Լապշա. ինչո՞ւ էր այն ժամանակին համարվում հարուստների կերակուր. «Փաստ»

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Լապշա պատրաստվել է շատ վաղուց, և այժմ անհնար է ճշգրտորեն նշել առաջին անգամ ստանալու ժամանակն ու վայրը: Հայտնի է միայն, որ լապշան հայտնի է եղել դեռ մ.թ.ա. 4-րդ հազարամյակում: Անգամ եգիպտական դամբարաններում են հայտնաբերվել լապշա պատրաստող մարդկանց պատկերներ, իսկ սարկոֆագներում հայտնաբերվել են լապշայի մնացորդներ, որոնք դրված են եղել մեռյալների հետ՝ դեպի Մեռյալների թագավորություն երկար ճանապարհի համար: Էտրուսկյան Բանդիտաչչա նեկրոպոլիսում հայտնաբերել են մ.թ.ա. 4-րդ դարով թվագրված ժայռապատկերներ, որտեղ պատկերված են լապշա պատրաստելու խոհարարական պարագաներ:

Իր ժամանակակից տեսքով լապշան մեզ է հասել արևելքից: Առաջին չինական կայսրը, որը լապշա է համտեսել, եղել է Վան Մանը, որը Չինական Կայսրությունը ղեկավարել է ընդամենը 14 տարի՝ Հան դինաստիայի ժամանակ (մ.թ. 9 - 23 թվականներ): Այդ նոր արտադրանքը զգալիորեն բարելավել է Չինաստանի աղքատների սննդակարգը, որը նախկինում սահմանափակված է եղել եփած ցորենի, բրնձի և սոյայի պարզ համադրություններով: Լապշան հիմա էլ հատուկ տեղ է զբաղեցնում չինական խոհարարական ավանդույթներում, քանի որ այն խորհրդանշում է ուժ և երկարակեցություն: Այնտեղ միշտ էլ կարելի է լապշա տեսնել Ամանորի կամ հարսանեկան սեղաններին: Այն հյուրերին մատուցվում է նաև ծննդյան օրը նշելիս:

Ենթադրվում է, որ լապշան տարածվել է Եվրոպայում Մարկո Պոլոյի շնորհիվ, որը այն բերել է 1292 թվականին Չինաստան իրականացրած հերթական ճանապարհորդությունից: Այնուամենայնիվ, Եվրոպայում լապշայի մասին հիշատակումներ կարելի է գտնել տասներեքերորդ դարից էլ շատ առաջ: Սիցիլիայում ապրող արաբները խմորի շերտեր են արևի տակ չորացրել: Լապշան հանրահայտ է դարձել Մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունների ժամանակ, երբ անհրաժեշտություն է ծագել այնպիսի սննդատեսակի, որը կարելի է երկար ժամանակ պահել, շատ ծանր չէ և չի կորցնում իր օգտակար հատկությունները և սննդային արժեքը: 16-րդ դարում Իտալիայում լապշա և մակարոն արտադրողների միություններ են ստեղծվել իրենց սեփական կանոններով և կանոնակարգերով:

Ընդ որում, տարբեր քաղաքներում լապշա արտադրողներին տարբեր կերպ են կոչել, օրինակ՝ Լիգուրիայում՝ «ֆիդելարներ», Ֆլորենցիայում՝ «լազանիարներ», Նեապոլում՝ «վերմիչելլիներ», Պալերմոյում՝ «ատդիժանի դելա պաստաներ»: Բանն այն է, որ տարբեր տեղեր խմորը պատրաստել են տարբեր ձևերով: Նեապոլում խմորը հունցել են ոտքերով, այնուհետև քամել են տնային մամլիչով, որի վրա նստել է հինգ անձ: Նրանք նստել են, վեր կացել, նորից նստել և այդպես շարունակ, քանի դեռ խմորը չի դարձել միատարր: Հետո խմորը վերամշակել են այնպիսի հատուկ սարքերով, որոնք մսաղացի ցանցեր են հիշեցրել: Ստացվող լապշայի տեսակը կախված է եղել հենց այդ ցանցի տեսակից՝ «ֆիդելինի», «վերմիշելի», «տրենետտե» «լազանիետտե», «ֆարֆալլե», «պեննե», «խեցիննե», «ֆուզիլլի»:

Լապշան սկզբից կտրատել են ձեռքով, իսկ հետո սայրեր ունեցող ավտոմատ մեքենաներով։ Մինչև 16-րդ դարը լապշան ամենից հաճախ մատուցվել է որպես ճոխ աղանդեր, քանի որ դրա պատրաստման համար օգտագործվել է հատուկ ցորեն (կոշտ), ուստի լապշան եղել է թանկ կերակուր և ամենօրյա սննդակարգում օգտագործվել է միայն հարուստ խավի կողմից: Ի դեպ, լապշայի շնորհիվ է հայտնագործվել մի քանի ատամներով պատառաքաղը։ Մոտավորապես 1700 թվականին թագավոր Ֆերդինանդ Երկրորդի սենեկապան Գեննարո Սպադաչչինին է հորինել այն՝ սպագետտի ուտելու հարմարավետության համար:

17-րդ դարում լապշայի հետ կապված իրավիճակը սկսել է փոխվել, քանի որ հայտնվել են լապշա պատրաստելու մեքենաներ, ինչը հանգեցրել է այդ սննդատեսակի արտադրանքի ինքնարժեքի իջեցման: Լապշան Ռուսաստան է մտել Պետրոս 1-ինի շնորհիվ: Սակայն միայն 18-րդ դարի վերջին է Ռուսաստանում բացվել լապշայի արտադրության առաջին գործարանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Երեկ Բաղրամյան պողոտայում վրաերթից մահացողը Սոսի Խանիկյանն է՝ Արցախի մասին հայտնի երգի հեղինակը /տեսանյութ/ Օնիկ Գասպարյանը պատերազմի օրերին հենց ԱԱԾ շենքում ծեծել է ԱԱԾ տնօրենին. Գաբրիելյանով Ինքնաթիռն ընկել է բնակելի տների վրա․ կան զոհեր Թե ինչու խինկալիի պատճառով Վրաստանն այլևս առաջին կարգի ալ յուր չստացավ. «Փաստ» Ինչ եղանակ է սպասվում առաջիկա օրերին Խուճապի չմատնվել. Արցախից տեղեկացնում են ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (2 ՄԱՐՏԻ). Հա­յաս­տա­նի նա­խա­գահ է ընտր­վել Ար­մեն Սարգ­սյա­նը. «Փաստ» Նոր հաղորդագրություն՝ Արցախից Որն է եղել Օնիկի միակ սխալը․ ՊՆ նախկին փոխնախարար Ան­տա­ռա­յին ծա­ռա­յու­թյան գոր­ծա­ռույ­թը կլի­նի խախ­տում­նե­րի կան­խու­մը և բա­ցա­հայ­տու­մը ԶՈՒ ղեկավար կազմը նոր հայտարարություն է տարածել Եր­կուսն էլ գու­նա­վոր հե­ղա­փո­խու­թյուն­նե­րի հրե­շան­ման այն­պի­սի ար­տադ­րանք են, որոնց օգ­նու­թյամբ Արև­մուտ­քը իշ­խա­նու­թյան է բե­րում իր հա­մար հա­ճե­լի ռե­ժիմ­նե­րի․ «Փաստ» Խաղաղությո՞ւն, թե՞ պատերազմ «Սև­ա­նա լճի ջրի որա­կը պետք է մշտա­պես ուշադ­րու­թյան կենտ­րո­նում պա­հել»․ «Փաստ» Խաղաղությո՞ւն, թե՞ պատերազմ Ինչու՞ չի մատակարարվել 1 մլրդ 200 մլն դրամի զենքը Այս իշխանությունների պատճառով հայտնվել ենք անդունդի եզրին․ «Փաստ» «Բզկտված հասարակությունով երբևիցե չենք կարողանա պետություն կառուցել»․ «Փաստ» «Հրապարակ». Իշխանական պատգամավորները փորձել են իրենցով անել ռազմագերիների մասին նախագիծը Երբ անցյալ չունեն, ներկան վախեցնող է, իսկ ապագան՝ անորոշ․ «Փաստ»
website by Sargssyan