Շաբաթօրյա գրական ընթերցումներ «Փաստ» օրաթերթից

«ՓԱՍՏ» ՕՐԱԹԵՐԹԸ ՇԱՐՈՒՆԱԿՈՒՄ Է «ՇԱԲԱԹՕՐՅԱ ԸՆԹԵՐՑՈՒՄՆԵՐ» ՇԱՐՔԸ՝ ՆԵՐԿԱՅԱՑՆԵԼՈՎ ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ԳՐՈՂՆԵՐԻ ՍՏԵՂԾԱԳՈՐԾՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐԻՑ: ԱՅՍ ԳՈՐԾՈՒՄ ՄԵԶ ՄԵԾԱՊԵՍ ԱՋԱԿՑՈՒՄ Է ՀԱՄԱՀԱՅԿԱԿԱՆ ԳՐՈՂՆԵՐԻ ՄԻՈՒԹՅԱՆ ՆԱԽԱԳԱՀ, ԳՐԱԿԱՆԱԳԵՏ ԱԲԳԱՐ ԱՓԻՆՅԱՆԸ, ԻՆՉԻ ՀԱՄԱՐ ՇՆՈՐՀԱԿԱԼ ԵՆՔ:

ՎԱՐԴԱՆ ԳՐԻԳՈՐՅԱՆ

(հատված)

ԴԱՐ ԿՈՐՍՏՅԱՆ

Մոտ է լուսաբացը, միայն թե այս վերջին ժամին էլ դիմանա, միայն թե կարողանա գեթ մի ակնթարթ լռեցնել քունքերի տակ բյուրավոր սմբակներով դոփող կորստյան դարի կորստյան վայրկյանների թակոցը: «Լուսաբացի հետ չի լինի Անին,- մռլտում են վայրկյանները,- իսկ դու դեռ ընտրություն չես կատարել ցավի ու վրեժի միջև: Միևնույնն է, չես փախչի վճռից, ժամանակագիրները վաղը գրելու են. «Հայոց հինգ հարյուր տասներեք թվի մեհական ամսին կործանվեց Անին»:

Չէ, միևնույնն է, չի հանձնվի, Գայլ Արշավիրը երբեք չի հանձնվել: Գիշերվա վերջին ժամի այս վայրկյաններին էլ կդիմանա: Մոտ է լուսաբացը, ցավն աստիճանաբար մարում է: Հիմա ուր որ է ոտքի կբարձրանա: Ահա մահիճը չկամ ճռռոցով տեղի է տալիս, մարմինը դանդաղորեն բարձրանում է ներքնակից:

Ասես երկիրն ու երկինքն են բաժանվում իրարից: Բոբիկ ոտքերն արդեն շոշափում են հատակը, բայց հիմա էլ վերմակն է պատանքել մարմինը, վեր ու վար է անում դուրս պրծնել փորձող դողդոջուն ձեռքի հետ, երկարաձգում մարմնի և մահճի բաժանումը:

Հիմարացած մահը ձեռքի ու վերմակի ամեն շարժման հետ մեկ մահճից ցած է սողում, մեկ կրկին վեր բարձրանում, հաստատ չի ուզում լքել տաքուկ անկողինը, բայց շապկի փեշերից կախ ընկած, ետևից մինչև Անի էլ կհասնի: Ձեռքը վերջապես հասնում է աթոռակին, բայց այն չի ցանկանում մահճից պոկվող մարմնին հենարան դառնալ, երերում է ու երերում, իսկ վերմակն արդեն ցած սահել, ծնկներն է գրկել:

Մարմինը ճկվում է մահճի ու աթոռակի միջև, ահա ուր որ է կուղղվի, բայց վերջին պահին աթոռակը դավաճանաբար մի կողմ է ցատկում: Ընկնում է, բայց չի լսում մարմնի թրմփոցը: Կեղծավոր վերմակը անձայն քրքջում է իր ու հատակի արանքում: «Քիչ հանգստացի՛ր,- քչփչում է ականջին,դի՛ր գլուխդ ու մի ակնթարթ փակի՛ր աչքերդ, տես, թե անքուն գիշերներից հետո ի՜նչ քաղցր է լուսադեմի նինջը»: Հիմա էլ ետևից ընկած դեպի դուռն է քարշ տալիս: 

«Ինձ էլ տար հետդ, քեզ կպաշտպանեմ վաղորդյան զով քամուց,- ոչ այն է` քծնում է, ոչ այն է` ծաղրում,- ճամփան երկար է մինչև Անի»: Արդեն գտել է ձեռնափայտը, նրա ծայրով դուռն է հրում, զով քամին ճեղքից կյանք է փչում դեմքին, իսկ նա դեռ ամոթաբար կախ է ընկած շապկից: «Ճանապարհին պատմեմ, թե ինչ եղան մայրն ու նորածինը,-գոչում է ետևից,միակ կինը, որ ստեղծված էր քեզ համար, միակը, որ ողջ կյանքում սիրելու էր քեզ, նախկինի նման փայփայելու խեղված մարմինդ, մանկիկը, որ քեզ հայր էր կոչելու:

Քեզ զրկեցիր կանացի սիրուց ու հայրական գորովից, որ միայն այս անիծյալ հո՞ղը սիրես: Կա՛նգ առ,կանչում է,- կպատմեմ, թե ինչպես սպանվեց Սմբատը: Ամեն ինչ ցանկացար իմանալ, ամեն տեղ քիթդ խոթեցիր ու առաջինը եղար, հիմա էլ Անի ես շտապում, որ ետ չմնաս մյուսներից, բայց չես ուզում լսել սիրելիներիդ մասին: Եթե նրանց կորստյան չմատնեիր, հիմա չէիր մնա միայնակ ու անօգ»:

Մի՞թե պրծում չկա ձայներից ու տեսիլներից: Ապաշխարության գիշերը ձգվել է կյանքի պես երկար, կրկի՞ն պետք է անցնի Հոգյաց վանքից Անի ձգված ցավատանջ ճամփան: Նահատակները շփոթ բանակներով ելնում, առաջն են կանգնում: Ահա Հոգյաց վանքում մորթված միաբանները, հայրն ու եղբայրները, Ծախկոցաձորի, Հուրաստանի կիրճի ու Դվինի ճակատամարտերի քաջերը, Սմբատը, Վահրամ Պահլավունին...

Ձայները պատեպատ խփվում, թափվում են գլխին: Կանչում են իրեն, ասում են. «Բավական է, եկ ու խառնվիր մեր զորավոր բանակին»: Հոծ շարքերը սեղմվում ու ճամփա են բացում մոտեցող վեհաշուք կնոջ առաջ:

Աստվա՜ծ իմ, մայրն է, շուրջը նայում, իրեն է փնտրում: Զուր է փորձում գլուխը թաղել վերմակի տակ, մոր ամենատես ձեռքերը գտնում, մեղմորեն սահում են դատարկ ակնակապիճների վրայով:

«Բավական է, հոգնել ես, զավա՛կս,- ականջներում հնչում և չի մարում հարազատ ձայնը,տուն դարձի՛ր»: Ինչպե՞ս հեռու վանի սիրելիներին, ինչպե՞ս լքի նրանց: «Մի՛ շտապիր,շշնջում է սրտապնդված վերմակը,- չէ որ վերջին գիշերդ է, միակը, որ քոնն է: Քեզ էլ ինչ Անին, չէ որ սպառվում է ժամանակդ, քոնն արդեն նրանք են, որ եկել կանչում են անցյալից: Վայելիր վերջին ժամիդ հանգիստը: Պայքարն այսուհետ ապրողներինն է, ոչ ոք այլևս չի սպասում, ոչ ոք այլևս չի հիշում քեզ: 

Հողմի պես եկավ ու հողմի հետ անցավ ժամանակդ: Ծառերը ծաղկեցին, բայց տերև ու պտուղ չտվին, չորացան ու մեռան: Ետ դարձի՛ր փափուկ մահիճը, գլուխդ դի՛ր բարձին և լսի՛ր միալար երգը կյանքի ու մահվան: Թող գոնե վերջդ խաղաղ լինի»: Չէ, Գայլ Արշավիրը երբեք բացվող օրից գլուխը չի թաքցրել վերմակի տակ,ավելի քան քառասունհինգ տարի, այն օրից ի վեր, երբ Հոգյաց վանքի տանիքն էր բարձրանում Աստծո Միածին Որդու երկրորդ գալուստը տեսնելու միամիտ հույսով, միշտ էլ ծեգը ոտքի վրա է դիմավորել: Շրխկացրել է դուռը երեկվա երեսին և ընդառաջ գնացել բացվող օրվան: Ամեն գիշեր հիվանդ ու հուսահատ է անկողին մտել, բայց առավոտյան զինվորի օրինապահությամբ ոտքի կանգնել` ցավն ու հոգնությունը թողած մահճին:

...Միևնույնն է, կանցնի շեմը, Անի կգնա: Ահա ձեռնափայտը կրկին գտել է դուռը, որը կռնատի ուսի ճնշման ներքո դժկամ ճռռոցով տեղի է տալիս: Ներխուժած զով քամին մարում է ձայները, ցրում տեսիլները: Անցյալի բեռը թոթափած մարմինը վերջապես անցնում է շեմը: Անաչառության դիմակը պատռած դուռը աղմկոտ ետդարձով լոկ դատարկված սենյակի բերանն է խցանում: Պատի գերանները նվվում են վրիպած թակարդի հուսահատ կատաղությամբ: Վերմակը դռան ետևում է մնացել, այդ արդեն մահն է շապիկի փեշից կախ ընկած ոստոստում շուրջը, բայց հիմա ոտքի կկանգնի ու կքայլի, միայն թե մի անգամ էլ խոր շունչ առնի, թոքերը լցնի վաղորդյան կենարար օդով:

Մինչև կեսօր կհասնի Անի և ձեռնափայտով կթակի քաղաքի առաջին իսկ պատահած դարպասը: Թող տեսնեն ու իմանան, որ ատեցին ու արտաքսեցին Գայլ Արշավիրին, բայց ինքը եկել է օրհասական ժամին նրանց հետ լինելու: Վա՜յ այն անհավատին, որ կփորձի փակել ճանապարհը:

Ասում են` բոլոր անհավատները եկել, շրջապատել են Անին, բայց հարյուր բյուր էլ լինեն, իր առաջ սարսափահար մի կողմ կքաշվեն, որովհետև քայլերից կհասկանան, որ այս հողի տե՛րն է գալիս: Յուրայինների ձեռքով բզկտված, բայց օտարի դեմ կռվում անպարտ Գայլ Արշավիրն է գալիս: Անիծյալ անեցինե՛ր, եթե իրոք ատեի ձեզ, մի՞թե կկարողանայիք հաղթել Գայլ Արշավիրին: Տե՛ղն է ձեզ, արծաթասեր շներ: Երկիրն ակոսած կորստյան վիհը ձեր դռանն էլ կանգնեց: Գոնե հիմա կհասկանաք, որ արծաթից ու ոսկուց ավելի թանկը կա, առուծախի մեջ անգամ խաբվեցիք: Վաճառականների մեջ ամենաձախորդը եղաք: Ասում են` հոռոմները քաղաքի պարիսպը թողել, միջնաբերդ են բարձրացել: Ո՞վ է հիմա պարիսպների վրա, ովքե՞ր են ետ մղում անհավատների գրոհները: Ուրեմն դեռ կան քաջեր: Հանուն այդ քաջերի ոտքի կկանգնի Գայլ Արշավիրը:

...Աշխարհը նման անճարակ կույր դեռ չի տեսել: Շտապեց և ուշացավ... Արդեն դեպի ձախ է խարխափում, աջ ուսը` ցանկապատում: Գերանների չորացած կեղևները ուսի վրա պատռել են շապիկը, քրքրում են ծերունական ծալքավոր մաշկը: Բայց կռնատ ուսը, ելք գտնելու հույսով, ավելի ու ավելի է սեղմվում փայտյա անվերջանալի պատնեշին: Մի՞թե կրկին շտապեց, դարպասն աջ կողմո՞ւմ էր, մի քանի գերան էր մնում մինչև դարպասը, իսկ ինքը ետ դարձավ: Ինչպես և ողջ կյանքում` ելք փնտրեց, բայց պատնեշի հանդիպեց:

«Մենք քո սահմանն ենք,- ծոր են տալիս ուսը քերող գերանները,- մենք քո միս ու արյունն ենք, սերդ ու ատելությունդ, ցավդ ու վրեժդ: Ելք մի՛ փնտրիր, չես գտնի, ինչպես և քառասունհինգ տարի չգտար:

Ոչ մի դարպաս էլ չի եղել ու չկա, քեզ մի խաբիր, ինչպես ավելի քան քառասունհինգ տարի խաբեցիր..»: Բայց նրա՞նց հավատա, թե՞ սրտին, որ կտոր-կտոր է լինում կրծքի տակ, նրա՞նց հավատա, թե՞ ուսին, որ քիչ է մնում տապալի գերանները: Անարտասուք հեկեկում է, իսկ ինչ-որ տեղ, շատ մարդիկ, կրնկի վրա բաց դուռը ճոճվում է ել ու մուտ անող պարապ քամուց:

Ետ է քայլում ցանկապատից, վայր դնում ձեռնափայտը և բռում գուղձեր հավաքում:

Գուղձերը մեկ աջ, մեկ ձախ են թռչում:

 Ահա այս մեկը գնաց, ու չլսվեց գերաններին փշուր-փշուր եղած նրա խուլ թմփոցը: 

Գնում է դարպասը գտած գուղձի ետևից: Ականջին քամու մեղմ սուլոց է հասնում: Լայն շապիկը առագաստի նման ուռչում է ու ծփում: Քամին սաստկանում է ու սաստկանում: Կույր աչքերը տեսնում են լայն բացված դարպասը: Սիրտն անհամբերությունից դուրս պրծնելու ավելի վճռական փորձ է անում, ուր որ է կճեղքի կրծքավանդակը և Անի կսուրա:

Մարմինը զուր է փորձում հասնել սրտի ետևից: Համընթաց քամու բերանն ընկած առագաստի նման առաջ է սուրում, բայց արդեն անկարող է հասնել Անի թռչող սրտի ետևից..

Անցել է դարպասը և ընկել գետնատարած: «Հայոց հինգ հարյուր տասներեք թվի մեհեկան ամսին կործանվեց Անին»,- կգրեն ժամանակագիրները, բայց ոչ ոք չի իմանա, որ նույն տարվա նույն ամսի նույն օրը կործանման կանխազգացումից պայթեց Գայլ Արշավիրի սիրտը: Կորստյան ցավը մի վերջին անգամ խոցեց և հազար կտոր արեց նրա սիրտը: 

Միայն ձեռքն է, որ դեռ գրկել է հողը: Կայմը կոտրած առագաստի նման ճերմակ շապիկը թպրտում է քամու բերանում, փորձում ոտքի հանել հանգչող մարմինը, բայց ձեռքն այնպես է կառչել հողից, որ ոչ մի ուժ ընդունակ չէ նրան կտրել գետնից: Եղածը կես գրկաչափ է, բայց թվում է` ողջ երկիրն է կրծքով փակել: Գրկել է և ոչ մեկին չի տա այդ մի կտոր հողը:

ԱՐՄԵՆ ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ

 

***

Երկու կյանքերի հորիզոններում

աղավնու երկու թևեր են ճախրում,

երկու կարոտ կա ծովերի վրա

և հառաչանքի ծովերի ծալքում.

Հանի՛ր, սիրելիս,

մտքիցդ հանի՛ր

ջրահարսների ճերմակ վերարկուն:

Երկու կարոտ կա ծովերի վրա

և հառաչանքի ծովերի ծալքում.

- Փռի՛ր, սիրելիս

հեզորեն փռի՛ր ալիքների մեջ

ջրահարսների ճերմակ վերարկուն:

Իմ և քո կյանքի խորհուրդների մեջ

աղավնու երկու թևեր են ճախրում,

երկու փետուր է պոկվում թևերից

և հառաչանքի ծովերին բախվում,

իմ կյանքի համար ընկած փետուրից

տխրության երկու բառեր են կախվում.

- Հանի՛ր, սիրելիս,

մտքիցդ հանի՛ր

ջրահարսների ճերմակ վերարկուն:

Իմ և քո կյանքի խորհուրդների մեջ

աղավնու երկու թևեր են ճախրում,

թևերը կարոտ ծովերին բախվում

և մերկանում են փետուր առ փետուր,

և մերկանում են թևերը մեկ-մեկ.

ճերմակ աղավնին գնում է, կորչում

տրտմության, պահի, օրերի հերկում.

- Իմ կարոտների ստվերների մեջ

փռի՛ր, սիրելիս,

հեզորեն փռի՛ր

ջրահարսների ճերմակ վերարկուն:

***

Ես գիտեի, որ քեզ մի օր կկարոտեմ

իմ ցանկացած, սիրած, իմ միամիտ աղջիկ,

ես աղոթքի նման լուռ հալվեցի քո դեմ,

ինչպես հոգեվարքի ճառագայթը վերջին:

Հարկավո՞ր էր արդյոք ճամփան այս քարքարոտ՝

հին սերերից խանձված,

մաշված իմ վրանում,

որ արթնացավ իբրև ջահելության կարոտ՝

իմ ծերացած հոգու սառած

դամբարանում:

«Ախ, հրդեհներ դեռ կան քո աչքերում

ծերուկ,

և կա, - ասում էիր, - լուռ անթեղված կարոտ»,

ինձ կմարես, աղջիկ, այրող քո բոցերում,

կհասցնես մահվան գերեզմանին քարոտ:

Դու գիտեիր, որ ես՝ և ծեր,

խանձված, և ծեր,եթե վառեմ հոգիս սիրո հրդեհներում,

ուրեմն՝ վերջ: Զարթնող լուսաբացի գծեր

մարող մայրամուտիս էլ չեն հետևելու:

Բայց դու արի նորից, իմ ծերության աղջիկ,

քեզ կանչում եմ այրվող ոսկորներիս ճիչով,

թող մոխրանամ մեկից ճարճատյունով վերջին,

իսկ դու – դեռ տաք – քայլիր մոխիրներիս միջով:

Ես գիտեի, որ քեզ կկարոտեմ մի օր,

դու՝ ծերերին տրված երեխայի հասակ

և խավարս ցրող վերջին իմ աստնվոր –

իմ ցուրտ գերեզմանին հալվող լուսապսակ:

 

 

 

Մոսկվա-Երևան չվերթի ինքնաթիռը հարկադրաբար վայրէջք է կատարել Դոնի Ռոստով օդանավակայանում Մեծ քանակությամբ արգելված իրեր չնախատեսված խուզարկությունների արդյունքում․ Քրեակատարողական ծառայություն Նիկոլ Փաշինյանը ներկա է Հովհաննես Չեքիջյանի 91-ամյակին նվիրված համերգին Մանրամասներ Էջմիածնում տեղի ունեցած սպանության փորձից․ իրավապահները ատրճանակ են հայտնաբերել ՀՖՖ-ն հրապարակում է նախագահի եւ գործկոմի անդամության թեկնածուների անունները Եղանակը Հայաստանում Ստորագրվել է ԱՊՀ մասնակից պետությունների հակաօդային պաշտպանության ընդհանուր համակարգի վերաբերյալ փաստաթուղթ Տեղի ունեցավ Հովհաննես Թումանյանի 150–ամյակին նվիրված գրքի շնորհանդեսը Զոհրաբ Մնացականյանը ԵԱՀԿ գործող նախագահին ներկայացրեց ԼՂ կարգավորման գործընթացի շուրջ վերջին զարգացումները Ավտոներկրողները բողոքի ակցիա իրականացրեցին Կառավարության դիմաց Պլեխանովի անվան տնտեսագիտական համալսարանի Երևանի մասնաճյուղը նշեց հիմնադրման 15-ամյակը (տեսանյութեր) Օրենսդիր մարմինը իրավունք չունի բանակում ինքնասպանությունների հարցում լինել դիտորդի կարգավիճակում «Հանրային շահ» հասարակական կազմակերպության հայտարարությունը Հանրահայտ մրցավարը ՀՀ-ից հանցավոր ճանապարհով երեխա չի որդեգրել. ԱՆ-ն հերքում է Թաթա Սիմոնյանի ծննդյան տոնն ու ամփոփիչ համերգները ԱՄՆ-ի Ֆրեզնո քաղաքում 18-ամյա երիտասարդին մեղադրանք է առաջադրվել կեղծ թղթադրամներ իրացնելու համար Հայաստանում «սխոդկա» նախատեսված չէ. լուրերը կեղծ են Հափշտակություն, պաշտոնեական կեղծիք եւ յուրացում. Վանաձորի դպրոցներից մեկի տնօրենը հափշտակել է 6 մլն դրամ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (6 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ)․ Ռու­սաս­տա­նում տե­ղի է ունե­ցել հե­ղաշր­ջում, ԱՄՆ-ում ար­գել­վել է ստրկու­թյու­նը «Ես չեմ թողել առավոտյան հեռուստաեթերը, այլ «Հանրայինն» է դադարեցրել համագործակցությունն ինձ հետ». Ժակ
Կշահագործվեն Դպրոցների սեյսմիկ անվտանգության բարելավման ծրագրով կառուցված Երևանի թիվ 153 և Վանաձորի թիվ 7 դպրոցները «Պատվից առավելի» վերջին նկարահանումը, անսպասելի ընթացքն ու վերջին սերիայի եթերի օրը Իսկ դուք գիտե՞ք՝ ինչպես է աշխատում հակասթրեսային գրիչը Անի Երանյանը՝ իր վախերի, ամուսնանալու ու նորից նկարահանվելու մասին (լուսանկարներ) Եթե Քրիստինա Եղոյանը չի կարողանում քայլել այս բարձրակրունկների վրա, ինչո՞ւ է հագել այն (տեսանյութ) Կենդանակերպի 6 զույգ, որոնք դատապարտված են բաժանման «Ես իրականում էլ խանդոտ եմ»․ ոճափոխված Ռոզա Ֆիլբերգը նորություն ունի Ամանորյա նորաձևությունը 2020-ին. Ինչ պետք է հագնել տոներին՝ ըստ Ֆաինա Հարությունյանի «Հեքիաթային է լինելու». Հասմիկ Խոջյանը նոր ֆոտոշարք ունի Հերթական սկանդալային հարսանիքը հավակնում է դառնալ այս տարվա ամենագեղեցիկ հարսանիքը (լուսանկարներ)
website by Sargssyan