Երևան, 07.Դեկտեմբեր.2022,
00
:
00
ՄԵՆՅՈՒ
Ադրբեջանը Հայաստանի իշխանության լուռ համաձայնությամբ մեծացնում է ճնշումը Արցախի նկատմամբ. Տիգրան Աբրահամյան Երեխաներ և ծնողներ կորցրած մարդիկ անգամ այդ ծանրագույն պահին Գորբաչովին հարցեր էին ուղղում Արցախի մասին. Աշոտյան Սեպտեմբերի 13–ին հակառակորդը չպահվող դիրքով մխրճվել և շրջափակելով մի քանի այլ դիրք է գրավել. Օհանյան Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժից անցել է 34 տարի Օդի ջերմաստիճանը կբարձրանա Ցավով կարդում եմ ադրբեջանցիների քոմենթները և… Հուսով ենք՝ Հայաստանն անպատասխան չի թողնի Անկարայի և Բաքվի մեկնած խաղաղության ձեռքը. Թուրքիայի ՊՆ ղեկավար Պեմզաշենում սպանված ընտանիքի ամուսինը խոսել է. նոր բեկում ՀՀ-ն ստացել է Բաքվի առաջարկները, մինչև տարեվերջ հնարավոր է Փաշինյան-Ալիև հանդիպում Վախ կա մարդկանց մեջ, նույնը չէ, ինչ սեպտեմբերի 13-ից առաջ էր. հարցազրույց «Ապրելու երկիր» խմբակցության ղեկավարի հետ


«Որևէ երկրում այսպիսի արհամարհանք չկա ազգային մշակույթի հանդեպ». «Փաստ»

Հարցազրույց

«Փաստ» օրաթերթը գրում է

Այս տարի պետք է նշվեին գրականագետ Սուրեն Աղաբաբյանի, մեծանուն գրող Վահագն Դավթյանի 100-ամյակները: Հաջորդ տարի գրականագետ Էդվարդ Ջրբաշյանի 100-ամյա հոբել յանն է: Օրեր առաջ Համահայկական գրողների միության նախագահ, գրականագետ Աբգար Ափինյանն իր մտահոգությունն էր հայտնել, որ պետությունը և համապատասխան գերատեսչությունը կարևոր հոբել յաններն անուշադրության են մատնել:

«Խորհրդային շրջանում չի եղել դեպք, երբ տարբեր ոլորտների արժանավոր մտավորականների հոբել յանները չնշվեին: Նախկինում կար մարդկային ու ստեղծագործական կապ համապատասխան պետական մարմնի և ոլորտային մասնագետների միջև: Բախտ եմ ունեցել հանգամանալից զրուցել Կարեն Դեմիրճյանի հետ, նա խրախուսանքի խոսքեր հնչեցրեց Գրողների միությունում իմ կատարած աշխատանքի վերաբերյալ: Խոսեցինք մեր գրական միջավայրի մասին, զարմացել էի` հրատարակված ամբողջ գրականությանը ծանոթ էր, բոլոր գրողներին անձնապես ճանաչում էր: Այսօր այդ միջավայրը չկա: Պատկան մարմինների ներկայացուցիչները տեղյակ չեն մեր մշակութային, գրական և գիտական կյանքին: Չկա շփում: Չի եղել դեպք, որ ինձ կամ որևէ մեկին ինչոր հարցով հրավիրեն խորհրդակցության: Բոլոր ձեռնարկները կատարվում են թերի, որևէ բան չի համապատասխանում մշակութային քաղաքականության արդի չափանիշներին: Որևէ երկրում այսպիսի արհամարհանք չկա ազգային մշակույթի հանդեպ»,«Փաստի» հետ զրույցում ասում է Ափինյանը:

Հիշեցնում է` Համահայկական գրողների միությունը հանդիսավոր պայմաններում նշել է Վ. Դավթյանի 100-ամյակը, մինչդեռ պետությունը դա չարեց: «Անհատներն են միջոցառումներ կազմակերպում, երբեմն զրո դրամական միջոցներով: Իսկ պետությունն այդ ընթացքում ֆինանսները բաշխում է ապաշնորհ մարդկանց: Մեր մեծերի հոբել յանական միջոցառումները, նրանց հոբել յանները դավադիր կերպով անտեսվում են պետության կողմից, մինչդեռ այն պարտավոր է տեր կանգնել գիտությանն ու մշակույթին: Հոբել յանների նշման կարգի մեկ վառ օրինակ հիշեցնեմ: 1969 թ.-ին Հայաստանը նշում էր Ամենայն հայոց բանաստեղծի` Հովհ. Թումանյանի 100-ամյակը: Այդ թվականին հարյուրավոր միջոցառումներ են տեղի ունեցել Հայաստանում:

Կազմակերպվել է ընդունելություն սփյուռքահայ և օտարերկրացի հյուրերի համար, աշխարհի տարբեր երկրների գրական ու մշակութային կազմակերպություններ Հայաստանում էին: Դեռևս 1960ական թթ. սկզբից պետությունը հրատարակում էր գիտական գրականության ընտիր նմուշներ, իսկ միայն 1969 թ.-ին 3 տասնյակ գրականագիտական հատոր Թումանյանի մասին: 1969 թ.-ը թող օրինակ լինի մեզ համար, այսօր արվում է ճիշտ հակառակը: 2019 թ.-ին մեր միությունը դիմեց ԿԳՄՍ-ին` Թումանյանի 150-ամյակին նվիրված գիտական հետազոտություն հրատարակելու առաջարկով: Առանց քննելու այն մերժվել էր, չէր դիտարկվել անգամ»,-նշում է մեր զրուցակիցը:

Հարցնում եմ` կա՞ մտավախություն, որ շուտով երիտասարդներն ուղղակի չեն ճանաչի մեր մտավորականներին: «Արդեն ունենք նման պատկեր: Մեր մշակույթի մեծերին երիտասարդները ծանոթ չեն, որովհետև մշակութային անհրաժեշտ քաղաքականություն չի տարվում: Որպես օրինակ նշեմ մրցանակների հարցը: Նախկինում գրողի կամ գիտնականի հանրահռչակման միջոցը մրցանակն էր: Պ. Սևակի «Անլռելի զանգակատուն» պոեմը լույս է տեսել 1959 թ.-ին, 1966 թ.-ին գրքի երկրորդ հրատարակությունն էր, դրանից մեկ տարի անց միայն այն արժանանում է պետական մրցանակի:

Սևակի նման հանճարը բարդ ճանապարհ անցավ պետական մրցանակի արժանանալու համար, բայց դա նաև պատվաբեր դարձրեց այդ մրցանակը: Իսկ այսօր, թանաքը չչորացած, գրքերն ստանում են մրցանակներ, այդ թվում` պետական: Ժամանակակից գրականության մասնագետ, գրաքննադատ լինելով` բոլոր գրքերն ի պաշտոնե կարդում եմ: Պիղծ գրքերը, որոնք ներծծված են անբարոյական գաղափարներով, անխտիր ստացել են պետական մրցանակ: Ոլորտը բարձիթողի վիճակում է, վերահսկողություն չկա, վախենում եմ խորհուրդ տալ պետական մրցանակի արժանացած գիրք կարդալ»,-ընդգծում է Ափինյանը:

Հավելում է` մինչդեռ խորհրդային տարիներին պետական մրցանակ արտահայտությունը բավարար էր, որ գտնեինք տվ յալ շրջափուլի լավագույն գրողներին` Հ. Սահյան, Հովհ. Շիրազ, Վ. Դավթյան, Գ. Էմին և այլք: «Գրողի հանրահռչակմանն ուղղված պետական մրցանակի ինստիտուտն այն տարիներին գործել է անթերի: Եթե տրվում էր մրցանակ, հստակ նշվում էր, թե ինչի համար է այն տրվում: Սա միջազգային պրակտիկա է, իսկ այսօր մրցանակակիր գրքերի անունները շուտասելուկի պես թվարկվում են միայն: Օրինակ` Իվան Բունինը Նոբել յան մրցանակի է արժանացել ճշմարիտ գեղարվեստական տաղանդի, արձակում տիպիկ ռուսական կերպարներ վերստեղծելու համար: Իսկ այսօր երբեք չեք տեսնի մեկնաբանություն` ինչու է գրողը կամ ստեղծագործությունը մրցանակի արժանացել»,-ընդգծում է գրականագետը:

Ասում է` երբ մեկնաբանության համար դիմում են ԿԳՄՍ նախարարությանը, պարզաբանում են, որ հանձնաժողովի անդամների մեծամասնությունն իր քվեն տվել է այս կամ այն գործին: «Բայց դա չի կարող չափանիշ լինել: Նախ` հանձնաժողովի անդամներին իրենք են որոշում, ապա` իրենց ընտրածները ոլորտի հետ որևէ կապ չունեն, առանց բացառության: Նրանց քվեների արդյունքում էլ նման աղետալի արդյունք ենք ունենում: Սա սոսկալի պրակտիկա է: Մշակույթը մեր կյանքի որոշիչ կողմնացույցն է. ապականելով արդի հայ մշակույթը՝ ԿԳՄՍ-ն ճանապարհ է հարթում այլասերված հոգիների համար: Պեմզաշենում կատարված սոսկալի հանցագործութունը նաև մեր հանրության հոգևոր այլասերման վկայությունն է: Ահա ինչու մտադրություն ունենք հենց ԿԳՄՍ-ում հրավիրել մի մասնագիտական հավաք կամ քննարկում` այս աղետալի ընթացքի դեմն առնելու համար:

Ունենք բարձր արվեստ, բայց պետական սխալ քաղաքականության հետևանքով խրախուսվում են միայն հիվանդ ծիլերը: Շատերն այսօր, կառավարությունից նեղացած, մի կողմ են քաշվել: Մինչդեռ կարծում եմ` այսօրվա կառավարությունից ոչ թե պետք է նեղանալ, այլ մշտապես անհանգստացնել նրան, որպեսզի հրաժարվի իր սխալ պահվածքից: Իսկ այսօր աղետալի սխալներ են կատարվում հենց ԿԳՄՍ նախարարությունում: Մասնագետներ չունեն, դրամաշնորհներ հայտարարելիս կամ էլ ոլորտային աջակցություն ցուցաբերելու համար դրսից մասնագետներ են հրավիրվում: Ցանկը նայում ես, որևէ մեկն իր գիտելիքներով մասնագիտական ոլորտին չի համապատասխանում: Սա պետք է շտկել: Հակառակ դեպքում տարիների ընթացքում մշակութային միջավայրն այնպես է ապականվելու, որ հինգ տարի հետո ամաչելու ենք այն պատկերից, որ կունենանք մշակույթի ոլորտում: Սա նեղացած մարդու խոսք չէ, սա մասնագետի դիտարկում է, իրենք մասնագետ չեն»,-եզրափակում է Աբգար Ափինյանը:

Մանրամասները՝ «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում

Ադրբեջանը Հայաստանի իշխանության լուռ համաձայնությամբ մեծացնում է ճնշումը Արցախի նկատմամբ. Տիգրան ԱբրահամյանԵրեխաներ և ծնողներ կորցրած մարդիկ անգամ այդ ծանրագույն պահին Գորբաչովին հարցեր էին ուղղում Արցախի մասին. ԱշոտյանՍեպտեմբերի 13–ին հակառակորդը չպահվող դիրքով մխրճվել և շրջափակելով մի քանի այլ դիրք է գրավել. Օհանյան Սպիտակի ավերիչ երկրաշարժից անցել է 34 տարի Երկրաշարժի անմեղ զոհերի հիշատակն ու մեզ բաժին հասած դառնությունները նորովի վերապրում ենք նաև այսօր. Նաիրի ՍարգսյանՕդի ջերմաստիճանը կբարձրանա Վերջին 10 տարում Հայաստանում ՃՏՊ-երից մահացել է ավելի քան 3220 մարդ. Մանե ԹանդիլյանՑավով կարդում եմ ադրբեջանցիների քոմենթները և… Խաղաղության հասնելու միակ տարբերակը նույն տարածաշրջանում կողք կողքի, բայց ոչ միասին ապրելն է. Ռուբեն ՎարդանյանԴեկտեմբերի 11-ին տեղի կունենա «Արմռոբոտիքս» ռոբոտաշինության մրցույթըՀԱՊԿ-ի վերաբերմունքից Հայաստանի մտահոգությունն օբյեկտիվ է․ ԿլինցևիչՄանե Թանդիլյանը ամենաշատ հիշատակվող կին լիդերն է Հայաստանում Հուսով ենք՝ Հայաստանն անպատասխան չի թողնի Անկարայի և Բաքվի մեկնած խաղաղության ձեռքը. Թուրքիայի ՊՆ ղեկավարՁերբակալվել է Երևանի նախկին քաղաքապետի տեղակալը Հյուսիսային Կովկասի հինգ դպրոցներում հայտնվել են արևային էլեկտրակայաններ Հեռացնել նիկոլիզմը,սա է մեր քաղաքական դաշտի առաջնային խնդիրներից մեկը. ՇարմազանովԳյումրիում բազմաբնակարան նոր շենքեր են կառուցվելՊեմզաշենում սպանված ընտանիքի ամուսինը խոսել է. նոր բեկում Կայացել է Դովեղ գյուղի այգու բացման արարողությունը ՀՀ-ն ստացել է Բաքվի առաջարկները, մինչև տարեվերջ հնարավոր է Փաշինյան-Ալիև հանդիպում «Անմահ գնդի» ակտիվիստները ծաղիկներ են խոնարհել Անհայտ զինվորի գերեզմանին Գագիկ Սուրենյանը լավ լուր է հայտնում Նայելով, թե որքան է հուզվում Ազարյանը, համոզվում ես՝ արվածը ճիշտ էրՊուտինը ստորագրեց Արևային ակնոց. ինչո՞վ էին տարբերվում Թութանհամոնի, Ներոնի «ակնոցները» ժամանակակիցներից. «Փաստ»Վախ կա մարդկանց մեջ, նույնը չէ, ինչ սեպտեմբերի 13-ից առաջ էր. հարցազրույց «Ապրելու երկիր» խմբակցության ղեկավարի հետ ՊԱՏՄՈՒԹՅԱՆ ԱՅՍ ՕՐԸ (6 ԴԵԿՏԵՄԲԵՐԻ). Արգելվել է ստրկությունը, պայթել է ռազմամթերք տեղափոխող նավ, ինքնաթիռն ընկել է բնակելի շենքի վրա. «Փաստ»Իրա­վի­ճա­կը Անդր­կով­կա­սում թեք­վում է դե­պի զին­ված նոր սրաց­ման, որը Ռու­սաս­տա­նը հեր­թա­կան ան­գամ փոր­ձում է կան­խել. «Փաստ»Ժամը 11-ից լույս չի լինելուՍտեփանակերտում մեկնարկել են Արցախի Հանրապետության պետական նախարարին կից բարեգործական խորհրդի 6-րդ նիստի աշխատանքները Պայքարի բացակայությունը՝ ճանապարհ դեպի պարտություն. «Փաստ»«Իմ ցավոտ հպարտությունն է». պատերազմի առաջին օրից Հարությունը կամավոր մեկնել է Արցախ. «Փաստ»Ռուսական խաղաղապահ զորախումբը հայտարարություն է տարածել «Իշխանությունները չեն ուզում որևէ հայանպաստ լուծման հասնել. բանակցային գործընթացից դրական ակնկալիք չկա». «Փաստ»«Արևային կայանների օգտագործման նոր հնարավորություններ են դիտարկվում». «Փաստ»Հիվանդ գլխից՝ առողջի վրա. ում ենք ընտրել, ումից ենք պահանջում. «Փաստ»«Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենայինում գործելաոճի փոփոխությունը ժամանակի ընթացքում ակնհայտ կլինի բոլորի համար». ԶՊՄԿ կայուն զարգացման գծով տնօրեն. «Փաստ»Բոլորիս սրտերը ծակծկել են ու թողել, որ արնաքամ լինենք, քարն ի՞նչ է, որ չծակեին. «Փաստ»«Եթե Հայաստանում իշխանությունը չփոխվեց, բանակցային գործընթացում որևէ դրական ակնկալիք չպետք է ունենանք». «Փաստ»Տարաձայնություններ՝ կապված Ստամբուլ յան կոնվենցիայի հետ. «Փաստ»Վոլ­կովն ադր­բե­ջան­ցի­նե­րի թի­րա­խում է. «Փաստ»Ոչ մի պայմանագիր չի կարող լուծել խաղաղության հարցը. Ռուբեն ՎարդանյանՀրազենային վիրավորում ստացած զինծառայողի վիճակում նկատվում է դրական դինամիկա Ռուբլին և դոլարը կտրուկ աճել են. տարադրամի փոխարժեքն՝ այսօր Աշոտյանի ելքը երկրից արգելվել է կամայականորեն, հեռախոսային իրավունքի ուժով, բացահայտ արհամարհելով Սահմանադրությունն ու օրենքները. Տիգրան Աթանեսյան Հայաստանի ֆինանսիստների ասոցիացիայի և Աուդիտորների պալատի միջև համագործակցության հուշագիր է կնքվելԲելգիայում արևային էներգիայի խոշորագույն պահուստարանն է կառուցվել 28-ամյա երիտասարդը մահացավ Ագրոպարենային ոլորտի սարքավորումներ՝ սկսած 0.63% փաստացի տոկոսադրույքիցՄահվան ելքով վրաերթ՝ Դիլիջանում. հավաքվածներն ասում էին. «Ցավալի դեպք է, բայց մահացածը հաճախակի էր վարորդների համար վտանգավոր իրավիճակներ ստեղծում». ժամանել են Տավուշի մարզի և Դիլիջանի ոստիկանապետերը