Չար­ժև­որ­ված տոն. վե­րա­բեր­մուն­քը ար­մա­տա­պես չի փոխ­վի. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է.

Այսօր Հայաստանի տոնացույցում Սահմանադրության օրն է. քսանչորս տարի առաջ այս օրը հանրաքվեի միջոցով ընդունվեց Հայաստանի Սահմանադրությունը, որն, իհարկե, ենթարկվել է արմատական փոփոխությունների։ Մեծ իմաստով՝ 2015-ի սահմանադրական փոփոխությունները ծնել են որակապես նոր Սահմանադրություն, որը միայն ֆորմալ առնչություն ունի 24 տարի առաջ ընդունված փաստաթղթի հետ։

Այնուամենայնիվ, Սահմանադրության օրը, ինչքան էլ պարադոքսալ թվա, Հայաստանում ամենաոչպոպուլ յար տոներից մեկն է՝ չնայած այն հանգամանքին, որ երկրների մեծ մասում տոնացույցի երկու հիմնական իրադարձություններից մեկը հենց Սահմանադրության օրն է՝ Հանրապետության կամ Անկախության տոնի հետ միասին։

Ինչո՞ւ Հայաստանում չկա հանրային ակնածանք Սահմանադրության կամ այդ օրվա հանդեպ։

Այս հարցն ունի խորքային պատճառներ։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի իշխանության ամենակոնցեպտուալ սխալներից մեկը եղել է սահմանադրական հանրաքվեի մեկտեղումը 1995թ. խորհրդարանական ընտրությունների հետ։ Սահմանադրության ու վերջինիս նախագծի շուրջ ոչ միայն չձևավորվեց հանրային ու քաղաքական կոնսենսուս, այլ Հիմնական օրենքը դարձավ իշխանության և ընդդիմության հակադրության թիրախը։

Սրան հավելենք այն հանգամանքը, որ Սահմանադրությունն ընդունվեց իրավական տեսանկյունից վիճահարույց հանրաքվեի արդյունքում։ Այն պարագայում, երբ Սահմանադրությունն իշխանության համար քաղաքական գործիք էր, իսկ ընդդիմությունը վիճարկում էր դրա լեգիտիմությունը, դժվար է պատկերացնել, որ Հիմնական օրենքը ու դրա ընդունման օրը պետք է արժևորվեն հասարակության կողմից։

Սահմանադրության երկու փոփոխությունները՝ 2005 և 2015թթ., նույնպես եղել են քաղաքական կոնյուկտուրայի հետևանք, ու դարձյալ հանրաքվեի արդյունքները չեն ընդունվել հասարակության առնվազն մի մասի կողմից։ Նման իրավիճակում պարզ է, թե ինչու Սահմանադրության օրը տոնական չի համարվում մեր հասարակության կողմից

Հատուկ ուզում եմ անդրադառնալ 2015 թ.-ի հանրաքվեին, որը փաստորեն դարձավ Հայաստանում հեղափոխական զարգացումների պատճառ։ Բոլորի համար ակնհայտ էր, որ Սերժ Սարգսյանը կառավարման համակարգը փոխում է՝ իր իշխանությունը երկարաձգելու նպատակով։ Դժվար է ասել, թե ինչու հաջող ընթացք ունեցող գործընթացը տորպեդահարվեց, սակայն ակնհայտ է, որ հեղափոխությունը սահմանադրական կարգը վերականգնելու նախադրյալներ ստեղծեց, եթե հաշվի առնենք այն հանգամանքը, որ Նիկոլ Փաշինյանը վարչապետ դարձավ միանգամայն լեգիտիմ սահմանադրական գործիքների օգնությամբ։

Մյուս կողմից՝ Հայաստանի հետհեղափոխական իշխանության վարքագիծն ամենևին էլ չի նպաստում երկրում սահմանադրական մշակույթի ձևավորմանը։ Դեմոկրատիան ու ընտրական ինստիտուտները՝ ֆորմալիստական տեսանկյունից, վերականգնվել են, սակայն իշխանությունը շատ հաճախ տուրք է տալիս հեղափոխականությանը՝ անտեսելով իրավունքի գերակայությունը։

Օրինակ՝ ի՞նչ արժեք ունեն օրինական ընտրությունները, երբ երկրի ղեկավարը կարող է դատարանների մուտքերն արգելափակելու նախաձեռնությամբ հանդես գալ՝ դժգոհ մնալով կոնկրետ դատավորի կայացրած որոշումից։ Կամ դժվար բացատրելի է այն հանգամանքը, որ իշխանությունը ՍԴ շուրջ ճգնաժամ է հասունացնում՝ անտեսելով սահմանադրական կարգավորումները ու հիմնվելով սուբյեկտիվ ընկալումների վրա։ Նույնը վերաբերում է սեփականության իրավունքի հարցում իշխանության դիրքորոշումներին, որոնք դարձյալ չեն նպաստում սահմանադրական մշակույթի ձևավորմանը։

Վերջին շրջանում դարձյալ ակտիվացել են խոսակցությունները սահմանադրական փոփոխությունների ու նախագահական կառավարման համակարգին վերադառնալու մասին։ Եթե անգամ սահմանադրական նոր հանրաքվեն տեղի ունենա ֆորմալ ժողովրդավարության պայմաններում, Սահմանադրության նկատմամբ վերաբերմունքը դրանից արմատապես չի փոխվի, որովհետև բոլորի համար ակնհայտ է, որ այն դարձյալ գործիք է մնում իշխանությունների ձեռքին՝ իրենց ընթացիկ օրակարգը սպասարկելու համար։ Մինչդեռ սահմանադրական փոփոխությունները պետք է ընդունվեն օբյեկտիվ անհրաժեշտությամբ՝ հանրային կոնսենսուսի պայմաններում։

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում


 

Աշխարհը ինձ համար շուռ եկավ այդ լուրից․ կորոնավիրուսը հաղթահարած Աննա Մնացականյանի պատմությունը Կորոնավիրուսի տխուր պատկերը կառավարության ոչ համարժեք մոտեցման հետևանք է ԱՄՆ-ում 6 և 7 տարեկան եղբայրները վերցրել են տատիկի մեքենան և վթարի ենթարկվել․ երկուսն էլ մահացել են Սերժի հեղափոխությունը Սփյուռքում Գալուստ Սահակյանի որդուն մեղադրանք է առաջադրվել Խոշոր ավտովթար Սյունիքի մարզում. 40-ամյա վարորդը Mitcubishi Pajero-ով մոտ 200 մետր մի քանի պտույտ գլորվելով, կողաշրջված վիճակում հայտնվել է դաշտում. կա վիրավոր. ՖՈՏՈՌԵՊՈՐՏԱԺ 11 տարեց էլ է վարակվել կորոնավիրուսով, բայց մասնավոր խնամքի կենտրոնում Գեղարքունիքի մարզում հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 33 նոր դեպք Արեգակի վրա գրանցվել է երեք տարվա ընթացքում ամենահզոր բռնկումը Շղթայական ավտովթար Երևանում. «Դալմա մոլ» առևտրի կենտրոնի դիմաց բախվել են Range Rover-ը, Mercedes-ը և 3 Opel-ներ Կոտայքի մարզում 23-ամյա վարորդը վրաերթի է ենթակել 48-ամյա քաղաքացուն Կորոնավիրուսի հետեւանքով մահացել է Սարհատ Պետրոսյանի մայրը Արտառոց դեպք Գյումրիում․ թափառող 6-7 շներ գզել են 2.5 տարեկան երեխային Թալանել են «Մանչեսթեր Սիթիի» կիսապաշտպան Մահրեզի բնակարանը Օդի ջերմաստիճանը հունիսի 1-3-ը կբարձրանա 2-4 աստիճանով. եղանակը Հայաստանում Լանզարոտեի կոնվենցիայի հարցում Արմեն Սարգսյանը փրկում է Նիկոլ Փաշինյանին Անընդունելի է գալ իշխանության` երկիրը կառավարելու նպատակով և անհաջողությունները բարդել ուրիշների վրա. Հարություն Մեսրոբյանը՝ ՀՀ իշխանությունների հակահամաճարակային քաղաքականության մասին Միքայել Մինասյանի հրապարակած փաստերը ենթակա են անհապաղ ստուգման․ պետք է հարուցվի քրգործ․ փաստաբան Արայիկ Հարությունյանը` Լանզարոտեի կոնվենցիայի և կեղծ լուրերի ու պնդումների մասին Մայիսի 30-ին իրականացված արտակարգ ռեժիմով ծառայության ընթացքում հայտնաբերվել է իրավախախտման 1076 դեպք
website by Sargssyan