ եվրահանձնակատար Մարտա Կոսը կայցելի Երևան: Հանձնակատարը ժամանում է ոչ միայն Համապարփակ և ընդլայնված գործընկերության համաձայնագրի (CEPA) ճակատագիրը քննարկելու, այլև գնահատելու, թե որքանով է Երևանը պատրաստ ինտեգրվել Բրյուսելում, Վաշինգտոնում, Անկարայում և Բաքվում նախագծվող միջանցքներին, այդ թվում՝ հայտնի «Թրամփի երթուղուն»»,-այս մասին գրում է քաղաքագետ Սուրեն Սուրենյանցը:
«Ֆորմալ առումով Հայաստանը դեռևս թեկնածու չէ, այլ Արևելյան գործընկերության մշտական գործընկեր: 2025 թվականին խորհրդարանն ընդունեց օրենք, որը հռչակում էր անդամակցության ուղին, իսկ 2026 թվականից ի վեր Արտաքին գործերի նախարարությունը դիվանագիտորեն խոսել է ինտեգրման ջանքերը մեծացնելու իր մտադրության մասին, սակայն դա հաստատող քիչ առարկայական կամ շոշափելի ապացույցներ կան:
Եթե մենք սթափ և ողջամիտ գնահատենք «Հայաստանի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու ճանապարհի երկարությունը», քանի՞ տարի կպահանջվի, և ի՞նչ ջանքեր կպահանջվեն: Առանց պատրանքների՝ կասեմ, որ ներկայիս պայմաններում իրական անդամակցության ճանապարհը առնվազն 15-20 տարի է, և դա ենթադրում է շարունակական ներքին բարեփոխումներ, կայուն, եվրոպամետ կառավարություն, բարենպաստ արտաքին հանգամանքներ և ԵՄ-ի սեփական պատրաստակամությունը ընդլայնման համար: Նույնիսկ Բալթյան երկրները, որոնք այս ուղին ընտրել են այլ պատմական դարաշրջանում՝ տարբեր ռիսկերով և զգալիորեն ավելի կարճ ժամանակահատվածով, դրա վրա ծախսել են 10-12 տարի: Այսօրվա արագ փոփոխվող աշխարհում «իդեալական սցենարը» գործնականում անհասանելի է։
Սա կպահանջի դատական համակարգի, պետական կառավարման, մարդու իրավունքների, այդ թվում՝ բոլոր սեռերի և ազգությունների իրավունքների խորը բարեփոխումներ, եվրոպական ուղու շուրջ ամուր ներքին քաղաքական կոնսենսուս, անվտանգության բացթողումների վերացում և նվազագույն չափանիշներին համապատասխանող տնտեսական և դրամավարկային համակարգեր: Հաջորդը, անհրաժեշտ կլինի ստանալ պաշտոնական թեկնածուի կարգավիճակ, բացել բանակցային գլուխներ և համապատասխանեցնել ազգային օրենսդրությունը եվրոպական չափանիշներին, և սա ենթադրում է կանոնների և կարգավորումների տասնյակ հազարավոր էջեր, ինչը փոքր երկրի համար հսկայական բյուրոկրատական և կադրային բեռ է։
Եվ այս ամենը տեղի է ունենում այն ժամանակ, երբ «Թրամփի ճանապարհի» շուրջ մշակվում է բոլորովին այլ տրամաբանություն ոչ միայն Վաշինգտոնում և Բաքվում, այլև Թեհրանում: Հարկ է հիշել, որ Իրանը հետևողականորեն և վճռականորեն դեմ է արտահայտվել TRIPP-ին՝ այն համարելով իր սեփական տարանցիկ շահերի սպառնալիք և Իրանին Հարավային Կովկասի հետ կապից կտրելու փորձ: Երբ մեզ ասում են, որ այս միջանցքը, ենթադրաբար, Հայաստանի համար հնարավորություն է դառնալու «կամուրջ լինել» Եվրոպայի և Կենտրոնական Ասիայի միջև, Թեհրանը դա դիտարկում է՝ որպես քայլ դեպի Իրանի տարածքը շրջանցող այլընտրանքային ուղիներ ստեղծելու ուղղությամբ, ինչը Սյունիքը ավտոմատ կերպով վերածում է երրորդ կողմի խաղացողների միջև հակասական շահերի դաշտի, այլ ոչ թե երաշխավորված անվտանգության տարածքի:
Ես ուշի ուշով հետևում եմ՝ ինչ են գրում արևմտյան վերլուծական կենտրոնները: Եվ պետք է ասեմ. այնտեղ հայտնված տեղեկատվությունը վաղուց պետք է վերցներ նույնիսկ ամենաանմիտ սովորական մարդկանց աչքերի շղարշը: Բայց մեր իշխանությունները շարունակում են հեքիաթներ հյուսել Եվրոպային ինտեգրվելու մասին, մինչդեռ իրականությունը բոլորովին այլ է:
Վերցնենք «Ատլանտյան խորհուրդը»: 2026 թվականի հունվարի 20-ին «Ատլանտյան խորհուրդ» վերլուծական կենտրոնը հրապարակեց մի հոդված, որի վերնագիրն ինքնին խոսուն է. «Ինչպես կարող է Թրամփի հաղթանակը TRIPP նախագծով առաջ մղել ԱՄՆ շահերը Հարավային Կովկասում»։ Այստեղ ոչ մի խոսք չկա Հայաստանի շահերի մասին։ Հեղինակները այն ուղղակիորեն անվանում են «ամերիկյան զսպող գործոն», որը պետք է երաշխավորի կայունությունը։ Հարցն այն է, թե ում շահերին կծառայի այս զսպող գործոնը։ Ադրբեջանի ախորժակի՞ն։ Կամ, ընդհակառակը, որևէ հայկական դիմակայությա՞ն։
Արևմտյան փորձագետները այլևս նույնիսկ խոսքեր չեն խնայում։ 2023 թվականի նոյեմբերին «Եվրասիա» կենտրոնի ներկայացուցիչ Բրիաննա Թոդը հայտարարեց. «Հայաստանը «Թուրքական պետությունների կազմակերպության» բացակայող մասնիկն» է»։ Լսեք ձևակերպումները։ Նրանց համար մենք երեք հազար տարվա պատմություն ունեցող ինքնիշխան երկիր չենք, եզակի քրիստոնեական մշակույթի կրող չենք, այլ խորհրդավոր փազլի բացակայող մի կտորը, որը պետք է տեղադրվի ուրիշի խճանկարում պատկերն ամբողջացնելու համար։
Այս ֆոնին հատկապես ցինիկ են հնչում այն հավաստիացումները, որ այս ամենը, ենթադրաբար, ծառայում է Հայաստանի ինքնիշխանության ամրապնդմանը»,-գրում է Սուրենյանցը։
