Ինչո՞ւ են հարավարևելյան Ասիայի երկրները ցուցաբերում շարունակական տնտեսական աճ պետական կառավարման համեմատաբար թույլ ժառանգության պայմաններում, իսկ հետխորհրդային երկրներն ու մասնավորապես Հայաստանը ռեցեսիայի մեջ են ու ցուցաբերում են տնտեսական ցուցանիշների անկում:
Հայաստանի տնտեսական աճի դադարն ու տնտեսության ռեցեսիան կապված են այն գործոնի հետ, որի վրա մենք ուշադրություն չենք դարձնում ու տեսնում ենք խնդիրը հետևանքների մեջ, այլ ոչ թե տնտեսական անկման պատճառը: Մենք տեսնում ենք խնդիրն ամեն ինչի մեջ՝ պետության անարդյունավետ կառավարման, կոռուպցիայի, օրենքի առաջ իրավահավասարության բացակայության ու բազմաթիվ այլ գործոնների մեջ, որոնք ուղղելով՝ կարող ենք հասնել զարգացման, ինչպես դա թելադրում է մեր տրամաբանությունը:
Սակայն նույն բանը տեղի է ունենում Ասիայի հարավարևելյան երկրներում, սակայն ինչու են նրանք տնտեսական աճ գրանցում, իսկ մենք՝ ոչ:
Ասենք թե Վիետնամը ունենում է ՀՆԱ-ի 5%-անոց աճ երկրորդ տասնամյակն անընդմեջ, սակայն ոչ ոք չէր համարձակվի անգամ համեմատել Վիետնամի ու Հայաստանի կառավարման մակարդակը:
Չնայած մեր խնդիրներին՝ մենք բավական լուրջ գերազանցություն ունենք կառավարման ոլորտում՝ համեմատած այդ երկրների հետ: Սենեկան ասում էր՝ եթե մարդը չգիտի, թե ուր է լողում, նրա համար չկա համընթաց քամի: Ահա և մենք 2000-ականներից հետո չգիտենք, թե որ ուղղությամբ ենք շարժում մեր երկրի տնտեսությունը:
2000-ականների սկզբին Հայաստանը ընտրեց աճի ուղին, որի արդյունքը դարձավ ՀՆԱ-ի երկու նիշանոց աճը ու այն կարճաժամկետ հեռանկարում ապացուցեց իր արդյունավետությունը: Արհեստականորեն երկիրը ընտրեց «Հայաստանի գրասենյակի» մոդել, այսինքն՝ անշարժ գույքի ոլորտում շինարարություն, որի հիմնական գնորդներ պետք է դառնային Սփյուռքի հայերը:
Հյուսիսային պողոտան այդ քաղաքականության վառ օրինակն է: Արդյունքում՝ երկրում սկսվեց ԽՍՀՄ-ի ժամանակներից ի վեր բնակելի շինարարության աննախադեպ աճ, ու որքան էլ տարօրինակ է՝ անշարժ գույքի ավելի բարձր գնաճ:
Երևանում 1 քմ-ը 10 տարում թանկացավ 1000%-ով: Բազմաթիվ հետազոտողներ դրանում տեսնում են ոչ միայն շուկայի «անտեսանելի ձեռքը», այլ նաև կառավարության նպատակաուղղված քաղաքականությունը: Բոլոր մինուսներով հանդերձ՝ այդ քաղաքականությունը տվեց մեր տնտեսության էֆեկտիվ աճ, և 2007 թվականին արդեն մենք մեր զարգացման գագաթնակետին էինք:
Սակայն նկատվում էր նաև փոթորիկ: Գլոբալ տնտեսական ճգնաժամը թաղեց այդ ռազմավարությունն ու 2008-ից մենք չենք կարողանում մեզ վերագտնել այդ հարվածից: Այդ շրջադարձային կետում սկսվում է այն արմատական սխալը, որը մեզ գցեց այն վիճակի մեջ, որում հիմա գտնվում ենք:
Մեր կառավարությունը չկարողացավ ու մինչ օրս չի կարողանում գտնել տնտեսության զարգացման նոր ուղղվածություն ու նավակի պես, որը չգիտի, թե որ նավահանգիստ նավարկի, մի փոթորիկից ընկնում է մյուսը: Այդ ուղղությունը ակնհայտ է ու չի կարող լինել այլ, քան արտահանմանը կողմնորոշված տնտեսությունն է: Անշարժ գույքի բումից հետո մեզ մնացին պղպջակներ, որոնք վաղ թե ուշ կպայթեն: Դրանցից մեկը անշարժ գույքի գներն են. Մոսկվայում բնակիչը, ով ստանում է միջինը 35 հազար ռուբի աշխատավարձ, կարող է գնել բնակարան 7 տարում, Նիժնի Նովգորոդի բնակիչը՝ 5,5 տարում, Բադեն-Բադենի բնակիչը՝ 3,5 տարում: Մինչդեռ երևանցին, ով ստանում է միջինը 150 հազար դրամ աշխատավարձ, կարող է բնակարան գնել 16 տարում... Այդ փուչիկը խանգարում է հարյուրավոր երիտասարդ ընտանիքների ձեռք բերել սեփական բնակարաններ ու անուղղակի խոչընդոտում է ժողովրդագրական աճին:
Մեկ այլ պղպջակ է ազգային դրամ արժույթը: Դոլարն այսօր արժե 480 դրամ: Դրամը գերագնահատված է ու պահպանում է դիրքերը միայն ԿԲ-ի ջանքերի հաշվին, որը բավական թանկ է արժենում: Կառավարությունը արհեստականորեն պահպանում է դրամն այդ մակարդակի վրա, որ խուսափի ժողովրդի աղքատացումից ու դոլարային վարկեր ունեցող խոշոր ընկերությունների սնանկացումից:
Սակայն պղպջակը երբևէ պետք է պայթի: Այդ գործընթացները կարող են ունենալ ինչպես բացասական, այնպես էլ դրական հետևանքներ: Դրական կարող է լինել երիտասարդ ընտանիքների համար բնակարանների հասանելիությունը, որոնք կկարողանան իրենց աշխատավարձով վերջապես բնակարան ունենալ: Եվ նաև մենք կհանենք այդ խցանը, որը երկար տարիներ սեղմում է մեր արդյունաբերությունը:
Դա թանկ դրամ է: Մեր արտադրանքը թանկ է աշխարհում: Օրինակ՝ Չինաստանը արհեստականորեն արժեզրկում է իր արժույթը, որպեսզի արտադրողները կարողանան մրցակցել միջազգային շուկաներում: Էժան դրամի պայմաններում այնպիսի ոլորտներ, ինչպիսին են լեռնային մետալուրգիան, գյուղմթերքի վերամշակումը, ձկնաբուծությունը՝ կստանան երկրորդ շնչառություն ու մեկնարկ կտրվի ներմուծվող ապրանքների փոխարինմանը հայրենականով, որը էժան կլինի: Այդ տեղափոխությունը վերջապես կարող է հնարավոր դառնալ:
Առևտրային բացասական հաշվեկշիռը բոլոր աղետների աղբյուրն է, որի հետևանքը տեսնում ենք՝ դա ամբողջ երկրի աղքատացումն է, որը կարող է ուղղվել: Ամեն տարի մենք ներկրում ենք 750 մլն դոլարով ավելի ապրանք, քան արտահանում ենք:
Ամեն տարի մենք աղքատանում ենք 750 մլն դոլարով, ինչը համադրելի է մեր ՀՆԱ-ի 7%-ին: Դրանում է մեր դժբախտությունների արմատը: Բացի այդ՝ էժան դրամը կարող է ձեռնտու լինել ընտանիքներին, որոնք փոխանցումներ են ստանում արտասահմանից:
Դրամի էժանացումը առաջին պահին ուժեղ հարված կլինի երկրի համար, սակայն միջնաժամկետ հեռանկարում դա կարող է ունենալ զգալի դրական էֆեկտ:
Երկու սյուներ, որոնց վրա պետք է պահվի նոր տնտեսական քաղաքականությունը՝ միտված արտահանմանը. Առաջինը էժան դրամն է: Այդ դեպքում առավելագույնը, որ կարող է ձեռնարկել պետությունը, դա այն է, որ դրամի էժանացումը ընթանա աստիճանական տեմպերով, որպեսզի ունենա նվազագույն սթրեսային ռիսկ:
Երկրորդն ու ցանկացած տնտեսական ակտիվության գլխավոր չափանիշներից մեկը՝ հարցի սրությունն է, որը Հայաստանում հատկապես լուրջ է դրված: Դա քրիստոնեական բարոյականության հենասյուներից է՝ մասնավոր սեփականության անձեռնմխելիությունը:
Մարդու մասնավոր սեփականությունը չպետք է խլվի կամ վնասվի, ու դրա երաշխիքը, ըստ Սահմանադրության, պետությունն է իր բոլոր ինստիտուտներով:
Հենց այստեղ է հարկավոր քաղաքական կամք, որը չի կարող չլինել իրավիճակի ամբողջ դժվարության ադեկվատ ընկալման պարագայում, որի առաջ կանգնել է մեր տնտեսությունը:
Նարեկ ԿարապետյանՏնտեսագետ
Թարգմանությունը՝ Orer.am-ի
Армения — Азербайджан 3:0: блестящий старт наших теннисисток в Кубке Билли Джин Кинг
Moody’s Ratings подтвердило рейтинги Юнибанка на уровне B1 со стабильным прогнозом
ВТБ (Армения): Мгновенные переводы в Россию становятся всё популярнее
Al Arabiya English представил 14 пунктов соглашения между США и Ираном
FT: ЕС готовит экстренные меры торговой поддержки для Армении после российских импортных запретов
Иран начал экспорт нефти после прекращения американской блокады
В реке Памбак обнаружено тело 7-летней девочки
Россельхознадзор объяснил ограничения на ввоз армянской сельхозпродукции
«Не верь глазам своим»: IDBank предупреждает о мошенничестве с использованием дипфейков
Сильный состав и большие надежды: сборная Армении завтра выступит против сборной Азербайджана
Распад и дискредитация всех институтов: «Паст»
Как активный гражданин провалил план властей по подсчету голосов: «Паст»
«Плодосбор» обещаний: как власть в очередной раз бросает крестьянина на пороге экономического хаоса: «Паст»
До 30% idocin в бассейнах: Idram&IDBank
Moody’s подтвердило кредитный рейтинг ЗММК на уровне B2 со стабильным прогнозом
ЦИК лишает права голосования: кража мандатов с откровенным цинизмом: «Паст»
Вышла книга Дмитрия Писаренко о реальных событиях Карабахских войн
Посол Германии в Азербайджане назвал мирный процесс между Арменией и Азербайджаном ключевым достижением региона
Трамп: Иран не будет взимать плату за проход через Ормузский пролив
ЧМ-2026: Месси выйдет в стартовом составе сборной Аргентины
Анна Акопян отправляется в США в статусе супруги премьер-министра Армении
«Teach For Armenia» - бенефициар июня инициативы «Сила одного драма»
Роза ветров. Анонс. 1-ый выпуск. Цикл передач
Алиев: «Маршрут Трампа» станет вкладом в устойчивый мир и сотрудничество в регионе
Рынок акций США вырос в пятницу в ожидании урегулирования конфликта на Ближнем Востоке
Роберту Кочаряну запретили выезд из Армении
В Иране раскрыли 14 пунктов мирной сделки с США
Армения лишена демократии – диктатура против народа: Нарек Карапетян
Твой голос украли. защити свой выбор. Всеармянский фронт
Считает людей взяточниками: будут ли судебные иски? «Паст»
За шесть лет фактически многое изменилось: что случилось с клятвой «не подделывать ни одного бюллетеня»? «Паст»
Конституционная «ловушка» и институт сателлитов: как власти должны были решить проблему механизма реализации внешних принуждений? «Паст»
Что произойдет, если Россия не признает результаты выборов в Армении? «Паст»
Мы потеряли огромные запасы: теперь чего хотим? «Паст»
Почему новоизбранный парламент нелегитимен? Хронология правового террора и редактирования результатов: «Паст»
Жительницу села Киранц вынудили уволиться после публикации о выборах
Судья предупредил Оганяна о возможном принудительном приводе
Нетаньяху: Пока я являюсь премьер-министром Израиля, у Ирана не будет ядерного оружия
ЦИК Армении: Результаты голосования на избирательном участке № 12/13 признаны недействительными
Пашинян поздравил Путина с Днем России
Поздравительное послание лидера движения «Всеармянский фронт» по случаю Дня России
«Мы начинаем политические консультации с политическими силами для выработки единой повестки и шагов»: Гагик Царукян
Посол России в Армении вернулся в Ереван после консультаций в Москве
Обучение финансовой грамотности для юных шахматистов: Idram и IDBank
Юнибанк и Wildberries запустили сервис для покупок в рассрочку
Уничтожить половину собственного народа? Анатомия эйфории власти и государственности: «Паст»
От Армении до Балтики. кольцо сжимается-распределённая война в новой фазе. ответ России
«АйаКве» не признает результаты выборов: политическое объединение готовится к правовой и политической борьбе։ «Паст»
«В Армении установилась диктатура, которая и поглотит саму себя»: «Паст»
ЗММК присоединился к Глобальному договору ООН 
Экономический рост Армении во многом обусловлен членством в ЕАЭС: РПА за развитие союзнических отношений с РФ как в рамках ЕАЭС,так и в двустороннем формате.Эдуард Шармазанов
Трамп: под бальным залом Белого дома строят шестиэтажный бункер с госпиталем
NYT: Иран восстановил доступ почти ко всем ракетным базам вдоль Ормузского пролива после ударов США
На Евразийском экономическом форуме в Астане ожидается рекордное число участников
Гегаркуник в центре внимания: о чём говорил Царукян с жителями
«В Армении установилась диктатура, которая и поглотит саму себя»: «Паст»1
«АйаКве» не признает результаты выборов: политическое объединение готовится к правовой и политическо...2
Взять или не взять мандаты? Что должна делать оппозиция? «Паст»3
ЧМ-2026: Месси выйдет в стартовом составе сборной Аргентины4
Почему Россия наказывает армянский народ? «Паст»5