Լևոն Տեր-Պետրոսյանի ուղերձն անճշտություններ և հակասություններ է պարունակում. Արա Պապյան

Մարտի 24-ին հրապարակվեց ՀՀ առաջին նախագահ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի՝ Հայոց ցեղասպանության 100-րդ տարելիցի առթիվ Հայաստանի կողմից միջազգային հանրությանը հասցեագրված ուղերձի նախագիծը:

Orer.am-ը զրուցել է «Մոդուս վիվենդի» վերլուծական կենտրոնի նախագահ Արա Պապյանի հետ և մեկնաբանություններ ստացել նախագծի դրույթների շուրջ:

Մեր զրուցակիցը մասնավորապես նշել է. «Խիստ խորհրդանշական է, որ 13 կետանոց ուղերձով է հանդես եկել Տեր-Պետրոսյանը: Առաջին կետում նա խոսում է 1877-78 թթ ռուս-թուրքական պատերազմի մասին և գրում է նկարագրական տեքստ: Սկզբից զարմանալի է՝ ինչի՞ համար է դա արվում, ի՞նչ կապ ունի դա Հայոց ցեղասպանության հետ: Երկրորդ կետում արդեն հասկանալի է դառնում, քանի որ ասվում է, որ Բեռլինի կոնգրեսի վճիռը դիտելով որպես իր երկրի ներքին գործերին միջամտելու, հետևաբար, նրա տարածքային ամբողջականությանը սպառնացող վտանգի արտահայտություն` Օսմանյան կառավարությունը քայլեր ձեռնարկեց: Այդտեղ արդեն կրկնվում է թուրքական ավանդական տեսակետը, որ հայերին կոտորել են, քանի որ նրանց կարող էին օգտագործել Օսմանյան շահերի դեմ: Ճշմարտությունը հակառակն է՝ Բեռլինի կոնգրեսում հայկական հարցը մեջտեղ է եկել, որովհետև հայերին կոտորել են, բայց կոտորել են հայերին ոչ Բեռլինի կոնգրեսի որոշման պատճառով: Ես համարում եմ, որ այս կետում պատճառահետևանքային միտումնավոր աղավաղում կա, որը լռիվ մերժելի է: Երրորդ և չորրորդ կետերի մասով կասեմ, որ այնտեղ պատմական փաստերի վկայակոչում է, որոնք էական դերակատարում չունեն: Հետաքրքիր է հինգերորդ կետը, որում գրված է երիտթուրքական «Միություն և առաջադիմություն» (Իթթիհադ վե Թերաքքի) կուսակցության պարագլուխների դատավարության մասին: Այնտեղ նշված են տվյալներ Մուդրոսի զինադադարի մասին, որոնք չեն համապատասխանում իրականությանը: Ցավում եմ սրա համար, քանի որ ես Տեր-Պետրոսյանին համարում եմ լավ գիտնական, իսկ լավ գիտնականները փաստերի անճշտություններով ոչինչ չեն հրապարակում: Հետաքրքրական է նաև ութերորդ կետը, որտեղ նշվում է, որ համաձայն «Հայաստանի անկախության մասին» 1990թ. օգոստոսի 23-ին ընդունված հռչակագրի` Հայաստանի Հանրապետությունն աջակցում է Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը՝ այն չդարձնելով արտաքին քաղաքականության հիմնաքար: Դա նշանակում է միակ հիմնական ուղղություն: Սակայն երբեք Ցեղասպանության ճանաչումը չի եղել արտաքին քաղաքականության հիմնաքարը: Այդ հարցը եղել է արտաքին քաղաքականության գերակայություններից մեկը: Տասներորդ կետում ասվում է, որ Հայաստանը նաև Թուրքիայի առջև պահանջ չի դնում ճանաչելու Հայոց ցեղասպանությունը: Սա ուղղակի հակասում է ութերորդ կետին: Փաստորեն՝ մի կետով ասվում է, որ պետք է նպաստի Ցեղասպանության ճանաչմանը, իսկ մյուսով ասվում է, որ չպետք է պահանջի: Հասկանալի չէ տասնմեկերորդ կետը, որում կոչ է արվում, որպեսզի Հայոց ցեղասպանության ճանաչումը նախապայման չդիտվի Եվրամիությանը` Թուրքիայի անդամակցության հարցի շուրջ ընթացող բանակցություններում: Սա արդեն հակասություն է առաջացնում Տեր-Պետրոսյանի նախկինում ասվածին, որ պետք չէ Եվրոպային ասել՝ ինչ անի և ոնց անի: Ըստ տասներկուերորդ կետի՝ Հայաստանը պատրաստ էր 2009թ. հոկտեմբերի 10-ին Ցյուրիխում ստորագրած «Հայ-թուրքական արձանագրությունների» հիման վրա դիվանագիտական հարաբերություններ հաստատել Թուրքիայի հետ: Կարծում եմ՝ բոլորին է հասկանալի, որ այդ արձանագրությունները կատարյալ ձախողված են: Անգամ այդ ամենի նախաձեռնողներն են այսօր դա հասկանում: Տասներեքերորդ կետն էլ է ցնցող: Սույն կետում ասվում է, որ նկատի ունենալով որոշակի առումով հայ-թուրքական հարաբերությունների և ԼՂ կարգավորման խնդիրների փոխկապվածությունը` Հայաստանը Մադրիդյան սկզբունքների հիման վրա պատրաստ է խաղաղ բանակցությունների միջոցով լուծել նաև այդ հակամարտությունը: Սրա անհեթեթությունն էլ այն է, որ բացի թուրքերից, ոչ ոք ԼՂ հարցն ու Ցեղասպանության ճանաչումը չեն կապել իրար: Մշտապես եղել է հակառակ տեսակետը, որ Թուրքիան և Ադրբեջանը տարբեր երկրներ են և տարբեր հարաբերություններ պետք է կառուցել»:

Արա Պապյանը նշում է, որ ինքը հարգում Է Լևոն Տեր-Պետրոսյանին, ճանաչել է նրան դեռ Ղարաբաղյան շարժումից առաջ` բարձր գնահատելով նրան նաև որպես գիտնական:

Վերլուծաբանը Տեր-Պետրոսյանին համարում է նաև հաջող նախագահ, թեև գտնում է, որ առաջին նախագահը սկզբունքային սխալներ ունեցել է, բայց իր համար անհասկանալի են Լ. Տեր-Պետրոսյանի քայլերի շարժառիթները:

«Եթե ես չիմանայի, որ այս նախագիծը գրել է Տեր-Պետրոսյանը, կարող էի մտածել, որ նախագծի հեղինակը թուրք ինչ-որ գիտնական կամ լրագրող է»,- նշում է «Մոդուս վիվենդի» կենտրոնի ղեկավարը:

Արա Պապյանը զարմանում է՝ ինչո՞ւ է Լևոն Տեր-Պետրոսյանը առաջ բերել ոչ ճշգրիտ և ոչ էական դերակատարում ունեցող փաստեր:

Լևոն Փանոսյան