Ի՞նչ կտա ազատ մուտ­քը դե­պի տվյալ­նե­րի բա­զա­ներ

eurasianet.org-ը «Հայկական իշխանությունները փորձում են ավելացնել թափանցիկությունը» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Հայաստանի կառավարությունը շրջանառության մեջ է դրել օրենքի նախագիծ, որը հնարավորություն կտա իրականացնել թափանցիկության ավելացման՝ կառավարության խոստումը:

Ըստ այդ օրենքի, կհեշտացվի իրավաբանական անձանց պետական ռեգիստրի և կադաստրի բազաների տվյալների հասանելիությունը ԶԼՄ-ների համար, որն էլ կհեշտացնի կոռուպցիայի դեմ պայքարին ուղղված լրագրողական հետաքննությունների իրականացումը: Ներկայումս արդարադատության նախարարության իրավաբանական անձանց տվյալների բազայում մեկ գրության հետ ծանոթանալը արժե 7, իսկ հողային կադաստրում` 10 դոլար:

Սա մեծապես բարդացնում է լրագրողների աշխատանքը, հատկապես, եթե նրանք աշխատում են մի հոդվածի վրա, որի պատրաստման համար անհրաժեշտ է ծանոթանալ մեծ թվով տվյալների հետ: Այժմ առաջարկվում է կատարել փոփոխություններ և լրացումներ մի շարք օրենքների մեջ, ինչը լրագրողներին կտա էլեկտրոնային համակարգից անվճար օգտվելու հնարավորություն: Նախկին լրագրող Սիսակ Գաբրիելյանը, որը ներկայումս իշխող «Իմ քայլը» դաշինքի պատգամավոր է , Eurasianet.org- ի հետ զրույցում ասել է, որ նմանատիպ օրենքի նախագիծը նախատեսվում է ընդունել մինչև տարեվերջ: Մշակման փուլում է նաև օրենքի նախագիծ, ըստ որի, հանքարդյունաբերական ընկերությունները պետք է տրամադրեն իրենց սեփականատերերի անունները:

Հայաստանում գործող հետաքննող լրագրողները ևս ողջունում են այս քայլերը: Ըստ Hetq.am կայքի լրագրող Դիանա Ղազարյանի, ինքը շատ է գրում պետական գնումների մասին, բայց ստիպված է լինում սահմանափակվել, երբ պետք է տվյալների բազաներից փաստաթղթեր գնել: Նրա խոսքերով, տվյալների բազաների ազատ մուտքն անգնահատելի ռեսուրս կդառնա լրագրողների համար:

Եթե օրենքն ընդունվի, իրենք «կարող են հեշտությամբ ուսումնասիրել տվյալները և բացահայտել կոռուպցիայի հետ կապված բազմաթիվ գործարքներ»: Կոռուպցիայի դեմ պայքարի և կազմակերպված հանցագործությունների բացահայտման նախագծի (OCCRP) գլխավոր խմբագիր Իլ յա Լոզովսկին գտնում է, որ հետաքննող լրագրողների համար կառավարության տվյալների բազաների և այլ նյութերի հասանելիության կարևորությունը դժվար է գերագնահատել:

Ըստ նրա, «իրենց դեպքում սա կարող է վճռորոշ լինել այն հարցի կապակցությամբ, թե արդյոք նյութը կհրապարակվի՞, քանի որ իրենք չեն ընդունում հոդվածներ, որոնք հիմնված են միայն երրորդ կողմի տեղեկատվության կամ բանավոր հարցազրույցների վրա»:

Ներկայումս Հայաստանի լրագրողները անվճար կարող են ստանալ միայն պետական տվյալների բազաների հիմնական տեղեկատվությունը, օրինակ` հասցե, գրանցման ամսաթիվ և ձեռնարկության հիմնադիրների անունները:

Ավելի մանրամասն տեղեկություններ ստանալու համար, ներառյալ բաժնետերեր, տնօրեններ, ընկերակցության կանոնադրության և այլ կապակցված անձանց անուններ, պետք է վճարել: Սակայն հետաքննող լրագրողները պետք է հսկայական քանակությամբ տվյալներ հավաքեն, և երբ նրանք ստիպված են վճարել յուրաքանչյուր փաստաթղթի համար՝ հետաքննության արժեքը կարող է խոչընդոտ հանդիսանալ նյութի պատրաստման համար: Օրինակ՝ բիզնեսի իրական սեփականատիրոջը գտնելու համար լրագրողը երբեմն ստիպված է լինում գնել տասնյակ գրություններ: Civilnet լրատվական կայքի լրագրող Մկրտիչ Կարապետյանը հայկական քաղաքական վերնախավի անշարժ գույքի մասին վերջերս կատարված հետաքննական նյութի վրա ծախսել է մոտ 68 դոլար, և ծախսերը նվազագույնի հասցնելու համար նա ստիպված է եղել լրացուցիչ այլ աշխատանքներ կատարել: 

Ըստ նրա, «այն, որ տվյալների բազաները ազատ չեն, բարդացնում է իրենց աշխատանքը»: Միևնույն ժամանակ Հայաստանում կառավարության գործունեության թափանցիկության ապահովման աշխատանքները հեռու են բավարար լինելուց:

Օրինակ, «Տեղեկատվության ազատության մասին» օրենքի պահանջի համաձայն, հարցման պատասխանի մշակումը պետք է տևի 5 օր, իսկ հատկապես ծանր դեպքերում` մինչև 30 օր: Հարևան Վրաստանում այդ ժամանակահատվածը սահմանափակվում է ընդամենը 10 օրով: Ըստ լրագրող Արտակ Համբարձումյանի, այս քայլի շնորհիվ Հայաստանը կհասնի Վրաստանի և Ուկրաինայի «հետհեղափոխական» կառավարություններին, որոնք նույնպես բացել են տվյալների բազաները և այլ պետական նյութերը:

Համբարձումյանը կարծում է, որ «կոմերցիոն ձեռնարկությունների հիմնական տվյալների հասանելիությունը համարվում է երկրի ժողովրդավարացման գործընթացի կարևոր կողմ, և այն հետաքննական լրագրության որակի բարձրացմանը նպաստող գործոն է»: Սակայն նա նաև այն կարծիքին է, որ տվյալների բազաները պետք է բաց լինեն բոլորի, այլ ոչ թե միայն լրագրողների համար: Ընդ որում, հարց է բարձրացնում, թե «ինչպե՞ս են որոշելու, թե որոնք են ԶԼՄ-ները, իսկ որոնք՝ ոչ, բացի դա, ինչպե՞ս պետք է հարցը լուծվի արտահաստիքային լրագրողների, օտարերկրյա հետաքննող լրատվամիջոցների կամ ՀԿների դեպքում»:

Նա նաև նշել է, որ 2018 թվականին իշխանությունները տվյալների բազաներ մուտք գործելու համար վճարներից վաստակել են ընդամենը 30 հազար դոլար, այսինքն՝ եկամտի այս աղբյուրը էական չէ պետության համար:

Կամո Խաչիկյան

 

 

Երկար ժամանակով լույս չի լինելու Երեւանում եւ 7 մարզերում Կդադարեցվի՞ արդյոք Լեռնային Ղարաբաղում ականազերծման ծրագիրը. ԱՄՆ վարչակազմը նման որոշում է կայացրել Ուժեղացված ծառայություն Արմավիրի մարզում. ձերբակալվել է շուրջ երեք տասնյակ մարդ (տեսանյութ) Երևանում 38-ամյա վարորդը Opel-ով վրաերթի է ենթարկել ճանապարհը չթույլատրելի հատվածով անցնող հետիոտնին Niva-ն 20 մ բարձրությունից ընկել է Գառնու ձորն ու այրվել. մեքենայում հայտնաբերվել է կնոջ մոխրացած դի Մահացու վրաերթ Կոտայքի մարզում. 64-ամյա կինը տեղում մահացել է Հրշեջ-փրկարարները մարել են ավտոմեքենայում բռնկված հրդեհը Գյումրիի բնակարաններից մեկում հայտնաբերվել է բնակչի դին ՔՀԿ-ները պահանջում են պատասխանատվության ենթարկել ցուցարարների նկատմամբ բռնություն կիրառած ոստիկաններին Պարզաբանում քաղաքացու կողմից ՊԵԿ-ի դիմաց կազմակերպված բողոքի ակցիայի վերաբերյալ Ծեծկռտուք՝ Աբովյան փողոցում. բերման է ենթարկվել 3 անձ Արցախի ԱԳ նախարարը Անջեյ Կասպշիկի հետ քննարկել է Ադրբեջանում գտնվող ռազմագերու հարցը Գյուղական համայնքներում 21 փոքր դպրոց կկառուցվի Վարչապետն ընդունել է ԱՄՀ Միջին Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի դեպարտամենտի տնօրենին Ութ մարզում 18 նախակրթարան կբացվի Ամուլսարը մնալու է սար. «Քաղաքացու որոշում» կուսակցություն Արդարադատության նախարարն այցելել է «Նուբարաշեն» ՔԿՀ (լուսանկարներ) «Լիդիանի» խնդիրը անկախություն ձեռք բերելու հարց է». Կարեն Վարդանյան Բելառուսում ՀՀ դեսպանը հանդիպել է Գեննադի Սոլովեյի հետ Համացանցում հայտնվել է մետրոյի նոր կայարանի նախագծային տարբերակներից մեկը
website by Sargssyan