Ամեն ինչ տեղի է ունենում կուլիսների հետևում. ի՞նչ «բոլորովին այլ իրականություն» նկատի ունի Փաշինյանը․ «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

rossaprimavera.ru-ն «Ինչու՞ են Սյունիքում Հայաստանի սահմանը գծում GPS-ով» վերնագրով հոդվածում գրում է, որ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը բազմիցս տարածքային պահանջներ է ներկայացրել ոչ միայն Լեռնային Ղարաբաղի, այլ նաև բուն Հայաստանի նկատմամբ: Մասնավորապես, նա շատ է հիշատակել Իրևանի (Երևան) խանությունը, Զանգեզուրը և Սևանը: Դիտարկենք ադրբեջանական կողմի տարածքային պահանջը Սյունիքի (Զանգեզուրի) նկատմամբ: Սյունիքի մարզն ընդհանուր առմամբ ունի աշխարհաքաղաքական մեծ նշանակություն հատկապես Հայաստանի համար: Այդտեղով է անցնում Իրանի հետ սահմանը, որտեղով Ադրբեջանի կամ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների սրման դեպքում կարող են առաքվել ապրանքներ:

Չնայած Հայաստանը հյուսիսից սահմանակից է Վրաստանին, բայց Թուրքիայի և Ադրբեջանի ուժեղ ազդեցությունը Վրաստանի վրա այս սահմանը ծայրաստիճան խոցելի է դարձնում: Դա ցույց է տվել նաև Լեռնային Ղարաբաղի այս տարվա պատերազմը, երբ Վրաստանն անմիջապես արգելափակել էր ռազմական բեռների տարանցումը իր ցամաքային և օդային տարածքներով: Տարբեր տարիներին Հայաստանի և Ադրբեջանի ղեկավարների բանակցությունների և հայտարարությունների ողջ պատմությունը վկայում է, որ աշխարհաքաղաքական տեսանկյունից Սյունիքի սեփականության հարցը առանցքային է և՛ Հայաստանի, և՛ Ադրբեջանի համար: ԽՍՀՄ-ում հանրապետությունների սահմանները գծվել են այն հիմքով, որ բոլորը մի պետության մաս են կազմում, այսինքն՝ սահմանները եղել են բավականին մոտավոր և պայմանական:

ԽՍՀՄ փլուզումից հետո երկրների միջև սահմանազատումները պարզել են, որ դրանք բավականին երկար և բարդ գործընթացներ են, ուստի նախկին ԽՍՀՄ հանրապետությունների միջև սահմանները որոշ տեղերում դեռ անգամ որոշված չեն: Օրինակ՝ Վրաստանի և Ադրբեջանի սահմանը գծանշված է ընդամենը 66% -ով, Վրաստանն ու Հայաստանը սահմանազատել են սահմանի մոտ կեսը: Սկզբունքորեն, սահմանազատում չի իրականացվել հայ-ադրբեջանական սահմանին՝ Լեռնային Ղարաբաղին հարակից տարածքներում: Առաջին ղարաբաղյան պատերազմից հետո Սյունիքի մարզի սահմանը ԼՂՀ-ի հետ է եղել, և այն եղել է ամբողջովին թափանցիկ: Ներկայումս այդ հատվածում սահմանազատման ընթացքում պարզվել է, որ սահմանը անցնում է բնակավայրերի մոտով, անգամ միջով և հատում է ռազմավարական կարևոր ճանապարհներ:

Փորձագետները նշում են նաև, որ ոչ միայն տարածաշրջանի բնակավայրերը, այլ նաև երկրի հարավն ու Իրանը կապող տրանսպորտային միջանցքի որոշ հատվածներ հայտնվում են Ադրբեջանի տարածքից գնդակոծությունների վտանգի տակ: Ամենամեծ խնդիրը սահմանի գծանշման շտապողականությունն է: Հաճախ դա տեղի է ունենում պարզապես GPS-ով տեղորոշմամբ ադրբեջանական զինուժի՝ սահմանի ինչ-որ հատվածում հայտնվելու պատճառով, ինչպես դա եղել է Սոթքի հանքում: Սյունիքի մարզի սահմանին հայ զինծառայողները լքում են իրենց դիրքերը դե յուրե Ադրբեջանի տարածքում հայտնվելու պատճառով, չնայած, ըստ եռակողմ հայտարարության պայմանների, կողմերը պետք է մնան իրենց այն դիրքերում, որտեղ եղել են հայտարարության ստորագրման պահին:

Սահմանազատման գործընթացում շտապելը և ոչ թափանցիկությունը բացատրվում է նրանով, որ նույնիսկ տեղական իշխանությունները, որոնց տարածքում կատարվում է սահմանազատումը, որևէ կերպ ներգրավված չեն այդ գործընթացին և դրա մասին տեղեկանում են փաստի արձանագրումից հետո: Հայաստանի իշխանության կողմից ոչ մի հասկանալի բացատրություն չի տրվում, ամեն ինչ տեղի է ունենում կուլիսների հետևում: Դա հանգեցրել է այն փաստին, որ անգամ մարզային և տեղական իշխանություններն են միանում բողոքի ցույցերին և պահանջում կառավարության հրաժարականը: Այնուամենայնիվ, իշխանությունը կարծես թե չի նկատում ո՛չ Սյունիքի մարզի բարձունքներից հայկական զորքերի «լուռ» դուրսբերումը, ո՛չ էլ բնակիչների և տեղական իշխանությունների բողոքները:

Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարել է, որ Հայաստանի Սյունիքի մարզում սահմանազատման գործընթացում դիրքերի հանձնումն իրականացվում է սահմանին լարվածությունը թուլացնելու և Սյունիքի մարզի անվտանգությունն ապահովելու նպատակով: Ըստ նրա խոսքերի, «այս օրերին Սյունիքում հստակեցվում են սահմանները, Հայաստանի զինված ուժերը տեղակայվում են հանրապետության միջազգայնորեն ճանաչված սահմաններում, դա բերում է փոփոխություններ, ստեղծում որոշակի դժվարություններ և անհարմարություններ, ընդ որում, բերում է հույզերի բորբոքման, գնահատականներ կան, որ այն, ինչ տեղի է ունենում, Սյունիքը հանձնել է, բայց իրականությունը բոլորովին այլ է»: Դժվար է ասել, թե ինչ «բոլորովին այլ իրականություն» նկատի ունի Փաշինյանը, սակայն նրա հայտարարությունները միայն խորացնում են քաոսը և նոր բողոքների տեղիք տալիս: Հավանական է, որ ադրբեջանական կողմը ինչ-որ քարտեզներ է գտել, որոնց վրա սահմանը գծված է մի փոքր այլ կերպ:

Տրամաբանական կլիներ, եթե այդ հարցերը պարզաբանվեին երկկողմ և եռակողմ հանձնաժողովների կողմից ՝ փորձառու մասնագետների պարտադիր ներգրավմամբ: Սակայն հանկարծ պարզվել է, որ ներկայումս Հայաստանում չկա մեկը, որը կարող է արհեստավարժորեն զբաղվել սահմանազատմամբ: Պատկերացրեք, որ չկա: 2020 թվականի ապրիլին լուծարվել է Հայաստանի կադաստրի կոմիտեին կից գործող «Գեոդեզիա և քարտեզագրություն» ՊՈԱԿ-ը, որը պատասխանատու էր տեղագրական քարտեզների ստեղծման համար և ներգրավված էր Վրաստանի հետ սահմանազատման աշխատանքներին: Բազմաթիվ փորձագետներ են նշում Լեռնային Ղարաբաղում Հայաստանի պարտության տարօրինակությունը և Հայաստանի վարչապետին մեղադրում դավաճանության, դիրքերն ու բնակավայրերը հանձնելու մեջ:

Ներկայումս էլ ոչ պակաս տարօրինակություններ կան Սյունիքի մարզի սահմանազատման աշխատանքներում: Իշխանությունը չի հայտարարում որևէ հստակ դիրքորոշում, իսկ տարածքներ հանձնելը բացատրում է անվտանգության պահանջներով: Իրավիճակի պարադոքսն այն է, որ պատերազմում պարտված Նիկոլ Փաշինյանը փաստացի հանձնվելուց 40 օր անց էլ դեռ իշխանության մեջ է: Տպավորություն է ստեղծվում, որ բոլոր նրանք, ովքեր պահանջում են նրա հրաժարականը, մեծ հաշվով, չեն ցանկանում վերցնել այդ իշխանությունը: Վարչապետը, կարծես, պատրաստ է անդադար տարածքներ հանձնել արդեն բուն Հայաստանում: Բայց վերնախավն ու հայ ժողովուրդը պատրա՞ստ են դրան: Ի վերջո, եթե ամեն ինչ այդպես շարունակվի, ապա հայերը կարող են մնալ ոչ միայն առանց Ղարաբաղի, այլ նաև առանց Հայաստանի:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Ժորա Համազարյանը հաղթանակ տարավ նոկաուտով Տեսնես մի օր կգա, որ քաղաքականությունը մոռանանք ու ապրենք ավելի բարի միջավայրում․ Գոհար Գասպարյան Պատերազմն ինձ համար չի ավարտվել, քանի դեռ չենք հաղթել. 19-ամյա Ալբերտը փրկվել է մեքենայի պայթյունից Քոնոր Մաքգրեգորը պարտվեց նոկաուտով Էկոնոմիկայի նախարար Վահան Քերոբյանի և ԻԻՀ արդյունաբերության, հանքերի և առևտրի նախարար Ալիռեզա Ռազմհոսեյնիի միջև ստորագրվել է հուշագիր Հայաստանում կորոնավիրուսով վարակվելու դեպքերը Մարտի 1-ի զոհերից Գոռ Քլոյանի հայրը՝ Սարգիս Քլոյանը ՔՊ-ական է Նիկոլ Փաշինյանի արտահայտությունը Շուշիի մասին պատմության չիմացության հետևանք է. Ալեքսեյ Մարտինով Ադրբեջանը 30 հայ զինծառայողի դի է հանձնել. կորած զինծառայողի հորեղբայր (տեսանյութ) Մոդել Սյուզան Սեդրակյանն ամուսնացել է (տեսանյութ) Ֆրանսիայում կորոնավիրուսի դեմ 1 միլիոն մարդ է պատվաստվել Որոշ հասցեներում հոսանքազրկում կլինի ՌԴ-ում հարսանիքի ժամանակ սպանել են ազգությամբ հայ փեսացուին ու նրա եղբորը Շաբաթվա հորոսկոպ․ ի՞նչ է սպասվում կենդանակերպի նշաններին՝ հունվարի 25-ից 31-ը Ստեփանծմինդա-Լարս ավտոճանապարհը փակ է միայն բեռնատար ավտոմեքենաների համար Գագիկ Ջհանգիրյանը, բացի Մոնումենտի դղյակից, ունի ևս մեկ շքեղ առանձնատուն Նորք Մարաշում և ՀԷԿ՝ Թեժ լեռան ստորոտում. Տեսանյութ, լուսանկար Արժե՞ անհանգստանալ Կարսի զորավարժություններից. ռուս փորձագետի դիտարկումները Ամերիկյան կործանիչը մտել է Սև ծով Լույս չի լինի Երևանում և 4 մարզերում Ադրբեջանական կողմը 30 զինծառայողի դի է հանձնել հայկական կողմին. Արսեն Ղուկասյան (տեսանյութ)
website by Sargssyan