Երևան, 18.Սեպտեմբեր.2021,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Այսօր Գյումրու օրն է․ պաշտոնյաներից ովքեր են այցելել Գյումրի Հայաստանում է ԱՄՆ նախկին դեսպանը ՀՀ ոստիկանապետ Վահե Ղազարյանը հրամաններ է ստորագրել Հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների վարժանքները Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա Քաբուլում ականապատ մեքենայի պայթյունի հետևանքով կան վիրավորներ Կադրեր «Արևիկ» ազգային պարկի տարածքում բռնկված հրդեհից Քոչարյանը Ռուսաստանի ամենավստահելի ուժն է և կետը Հայաստանում. Մանուել Մանուկյան 4.3 մագնիտուդ հզորությամբ երկրաշարժ է տեղի ունեցել Սեպտեմբերի 21-ին Նոյեմբերյան քաղաքի հրապարակում տեղի կունենա զորահանդես


«Առկա է վտանգ, որ կունենանք նյարդային երեխաների սերունդ». «Փաստ»

Հարցազրույց

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Սեպտեմբերի 27-ին սկսված պատերազմը չի ավարտվել. անկայունություն, սահմանային կրակոցներ, զոհեր ու վիրավորներ, նոր պատերազմի վտանգ: Պատերազմն անդառնալի հետք է թողնում յուրաքանչյուրիս վրա՝ անկախ նրանից՝ եղել ես ռազմական գործողությունների կիզակետում, թե ոչ: Երեխաներն, իհարկե, այս առումով ավելի զգայուն են, նրանց է փոխանցվում մեծահասակների տագնապը, անհանգստությունը, ամեն ինչ ավելի բարդ է, եթե ընտանիքը պատերազմի հետևանքով մարդկային կորուստներ ունի: Կլինիկական հոգեբան Եվա Օհանյանը նշում է՝ պատերազմը խորքային հետևանքներ է թողնում երեխաների վրա, որոնց նյարդային համակարգը, հոգեկան աշխարհը դեռ ձևավորված չէ:

«Չմոռանանք նաև, որ երեխաներն ունենում են տարիքային մի քանի ճգնաժամ: Խոսենք այս պատերազմի և երեխաների վրա դրա ազդեցության մասին: Մի կողմից՝ մեր արցախցի երեխաներն են, որոնք «մասնակից» են եղել պատերազմական գործողություններին: Իրենց հերթին նրանց մեջ կան երեխաներ, որոնք ունեն տրավմա՝ լսել են հրետակոծությունները, զգացել պատերազմի հոտը, տեսել խուճապը և ստիպված եղել թողնել խաղալիքները, ընկերներին, տունը և փախչել: Երկրորդ խմբում են այն երեխաները, անկախ նրանից՝ նրանք արցախցի են, թե ոչ, տարիքային որ խմբում են, որոնք ունեն մարդկային կորուստ: Այստեղ բավականին բարդ աշխատանք է սկսվում երեխայի հետ, նա պետք է սկսի հասկանալ, թե ինչու եղբայրը կամ հայրիկը տուն չեն գալիս, ինչու են մայրիկը և տատիկն անընդհատ լալիս: Պատերազմի մասնակիցների մոտ սովորաբար առկա է հետտրավմատիկ սթրես, որն, օրինակ՝ զինվորների մոտ ուղեկցվում է տարաբնույթ պատկերներով: Սա առաջին ախտանիշն է, որի հետ մենք սկսում ենք աշխատել: Նույնը կարող է տեղի ունենալ նաև երեխաների մոտ: Սա ճանապարհ է դեպի վախ»,- «Փաստի» հետ զրույցում ասում է Օհանյանը:

Նշում է՝ մարդու հոգեկանն ունի ինքնապաշտպանական մեխանիզմներ: «Երեխաների մոտ տեղի է ունենում հոգեբանական ռեգրես, որը պաշտպանական մեխանիզմ է: Նրա մոտ կարող է սկսվել անքնություն, դադարի խոսել, սկսի կրծել եղունգները, որը նյարդային դրսևորում է, վախի զգացողությունը մեծանում է և այլն: Շատ դեպքերում երեխան կարող է ագրեսիվանալ ու գերակտիվ դառնալ: Մենք դա բացահայտում ենք նկարների միջոցով»,-հավելում է մեր զրուցակիցը:

Ընդգծում է՝ հոգեկան աշխարհի համար ամենավտանգավոր բանն անորոշությունն է: «Իսկ մենք բոլորս անորոշության մեջ ենք առ այսօր: Այն բացասական հույզերը, որ ապրում են մեծահասակները, փոխանցվում են երեխաներին: Երեխան զգում է ծնողի վարքագծի փոփոխությունը: Կրկնակի տրավմա է, եթե նա ստիպված է եղել լքել իր տունը, եռակի, երբ ընտանիքում կորուստ կա: Այսօր առկա է վտանգ, որ կունենանք նյարդային երեխաների սերունդ: Դա բացառելու համար տրավման պետք է «մարսել»: Այս պարագայում մեծ է ծնողների դերը, նրանք որևէ կերպ չպետք է ագրեսիվ լինեն իրենց երեխաների հետ: Երեխայի հետ պետք է աշխատել: Երբ ինքս աշխատում էի երեխաների հետ և փորձում նկարների միջոցով հասկանալ նրանց հոգեվիճակը. պատկերը սարսափելի էր, նրանք օգտագործում էին բացառապես մուգ գույներ՝ սև, մոխրագույն, պատկերում էին մեծ աչքեր: Սրանք վախի նշաններ են: Այստեղ պետք է համակարգված մոտեցում: Պետք է սկսել ծնողից: Իհարկե, դժվար է թաքցնել տագնապը, կառավարել էմոցիաները, բայց եթե դա հիմա չանենք, ապա վաղն ունենալու ենք նյարդային դեռահաս և հասուն մարդ: Պատերազմը շատ ծանր բան է: Մինչև հիմա ինքներս չենք գիտակցել, թե ինչ է տեղի ունեցել իրականում: Բայց մեր ենթագիտակցությունը դա գիտի»,-ասում է մեր զրուցակիցը:

Հոգեբանն ընդգծում է՝ երեխաների հետ աշխատանքներում պետք է բոլորը ներգրավվեն՝ ուսուցիչ, սոցաշխատող, հոգեբան: «Մեծերի հոգեկանն այդքան էլ անկայուն չէ, իսկ երեխաները սպունգի պես են, ամենասարսափելին, ինչ տեղի է ունեցել երեխայի հետ, նա պետք է վերապրի՝ թեկուզ լացելով, ագրեսիվանալով, իրեր կոտրելով, անկառավարելի դառնալով, բայց երեխան իր ներսի ցավը չպետք է տանի հասուն կյանք»,- ասում է հոգեբանը՝ նշելով, որ ծնողն էլ պետք է խոսի իր ցավի մասին, չպահի այն իր ներսում և փոխանցի երեխային:

«Ամեն հնարավորը պետք է անել, որ երեխան զերծ մնա բացասական հույզերից: Օրինակ՝ շատ խոսվեց այն մասին, թե արժե՞ր երեխաների համար Ամանորյա միջոցառումներ կազմակերպել: Ես կողմ եմ եղել կազմակերպմանը, երեխաների համար նվերներ պատրաստելուն, դա երեխաների համար անհրաժեշտություն է: Մեծահասակները թող մասնակից չլինեն դրանց, բայց երեխային պետք չէ սովորեցնել ողբային և տրագիկ սցենարի: Դա ամրապնդվելու է նրա մեջ, և երեխան դա տանելու է իր հասուն կյանք: Ի վերջո, մեր մանկական տրավմաները բերում ենք մեծ կյանք և հետո ասում՝ ինչո՞ւ ենք այսքան դժբախտ»,- եզրափակում է Եվա Օհանյանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Այսօր Գյումրու օրն է․ պաշտոնյաներից ովքեր են այցելել Գյումրի Հայաստանում է ԱՄՆ նախկին դեսպանը ՀՀ ոստիկանապետ Վահե Ղազարյանը հրամաններ է ստորագրել Հատուկ նշանակության ստորաբաժանումների վարժանքները Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա Քաբուլում ականապատ մեքենայի պայթյունի հետևանքով կան վիրավորներ Կադրեր «Արևիկ» ազգային պարկի տարածքում բռնկված հրդեհից Քոչարյանը Ռուսաստանի ամենավստահելի ուժն է և կետը Հայաստանում. Մանուել Մանուկյան 4.3 մագնիտուդ հզորությամբ երկրաշարժ է տեղի ունեցելՍեպտեմբերի 21-ին Նոյեմբերյան քաղաքի հրապարակում տեղի կունենա զորահանդես «Հայաստան» խմբակցությունը հայտարարություն է տարածելՏարո խաղաթղթեր. սնահավատություն արվեստի գործերով. «Փաստ»Ադրբեջանի փոխվարչապետն ու Իրանի դեսպանը քննարկել են Գորիս-Կապան ճանապարհին ստեղծված իրավիճակը ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (18 ՍԵՊՏԵՄԲԵՐԻ). Բողոքի ակցիա քաղաքապետարանի շենքի առջև, տեղական ինքնակառավարման ընտրություններ 300-ից ավելի համայնքներում. «Փաստ»«Սևան» ազգային պարկ»-ի ապօրինի շինությունների ապամոնտաժման աշխատանքները կշարունակվեն«Պուտինը բջջային հեռախոս չունի, ուստի ընտրություններին քվեարկելու համար օգտագործել է օգնականներից մեկի հեռախոսը». Պեսկով Չորս տարի անց էլ ռուս խաղաղապահները չեն հեռանա. «Փաստ»Ջրհեղեղ Տավուշի մարզում Նոր ռեկորդ. ՀՀ-ում կորոնավիրուսով վարակվածների թիվը կտրուկ աճել է«Տո այ «դուխով» բանսարկու դու ուր, Տիգրան Մեծի քարտեզն ուր». Սենոր Հասրաթյանը` Անդրանիկ Քոչարյանին Փաշինյանը Բաթումում մոտ 3-4 ժամ անակնկալ «անհետացել» է․ «Փաստ» Ի՞նչն է ստիպել Թբիլիսիին ձեռնարկել նման լայնածավալ ենթակառուցվածքային նախագիծ. «Փաստ»Արցախի նախագահն ընդունել է ԵՊՀ ռեկտորի ժամանակավոր պաշտոնակատար Հովհաննես Հովհաննիսյանին Հայկ Հովհաննիսյանը դուրս է գալիս ՔՊ-ից Թողարկվել է Հայաստանի Հանրապետության 30-ամյակին նվիրված հուշադրամ․ ԿԲ Կառուցապատողը վստահեցնում է՝ նախագիծը չեն փոխել, գնորդներին չեն խաբել․ «Փաստ»L’Equipe-ը բացահայտել է Լիոնել Մեսսիի աշխատավարձը ՊՍԺ-ում «Ժողովուրդը հաստատ ոտքի է կանգնելու»․ «Փաստ» Գորիս-Կապան ճանապարհին ադրբեջանցիների սանձարձակ պահվածքը արցախցի երեխաների հանդեպ Ո՞ւր էր «անհետացել» Փաշինյանը․ «Փաստ»«Կադիսը» հաղթեց Վարազդատ Հարոյանի հետ «Իշխանություններն արդար և ազնիվ չգտնվեցին բնակչության հետ». ո՞վ է հանդուգն ստում․ «Փաստ»Զինծառայողի մահվան գործով ծառայակից է կալանավորվել․ ՔԿ Կինը համբուրգերի մեջ մարդու մատ է գտել Գործող իշխանությունների հետ անհնար է ճանապարհ անցնել. «Փաստ»«Հրապարակ»․ Մոսկվայում Ադրբեջանի և Հայաստանի ներկայացուցիչները համաձայնեցրել են առաջիկա համաձայնագրի դետալները՝ սկսելու սահմանազատման և սահմանագծման գործընթացը՝ առանց Արցախի կարգավիճակի հստակեցմանՀամայնքների խոշորացման հարցը կքննարկեն երկու անգամ. իշխանությունները շտապում են. «Ժողովուրդ»Միջազգային հարթակում խեղճության ու անկարողության տիպար են դարձել. «Փաստ»«Գաղտնի բանակցությունները չեն բացառվում. բազմիցս է ապացուցել, որ ժողովրդի թիկունքում կարող է համաձայնության գալ թշնամիների հետ». «Փաստ»«Հրապարակ».Իշխանությունը «կուլտուրական» ձեւով «ցրում» է ընդդիմությանըՎարչական տույժ նշանակելու մասին քանի՞ որոշում է կայացվել քաղաքացիների ուղարկած նյութերով. «Փաստ»Նախնական քննություն՝ նորաստեղծ կուսակցության համար. ի՞նչ ծրագրեր ունի Ռուբեն Վարդանյանը. «Փաստ»Ժողովրդին ոչինչ էլ չի հասնելու. «Փաստ»«Արդեն հասել են մեր տան մեջ մեր երեխաներին ահաբեկելուն». Արթուր ՂազինյանԱրթուր Վանեցյանը ստացած պարգևավճարը փոխանցել է Զինվորի տուն վերականգնողական կենտրոնինՀայկական սպորտի զարգացումն ու առաջընթացը մեզ համար առաջնային նպատակներից է. Գ․ ԾառուկյանՀայաստանի և Ֆրանսիայի ԱԳՆ-ները քննարկել են Ադրբեջանում պահվող հայ ռազմագերիների և քաղաքացիական պատանդների շուտափույթ հայրենադարձումը 600 դոլար եմ աշխատում, որից 300–ը պիտի ադրբեջանցիներին տամ, երեխաներիս ո՞նց կերակրեմ. իրանցի վարորդ Բողոքի ակցիա Հանրապետության հրապարակում՝ ընդդեմ սեպտեմբերի 21-ի միջոցառման. ուղիղ Մեկնարկել են ԶՈւ հակաօդային պաշտպանության զորքերի համալիր մարզումները. ՊՆ (լուսանկարներ)