Հրաբուխը աղտոտե՞ց, թե՞ մաքրեց մթնոլորտը. 2026 թվականի անսպասելի գիտական բացահայտումը

2022 թվականի հունվարին Խաղաղ օվկիանոսում տեղի ունեցավ Hunga Tonga–Hunga Ha’apai ստորջրյա հրաբխի հզոր ժայթքումը։

Հրաբխային ժայթքումը սովորաբար ասոցացվում է մթնոլորտ լրացուցիչ աղտոտիչների արտանետման հետ, բայց 2026 թվականին գիտնականները հայտնաբերեցին մի պարադոքսալ երևույթ․ հրաբխի ժայթքումից առաջացած նյութերը կարծես նպաստել էին մթնոլորտում մեթանի արագացված քայքայմանը։

Արբանյակային դիտարկումների միջոցով հետազոտողները Hunga Tonga–Hunga Ha’apai-ի ստրատոսֆերային գոտում հայտնաբերել են ֆորմալդեհիդի (HCHO) արտասովոր բարձր կոնցենտրացիաներ՝ մինչև 30 կմ բարձրության վրա։

Հետագա վերլուծությունը ցույց է տվել, որ այդ քիմիական գործընթացը կապված էր մեթանի օքսիդացման հետ։ Գնահատականների համաձայն օրական օքսիդանում էր մոտ 900 ± 220 տոննա մեթան։

Հետազոտողները ենթադրում են, որ հրաբխային մոխրի մասնիկների վրա երկաթի քլորիդային ֆոտոքիմիական գործընթացները կարող էին առաջացնել ռեակտիվ քլոր, որն էլ նպաստել է մեթանի արագ քայքայմանը։

Այսպիսով, նույն հրաբխային իրադարձությունը միաժամանակ կարող էր՝ մթնոլորտ արտանետել մեծ քանակությամբ նյութեր, բայց նաև ստեղծել քիմիական պայմաններ, որոնք նպաստել են մեթանի հեռացմանը մթնոլորտից։

Սակայն սա չի նշանակում, որ հրաբուխը «օգտակար է օդի որակի համար»։ Սա շատ ավելի հետաքրքիր բան է ցույց տալիս․ մթնոլորտը բարդ քիմիական համակարգ է, որտեղ մեկ աղտոտիչի կամ արտանետման ազդեցությունը կարող է առաջացնել մի ամբողջ շղթա՝ երբեմն նույնիսկ հակառակ ուղղությամբ գործող գործընթացներով։

Եթե բնությունը կարող է նման քիմիական մեխանիզմ ստեղծել ինքնաբերաբար, կարո՞ղ ենք երբևէ հասկանալ կամ կիրառել նման գործընթացները մարդու կողմից առաջացած մեթանի արտանետումները նվազեցնելու համար։