«Մարդը ողբերգական է իր որոնումների և ուսումնասիրությունների մեջ, քանի որ ներքևում (գետնի տակ), կենտրոնում (բնություն) և վերևում (տիեզերք) սահմանափակված է անսահմանությամբ»: Թերևս, Բլեզ Պասկալի այս խոսքերը ճշգրիտ ուրվագծում են մարդկային էության ողբերգական սկիզբը և ավարտը:
Ինչո՞ւմ է կայանում մարդու ողբերգականությունը: Մարդն իր գոյության ողջ ընթացքում փորձում է պատասխանել հետևյալ հարցերին. ո՞վ եմ ես, ո՞րն է իմ կյանքի իմաստը, ո՞րն է կատարյալ երջանկության հասնելու ճանապարհը, և վերջապես՝ ի՞նչ է ինձ սպասվում մահվանից հետո:
Բուդդան լոտոսի դիրքով:
Իրենց արդիականությունը երբեք չկորցնող այս հարցերին մարդիկ պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում տվել են տարաբնույթ մեկնաբանություններ.
1. Կրոնական մեկնաբանություններ
2. Դարվինի Էվոլյուցիոն տեսություն
Փիլիսոփա Կարեն Սվասյանը նշում է. «Մարդկային սկիզբը, ընթացքը, կապելով այս կամ այն կրոնի հետ, կենտրոնում մնում է Աստված, իսկ թե ո՞վ է վերջապես մարդը, բացի ֆիզիոլոգիական մարմին լինելուց, կրոնն այդպես էլ ոչ մի կերպ չի կարողանում պատասխանել: Երկրորդ Էվոլյուցիոն տարբերակի դեպքում կենտրոնում հայտնվում է կենդանին, իսկ վերոնշյալ հարցադրումն այդպես էլ մնում է անպատասխան»:
Լումբինի, Բուդդայի ծննդավայրը:
Մարդկային հոգու ամենանուրբ լարերին հպվող այս հարցադրումներին, թերևս, ամենայուրօրինակ կերպով է փորձում պատասխանել հնագույն համաշխարհային կրոնը՝ բուդդայականությունը.
Սիդհարթհա արքայազնը հոր հրամանով ապրում էր իրականությունից կտրված, բայց ինչպես կանխորոշված էր, մի օր հանդիպում է նախանշված չորս երևույթներին: Առաջին անգամ շրջագայելով մայրաքաղաքի փողոցներով՝ նա կանգնեցնում է ձիերը և ուշադրություն դարձնում մի կերպ քայլող անատամ մի ծերունու: Երբ հարցնում է ծառային, թե ո՞վ է բոլորից տարբերվող այդ մարդը և ինչու՞ է այդ վիճակում, Չհանդան պատասխանում է, որ ծերունի է, և տարիներն են նրան այդպիսին դարձրել: Արքայազնը հարցնում է, թե ինքն է՞լ է այդպիսին լինելու և ստանում է պատասխան, որ բոլորն էլ ծերանալու են: Հաջորդ երկու օրերին արքայազնը հանդիպում է բորոտությամբ տառապող հիվանդի (հասկանում է, որ ոչ ոք ապահովագրված չէ հիվանդությունից` անկախ դիրքից և կարողությունից) և հանգուցյալի (հասկանում է, որ բոլոր մարդիկ ի վերջո մահկանացու են): Չորրորդ օրն արքայազնը հանդիպում է համեստ հագուստով և արտաքին աշխարհի վրա ուշադրություն չդարձնող մի մարդու: Այն հարցին, թե ո՞վ է այդ մարդը, կառապանը պատասխանում է, որ ճգնավոր է, որը մտքի անդադար կատարելագործումների և ինքնախոհության միջոցով փորձում է ազատվել կյանքը պարուրող շղթաներից: Եթե առաջին երեք հանդիպումները նրան հուշում են, որ կյանքն անկատար է և անցողիկ, իսկ տառապանքի կնիքն առկա է բոլորի մոտ, ապա չորրորդ հանդիպումը, մեծ ազդեցություն թողնելով նրա վրա, նրան վերջնականապես բերում է այն համոզման, որ փրկության ճանապարհը հնարավոր է գտնել:
Բոդհ Գայա, այստեղ Բուդդան հասել է պայծառության:
Հեռանալով արքայական պալատից և թագավորությունից՝ Սիդհարթհան անցնում է ճգնավորական կյանքի և, ի վերջո, երկար դեգերումներից հետո կատարվում է այն, ինչ որ պետք է կատարվեր: Բոդհի՝ պայծառության ծառի տակ լոտոսի դիրքով խորասուզվելով մեդիտացիայի մեջ` 49-րդ օրը նրա միտքը լուսավորվում է, և նրան հասանելի են դառնում չորս ճշմարտությունները, նա հասնում է նիրվանայի և սովորական ճգնավորից վերածվում Բուդդայի: Բենարես քաղաքում Բուդդան իր աշակերտներին առաջին անգամ ներկայացրեց չորս ճշմարտությունները:
Սարնատհ, եղջերուների պուրակ:Այստեղ Բուդդան վանականներին առաջին անգամ հայտնեց չորս ճշմարտությունների մասին- Լսե՛ք, վանականներ, մահվանից ազատվելու ելքը գտնված է.1. Կյանքը տառապանք է
2. Տառապանքն ունի պատճառ
3. Տառապանքի պատճառը հնարավոր է հեռացնել4. Տառապանքի հեռացման ճանապարհը գոյություն ունի
Իսկ այդ տառապանքի պատճառները չիմացությունն է. չիմացությունը` այս չորս ճշմարտությունների:
Կարպիս ՓաշոյանOrer.am, վերլուծաբան
Իրենց արդիականությունը երբեք չկորցնող այս հարցերին մարդիկ պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում տվել են տարաբնույթ մեկնաբանություններ.
1. Կրոնական մեկնաբանություններ
2. Դարվինի Էվոլյուցիոն տեսություն
Փիլիսոփա Կարեն Սվասյանը նշում է. «Մարդկային սկիզբը, ընթացքը, կապելով այս կամ այն կրոնի հետ, կենտրոնում մնում է Աստված, իսկ թե ո՞վ է վերջապես մարդը, բացի ֆիզիոլոգիական մարմին լինելուց, կրոնն այդպես էլ ոչ մի կերպ չի կարողանում պատասխանել: Երկրորդ Էվոլյուցիոն տարբերակի դեպքում կենտրոնում հայտնվում է կենդանին, իսկ վերոնշյալ հարցադրումն այդպես էլ մնում է անպատասխան»:
Լումբինի, Բուդդայի ծննդավայրը:
Մարդկային հոգու ամենանուրբ լարերին հպվող այս հարցադրումներին, թերևս, ամենայուրօրինակ կերպով է փորձում պատասխանել հնագույն համաշխարհային կրոնը՝ բուդդայականությունը.
Սիդհարթհա արքայազնը հոր հրամանով ապրում էր իրականությունից կտրված, բայց ինչպես կանխորոշված էր, մի օր հանդիպում է նախանշված չորս երևույթներին: Առաջին անգամ շրջագայելով մայրաքաղաքի փողոցներով՝ նա կանգնեցնում է ձիերը և ուշադրություն դարձնում մի կերպ քայլող անատամ մի ծերունու: Երբ հարցնում է ծառային, թե ո՞վ է բոլորից տարբերվող այդ մարդը և ինչու՞ է այդ վիճակում, Չհանդան պատասխանում է, որ ծերունի է, և տարիներն են նրան այդպիսին դարձրել: Արքայազնը հարցնում է, թե ինքն է՞լ է այդպիսին լինելու և ստանում է պատասխան, որ բոլորն էլ ծերանալու են: Հաջորդ երկու օրերին արքայազնը հանդիպում է բորոտությամբ տառապող հիվանդի (հասկանում է, որ ոչ ոք ապահովագրված չէ հիվանդությունից` անկախ դիրքից և կարողությունից) և հանգուցյալի (հասկանում է, որ բոլոր մարդիկ ի վերջո մահկանացու են): Չորրորդ օրն արքայազնը հանդիպում է համեստ հագուստով և արտաքին աշխարհի վրա ուշադրություն չդարձնող մի մարդու: Այն հարցին, թե ո՞վ է այդ մարդը, կառապանը պատասխանում է, որ ճգնավոր է, որը մտքի անդադար կատարելագործումների և ինքնախոհության միջոցով փորձում է ազատվել կյանքը պարուրող շղթաներից: Եթե առաջին երեք հանդիպումները նրան հուշում են, որ կյանքն անկատար է և անցողիկ, իսկ տառապանքի կնիքն առկա է բոլորի մոտ, ապա չորրորդ հանդիպումը, մեծ ազդեցություն թողնելով նրա վրա, նրան վերջնականապես բերում է այն համոզման, որ փրկության ճանապարհը հնարավոր է գտնել:
Բոդհ Գայա, այստեղ Բուդդան հասել է պայծառության:
- Լսե՛ք, վանականներ, մահվանից ազատվելու ելքը գտնված է.
1. Կյանքը տառապանք է
2. Տառապանքն ունի պատճառ
3. Տառապանքի պատճառը հնարավոր է հեռացնել
4. Տառապանքի հեռացման ճանապարհը գոյություն ունի
Իսկ այդ տառապանքի պատճառները չիմացությունն է. չիմացությունը` այս չորս ճշմարտությունների:
Կարպիս Փաշոյան
Orer.am, վերլուծաբան 
