Թուրքիայի «զրո խնդիր հարևանների հետ» քաղաքականությունը դարձել է «զրո հարևաններ», կամ «հազար խնդիր հարևանների հետ». թուրքագետ

Թուրքիայում սպասվող խորհրդարանական ընտրություններին, թեև մեկ ամիս ժամանակ է մնացել, բայց ստեղծված իրավիճակում այն բավական մեծ ժամանակահատված է հստակ կանխատեսելու համար, թե ինչպիսին կլինի քաղաքական ներկապնակն առաջիկայում:

«Եփրատ» կենտրոնի նախագահ, թուրքագետ Գևորգ Պետրոսյանի կարծիքով՝ եթե վաղը Թուրքիայում տեղի ունենան խորհրդարանական ընտրություններ, ապա, ամենայն հավանականությամբ, Էրդողանի գլխավորած կուսակցությունը կձախողի, քանի որ չի կարողանա հավաքել ձայների մեծամասնությունը: «Այնպես որ, կանխատեսումների համաձայն, նոյեմբերին կայանալիք ընտրությունները բավականին փակուղային իրավիճակի առջև կկանգնեցնեն Թուրքիային, որովհետև Էրդողանը պետք է փորձի ամեն կերպ անցնել խորհրդարան: Քրդական «Ժողովուրդների դեմոկրատիա» կուսակցությունը, եթե չկարողանա անցնել խորհրդարան, ապա քրդական հարցը կրկին օրակարգ կգա, որովհետև այն բավական կազմակերպված քաղաքական ուժ է, որն արդեն ի վիճակի է լուրջ խնդիրներ դնել Անկարայի առջև»,- Orer.am-ի հետ զրույցում կարծիք հայտնեց Գևորգ Պետրոսյանը:

Թուրքագետի կարծիքով՝ մյուս կողմից էլ, եթե քրդական կուսակցությունն անցնի խորհրդարան, ապա Էրդողանի կուսակցության համար մեծամասնություն ունենալը բավական բարդ կլինի: Սակայն ներքաղաքական խնդիրները միակը չեն, որոնք խառնել են ՆԱՏՕ-ի թվով երկրորդ ամենահզոր բանակն ունեցող պետության խաղաքարտերը: Արտաքին ճակատում նույնպես Թուրքիան ստիպված է վերանայել իր ախորժակը: Ռուսաստանի ակտիվացումը և Սիրայի տարածքում տեղակայված իսլամիստ ծայրահեղականների դիրքերի օր օրի թուլացումը դեմ է Թուրքիայի կողմից նախկինում ձեռնարկած քայլերին և Թուրքիային այլևս չի հաջողվում «Իսլամական պետություն» ծայրահեղական խմբավորման գրոհայիններին օգնություն ցուցաբերելով թուլացնել Սիրիայի նախագահ Բաշար ալ-Ասադի դիրքերը, ուստի, թուրքագետի կարծիքով, Ռուսաստանի ակտիվացումը Սիրիայում խառնել է նաև Թուրքիայի տարածաշրջանային պլանները: Այսինքն՝ Թուրքիան պարտություն է կրում նաև արտաքին ճակատում, քանի որ ի չիք դարձան հույսերը, թե իրեն կհաջողվի մեծացնել իր ազեցությունը Մերձավոր արևելքում ընդհանրապես և Սիրիայում մասնավորապես:

«Իմ կարծիքով՝ այն ուղղակի ազդեցություն չի ունենա Թուրքիայի ներքաղաքական կյանքի վրա, բայց որոշակի ազդեցություն կունենա, քանի որ Էրդողանը և նրա գլխավորած կուսակցությունը փորձում են արտաքին քաղաքականությունը նույնպես ծառայեցնել ընտրությունների ժամանակ դիվիդենտներ շահելու համար: Այնուամենայնիվ, նոյեմբերի 5-ին կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունների ժամանակ անկյունաքարային թեման ոչ թե Սիրիայի հակամարտությունն է, այլ քրդական խնդիրը: Ընտրություններն ուղիղ կապված են քրդական խնդրի հետ, այնպես որ, ինչքան էլ Սիրիայում իրավիճակ փոխվի, այսօր Թուրքիայի ներքաղաքական օրակարգային թիվ մեկ խնդիրը քրդական հարցն է»,- ասում է Գ.Պետրոսյանը:

Այս դեպքում Թուրքիան արդյո՞ք չի փորձի ստեղծված իրավիճակից դուրս գալու ելքեր փնտրելու «ճանապարհին» կրկին օգտվել թուրքական հայտնի դիվանագիտությունից և իր ներքին խնդիրները լուծելու համար դրանք այլ սոուսով մատուցելով միջազգային հանրությանը՝ կրկին փորձելով մեկ գնդակով երկու նապաստակ որսալ՝ ներքին խնդիրները լուծելու համար կրկին տարածաշրջանային կոնֆլիկտներ հրահրել ներքին կայունության հարցը լուծել: Թուրքագետի կարծիքով՝ թուրքական դիվանագիտությունը հայաստանյան շրջանակներում շատ գերագնահատված է ընկալվում ու թեև այն որոշ հաջողություններ կարողացել է արձանագրել, սակայն համաշխարհային մակարդակով թուրքական դիվանագիտությունը չի կարող հնարամիտ համարվել:

«Բացի այդ՝ քրդական խնդիրն ավելի սրվելու փուլում է ոչ միայն «Քրդական աշխատավորական» կուսակցության գործողությունների, այլև այն պատճառով, որ Թուրքիայում ի վերջո հայտնվել է քրդական քաղաքական ուժ, որը կարողանում է համախմբել քրդերին և քաղաքական տեսանկյունից քայլ առաջ ապահովել, որը շատ էական կարող է լինել Թուրքիայի ապագայի համար: Միևնույն ժամանակ, Սիրայում և Իրաքում ստեղծված իրավիճակը բազմաթիվ խնդիրներ է առաջ բերում և, ինչպես գիտենք, Թուրքիան որդեգրել էր «զրո խնդիր հարևանների հետ», բայց առայժմ մեծ հաշվով կարելի է այն վերաձևակերպել՝ «զրո հարևաններ» կամ «հազար խնդիր հարևանների հետ»: Այնպես որ, Թուրքիայի համար շատ բարդ փուլ է ներքին և արտաքին ճակատում»,- ասում է թուրքագետը:

Ա.Գրիգորյան