Ինչո՞ւ են հարավարևելյան Ասիայի երկրները ցուցաբերում շարունակական տնտեսական աճ պետական կառավարման համեմատաբար թույլ ժառանգության պայմաններում, իսկ հետխորհրդային երկրներն ու մասնավորապես Հայաստանը ռեցեսիայի մեջ են ու ցուցաբերում են տնտեսական ցուցանիշների անկում:
Հայաստանի տնտեսական աճի դադարն ու տնտեսության ռեցեսիան կապված են այն գործոնի հետ, որի վրա մենք ուշադրություն չենք դարձնում ու տեսնում ենք խնդիրը հետևանքների մեջ, այլ ոչ թե տնտեսական անկման պատճառը: Մենք տեսնում ենք խնդիրն ամեն ինչի մեջ՝ պետության անարդյունավետ կառավարման, կոռուպցիայի, օրենքի առաջ իրավահավասարության բացակայության ու բազմաթիվ այլ գործոնների մեջ, որոնք ուղղելով՝ կարող ենք հասնել զարգացման, ինչպես դա թելադրում է մեր տրամաբանությունը:
Սակայն նույն բանը տեղի է ունենում Ասիայի հարավարևելյան երկրներում, սակայն ինչու են նրանք տնտեսական աճ գրանցում, իսկ մենք՝ ոչ:
Ասենք թե Վիետնամը ունենում է ՀՆԱ-ի 5%-անոց աճ երկրորդ տասնամյակն անընդմեջ, սակայն ոչ ոք չէր համարձակվի անգամ համեմատել Վիետնամի ու Հայաստանի կառավարման մակարդակը:
Չնայած մեր խնդիրներին՝ մենք բավական լուրջ գերազանցություն ունենք կառավարման ոլորտում՝ համեմատած այդ երկրների հետ: Սենեկան ասում էր՝ եթե մարդը չգիտի, թե ուր է լողում, նրա համար չկա համընթաց քամի: Ահա և մենք 2000-ականներից հետո չգիտենք, թե որ ուղղությամբ ենք շարժում մեր երկրի տնտեսությունը:
2000-ականների սկզբին Հայաստանը ընտրեց աճի ուղին, որի արդյունքը դարձավ ՀՆԱ-ի երկու նիշանոց աճը ու այն կարճաժամկետ հեռանկարում ապացուցեց իր արդյունավետությունը: Արհեստականորեն երկիրը ընտրեց «Հայաստանի գրասենյակի» մոդել, այսինքն՝ անշարժ գույքի ոլորտում շինարարություն, որի հիմնական գնորդներ պետք է դառնային Սփյուռքի հայերը:
Հյուսիսային պողոտան այդ քաղաքականության վառ օրինակն է: Արդյունքում՝ երկրում սկսվեց ԽՍՀՄ-ի ժամանակներից ի վեր բնակելի շինարարության աննախադեպ աճ, ու որքան էլ տարօրինակ է՝ անշարժ գույքի ավելի բարձր գնաճ:
Երևանում 1 քմ-ը 10 տարում թանկացավ 1000%-ով: Բազմաթիվ հետազոտողներ դրանում տեսնում են ոչ միայն շուկայի «անտեսանելի ձեռքը», այլ նաև կառավարության նպատակաուղղված քաղաքականությունը: Բոլոր մինուսներով հանդերձ՝ այդ քաղաքականությունը տվեց մեր տնտեսության էֆեկտիվ աճ, և 2007 թվականին արդեն մենք մեր զարգացման գագաթնակետին էինք:
Սակայն նկատվում էր նաև փոթորիկ: Գլոբալ տնտեսական ճգնաժամը թաղեց այդ ռազմավարությունն ու 2008-ից մենք չենք կարողանում մեզ վերագտնել այդ հարվածից: Այդ շրջադարձային կետում սկսվում է այն արմատական սխալը, որը մեզ գցեց այն վիճակի մեջ, որում հիմա գտնվում ենք:
Մեր կառավարությունը չկարողացավ ու մինչ օրս չի կարողանում գտնել տնտեսության զարգացման նոր ուղղվածություն ու նավակի պես, որը չգիտի, թե որ նավահանգիստ նավարկի, մի փոթորիկից ընկնում է մյուսը: Այդ ուղղությունը ակնհայտ է ու չի կարող լինել այլ, քան արտահանմանը կողմնորոշված տնտեսությունն է: Անշարժ գույքի բումից հետո մեզ մնացին պղպջակներ, որոնք վաղ թե ուշ կպայթեն: Դրանցից մեկը անշարժ գույքի գներն են. Մոսկվայում բնակիչը, ով ստանում է միջինը 35 հազար ռուբի աշխատավարձ, կարող է գնել բնակարան 7 տարում, Նիժնի Նովգորոդի բնակիչը՝ 5,5 տարում, Բադեն-Բադենի բնակիչը՝ 3,5 տարում: Մինչդեռ երևանցին, ով ստանում է միջինը 150 հազար դրամ աշխատավարձ, կարող է բնակարան գնել 16 տարում... Այդ փուչիկը խանգարում է հարյուրավոր երիտասարդ ընտանիքների ձեռք բերել սեփական բնակարաններ ու անուղղակի խոչընդոտում է ժողովրդագրական աճին:
Մեկ այլ պղպջակ է ազգային դրամ արժույթը: Դոլարն այսօր արժե 480 դրամ: Դրամը գերագնահատված է ու պահպանում է դիրքերը միայն ԿԲ-ի ջանքերի հաշվին, որը բավական թանկ է արժենում: Կառավարությունը արհեստականորեն պահպանում է դրամն այդ մակարդակի վրա, որ խուսափի ժողովրդի աղքատացումից ու դոլարային վարկեր ունեցող խոշոր ընկերությունների սնանկացումից:
Սակայն պղպջակը երբևէ պետք է պայթի: Այդ գործընթացները կարող են ունենալ ինչպես բացասական, այնպես էլ դրական հետևանքներ: Դրական կարող է լինել երիտասարդ ընտանիքների համար բնակարանների հասանելիությունը, որոնք կկարողանան իրենց աշխատավարձով վերջապես բնակարան ունենալ: Եվ նաև մենք կհանենք այդ խցանը, որը երկար տարիներ սեղմում է մեր արդյունաբերությունը:
Դա թանկ դրամ է: Մեր արտադրանքը թանկ է աշխարհում: Օրինակ՝ Չինաստանը արհեստականորեն արժեզրկում է իր արժույթը, որպեսզի արտադրողները կարողանան մրցակցել միջազգային շուկաներում: Էժան դրամի պայմաններում այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսին են լեռնային մետալուրգիան, գյուղմթերքի վերամշակումը, ձկնաբուծությունը՝ կստանան երկրորդ շնչառություն ու մեկնարկ կտրվի ներմուծվող ապրանքների փոխարինմանը հայրենականով, որը էժան կլինի: Այդ տեղափոխությունը վերջապես կարող է հնարավոր դառնալ:
Առևտրային բացասական հաշվեկշիռը բոլոր աղետների աղբյուրն է, որի հետևանքը տեսնում ենք՝ դա ամբողջ երկրի աղքատացումն է, որը կարող է ուղղվել: Ամեն տարի մենք ներկրում ենք 750 մլն դոլարով ավելի ապրանք, քան արտահանում ենք:
Ամեն տարի մենք աղքատանում ենք 750 մլն դոլարով, ինչը համադրելի է մեր ՀՆԱ-ի 7%-ին: Դրանում է մեր դժբախտությունների արմատը: Բացի այդ՝ էժան դրամը կարող է ձեռնտու լինել ընտանիքներին, որոնք փոխանցումներ են ստանում արտասահմանից:
Դրամի էժանացումը առաջին պահին ուժեղ հարված կլինի երկրի համար, սակայն միջնաժամկետ հեռանկարում դա կարող է ունենալ զգալի դրական էֆեկտ:
Երկու սյուներ, որոնց վրա պետք է պահվի նոր տնտեսական քաղաքականությունը՝ միտված արտահանմանը. Առաջինը էժան դրամն է: Այդ դեպքում առավելագույնը, որ կարող է ձեռնարկել պետությունը, դա այն է, որ դրամի էժանացումը ընթանա աստիճանական տեմպերով, որպեսզի ունենա նվազագույն սթրեսային ռիսկ:
Երկրորդն ու ցանկացած տնտեսական ակտիվության գլխավոր չափանիշներից մեկը՝ հարցի սրությունն է, որը Հայաստանում հատկապես լուրջ է դրված: Դա քրիստոնեական բարոյականության հենասյուներից է՝ մասնավոր սեփականության անձեռնմխելիությունը:
Մարդու մասնավոր սեփականությունը չպետք է խլվի կամ վնասվի, ու դրա երաշխիքը, ըստ Սահմանադրության, պետությունն է իր բոլոր ինստիտուտներով:
Հենց այստեղ է հարկավոր քաղաքական կամք, որը չի կարող չլինել իրավիճակի ամբողջ դժվարության ադեկվատ ընկալման պարագայում, որի առաջ կանգնել է մեր տնտեսությունը:
Նարեկ ԿարապետյանՏնտեսագետ
Թարգմանությունը՝ Orer.am-ի
МИД РФ: Лавров и Арагчи обсудили ситуацию с конфликтом вокруг Ирана
Al Jadeed: Израиль обстрелял фосфорными боеприпасами Рас-эн-Накуру на юге Ливана
Трамп: Переговоры с Ираном будут идти всю неделю: военные удары отложены на 5 дней
Орбан: спецслужбы Украины прослушивали телефон главы МИД Венгрии
Глава МИД отказался комментировать запрет властей на участие Католикоса в похоронах Патриарха Грузии
Конфликт вокруг Ирана взвинтил цены на российскую нефть более чем на 70%
МИД: Армения и Турция обсуждают возможность учреждения стипендий для студентов двух стран в собственных вузах
Иран заявил об атаках на объекты США и союзников на Ближнем Востоке
За два месяца девять лет восполнится? «Паст»
Освещения мероприятия блока «Армения» набрали около 15 миллионов просмотров: «Паст»
Только стыд и позор из-за властей: «Паст»
Кто такой Марио Науфал, которому дал интервью Нарек Карапетян? «Паст»
Движение «Нет “Западному Азербайджану”» обратилось к еврокомиссару Марте Кос: вопрос суверенитета Армении поставлен ребром
Наапетян: выборы превращаются в референдум — за «кандидата Азербайджана» или против
В Иране заявили, что нанесли удар по израильским топливозаправщикам
Возвращение или экспансия: что стоит за вопросом азербайджанских переселенцев?
Иранский удар по базе Али аль‑Салем: 3 кувейтских Eurofighter уничтожены, 2 итальянских повреждены
Татоян - Пашиняну: Соберите свои «сердечки» и «смайлики» и готовьтесь стать бывшим
Гроссмейстер Айк Мартиросян стартовал с двух побед на международном турнире в Ташкенте
Библиотека Русской Общины Армении
В КСИР отметили, что страна даже во время войны с США и Израилем продолжает производство боеприпасов
WSJ: Трамп намерен пересмотреть иммиграционную политику страны
Госдеп: более 70 тыс. американцев покинули Ближний Восток после ударов по Ирану
Сила одного драма присоединяется к заключительному этапу проекта «Симфонический лес»
Специальное предложение от Idram&IDBank в Далма Гарден Молле
Сюник под угрозой: от стратегических уступок к демографическим последствиям
Руководство Ucom отмечает Международный день клиентов вместе с абонентами
Какие «инструменты» используют власти? «Паст»
Потеря памяти или преднамеренность? «Паст»
«Лакмусовая бумажка» для оппозиционного поля и избирателей: «Паст»
«Такие люди сами у себя в шахматы выигрывают»: Захарова раскритиковала выступление Пашиняна в Европарламенте
Азербайджанцы разрушили воинские мемориалы в селе Хнацах в Арцахе
Сюникцы обеспокоены: ситуацией вокруг Ирана могут воспользоваться враждебные силы, создавая риски через проникновение этнически опасных элементов
Иран пригрозил «сжечь дотла» всю энергоинфраструктуру врага
Цены на нефть выросли после ударов по нефтегазовым объектам Ирана
IDBank и Idram продолжают сотрудничество с образовательным фондом Зарк
В небе над США взорвался семитонный метеор
Фонд развития «Керон» и фонд «Музыка во имя будущего» сотрудничают во имя молодых талантов
НАТО размещает дополнительную систему Patriot в Турции
Чужой пазл: как Армению встраивают в чужие геополитические проекты, превращая в Западный Азербайджан
Азербайджан на грани втягивания в региональную войну: геополитический сценарий и риски
Татоян: Мир возможен только тогда, когда ты силен и можешь защитить себя
Израиль разбомбил Ливан: есть погибшие, разрушено здание в центре Бейрута
На мир обрушатся беспрецедентно высокие температуры
Президент Кубы ответил на угрозы США: Любой внешний агрессор столкнется с непреодолимым сопротивлением
Айвазян: западные покровители могут подтолкнуть Баку к действиям против Ирана
IDBank выпустил второй и третий транш облигаций 2026 года
Ucom предупреждает о новой волне телефонного мошенничества
IDBank запускает специальную кампанию для SWIFT-переводов
«Проблема не только в том, чтобы сменить Никола, проблема в том, чтобы после этого у нас была четкая концепция управления государством»։ «Паст» 
На мир обрушатся беспрецедентно высокие температуры
Армянский министр в Нью-Йорке: Мы сосредоточены на стимулировании занятости женщин в селах
Премьер-министр Армении Никол Пашинян выступит в парламенте в Страсбурге
Махмуд Ахмадинежад жив – телеграм-канал Colonelcassad
Сегодня мы чтим память жертв сумгаитских погромов․ Лидер Движения «Всеармянский фронт»
генерал-майор Аршак Карапетян
Региональные «экскурсии» Пашиняна проходят на полупустых улицах: «Паст»1
Почему знак «Серых волков» ассоциируется с жестами ГД-вских? «Паст»2
Освещения мероприятия блока «Армения» набрали около 15 миллионов просмотров: «Паст»3
Цены на нефть выросли после ударов по нефтегазовым объектам Ирана4
«Проблема не только в том, чтобы сменить Никола, проблема в том, чтобы после этого у нас была четкая...5