Առավել հստակ են ուրվագծվում ամերիկյան հետաքրքրություններն ու առաջնահերթությունները Հայաստանում. ի՞նչ են ուզում ձեռք գցել. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

fondsk.ru–ն «Ուրվագծվել են ԱՄՆ-ի առաջնահերթությունները Հայաստանում. Ռեսուրսների պաշարներ և Իրանի նկատմամբ հյուսիսից վերահսկողություն» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ վերջերս ՏԱՍՍ լրատվական գործակալությանը տված մանրամասն հարցազրույցում Ռուսաստանի փոխվարչապետ Ալեքսեյ Օվերչուկը, ի թիվս այլ թեմաների, մանրամասն նկարագրել է Արաքս գետի հյուսիսային ափով՝ Հայաստանի Սյունիքի մարզով երթուղին: «Բաքվի տեսանկյունից «Զանգեզուրի միջանցքը» կարևոր է երկրի երկու մասերի միջև կապը վերականգնելու, Թուրքիայի հետ ուղիղ կապ բացելու և Ադրբեջանը որպես եվրասիական տրանսպորտային և լոգիստիկ խաչմերուկ զարգացնելու համար: Վաշինգտոնի համար «Թրամփի ճանապարհը» միջազգային տրանսպորտային միջանցք է, որը ապահովում է կարևորագույն հանքանյութերի արտահանումը Կենտրոնական Ասիայից դեպի Միացյալ Նահանգներ, ինչպես նաև կարևոր է Իրանի հյուսիսային սահմանի նկատմամբ վերահսկողությունը: Մոսկվայի համար Մեղրիով անցնող երթուղին հնարավորություն է բարելավելու տրանսպորտային կապերը ԵԱՏՄ անդամ մեկ այլ պետության՝ Հայաստանի հետ և ընդլայնելու Իրանի և Թուրքիայի շուկաներ մուտքը: Թեհրանի համար դա մրցակցային երթուղի է և սպառնալիք Միացյալ Նահանգների կողմից: Անկարայի համար դա ամենահարմար մուտքն է դեպի Ադրբեջան և Կենտրոնական Ասիայի երկրներ: Երևանի համար Մեղրիի հատվածը հնարավորություն է ապաշրջափակելու երկիրը, գիտակցելու իր աշխարհագրական դիրքի առավելությունները և լրացուցիչ խթան հաղորդելու տնտեսական զարգացմանը: Մեր և Հայաստանի շահերը այդ հարցում համընկնում են»,–ասել է նա: Միևնույն ժամանակ, մասնագետ միջազգայնագետները հասկանում են, որ Հարավային Կովկասի տարածաշրջանում օտարերկրացիների ժամանումը կխախտի այնտեղ առկա անվտանգության հավասարակշռությունը: ԱՄՆ-ի և Իրանի միջև պատերազմը ցույց է տալիս, թե որքան արագ են տարածաշրջանի բոլոր երկրները, որոնք երբեք չէին պատկերացնում, որ կարող են տուժել, ներքաշվում այդ իրադարձությունների մեջ: Նախիջևանի վրա անօդաչու թռչող սարքերի հարվածները անմիջապես ազդեցին միջազգային Հյուսիս-Հարավ տրանսպորտային միջանցքի վրա և վստահություն չներշնչեցին Մեղրիի հատվածի վերականգնման մեջ ներդրումներ կատարել ցանկացող ներդրողների շրջանում: Իրականում, Ռուսաստանի հետ համագործակցությունը դադարեցնելու որոշման պատճառով Հայաստանը ձեռք է բերել նոր, շատ լուրջ սպառնալիքներ, որոնց նախկինում չէր բախվել:

Երևանում էլ ԱՄՆ փոխդեսպան Էնդրյու Ջոնսոնն է ընդգծել ԱՄՆ–ի գաղութային հետաքրքրությունը Հայաստանի բնական պաշարների նկատմամբ և մանրամասն ուրվագծել է Սպիտակ տան քաղաքականության էությունը. «...ԱՄՆ-ը և Հայաստանը ակտիվորեն քննարկում և ընդլայնում են համագործակցությունը հանքարդյունաբերության և երկրաբանական հետախուզության ոլորտում: Մեր ընդհանուր նպատակն է ստեղծել պատասխանատու ներդրումներ գրավող արդյունաբերություն: Ամերիկյան ընկերությունները բերում են առաջադեմ տեխնոլոգիաներ, բարձր չափանիշներ և թափանցիկության ու հաշվետվողականության»,– ասել է նա: Հետևաբար, զարմանալի չէ, շարունակել է դեսպանը, որ Միացյալ Նահանգները Հայաստանի երկրաբանական և հանքարդյունաբերական ներուժը դիտարկում է որպես ռազմավարական ակտիվ:

Հասանելի տեղեկատվության համաձայն, 2025 թվականի նոյեմբերի կեսերին ԱՄՆ պետքարտուղարի տեղակալ Ալիսոն Հուքերը Երևանում քննարկել է Հայաստանի հարավային հանքավայրերի (երկարաժամկետ կոնցեսիայի առաջարկով) զարգացման տարբերակները ԱՄՆ ֆինանսական և տեխնիկական օգնությամբ: Չնայած հանրապետության փոքր տարածքին, Հայկական ԽՍՀ-ն զբաղեցնում էր առաջատար դիրքերից մեկը Խորհրդային Միությունում հազվագյուտ հողային հանքավայրերի և դրանց հետ կապված հումքի ապացուցված պաշարների առումով: Խորհրդային տարիներին ուրանի պաշարներ են հայտնաբերվել Սյունիքում և մի շարք այլ վայրերում, բայց մի շարք հանգամանքների պատճառով դրա արդյունահանում երբեք տեղի չի ունեցել: Երկրաբանական ծառայության մեծ հետաքրքրությունից բացի, ուրանի հնարավոր պաշարների թեման, հնարավոր է, քննարկվել են փոխնախագահ Ջ. Դ. Վենսի՝ Հայաստան կատարած փետրվարյան այցի ժամանակ։

Հնարավոր է, որ ամերիկացի գործընկերները հետաքրքրություն են հայտնել Լիճքվազ-Թեյի և Տերտերասարի համալիր հանքավայրերի նկատմամբ։ Առաջինը գտնվում է ապագա TRIPP-ի աշխարհագրական կենտրոնից՝ Մեղրի քաղաքից 10-12 կմ հյուսիս-արևմուտք։ Տերտերասարի հանքավայրը նույնպես գտնվում է մոտակայքում, որը, ինչպես խորհրդային երկրաբանները որոշել են 1980-ականների վերջին, Լիճքվազ-Թեյի հանքավայրի ուղղակի շարունակությունն է և շատ նման է երկրաբանական և հանքային կառուցվածքով։ Այնտեղ գործող հանքարտադրության և առկա հանքաքարերի ծավալների մասին տվյալները կցկտուր են: Այնուամենայնիվ, որոշ գիտակ վերլուծաբաններ չեն բացառում, որ այդ շատ «կցկտուր» տվյալները կարող էին համաձայնեցված լինել ԱՄՆ երկրաբանական ծառայության հետ: Բացի վերոնշյալ հանքավայրերից, միջնաժամկետ հեռանկարում չի կարելի բացառել Մեղրասարի ոսկու հանքաքարի, Ոսկեձորի, Մարջանի և Ազատեկի ոսկի-բազմամետաղական հանքավայրերի, Գլաձորի բազմամետաղական հանքավայրի, Վայքի պղնձի հանքավայրերի, ինչպես նաև Հրազդանի և Աբովյանի երկաթի հանքավայրերի արդյունաբերական զարգացումը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում