Կրի գլուխ, կրի կարոտ կամ կիր ուտող. ռուստամյանական «ճաք տվածի» լեզվաբանական երկվորյակները

15 Հոկտեմբեր, 2014 15:30

Բոլորն են հիշում արդարադատության նախկին նախարար Հրայր Թովմասյանի պատմությունը` կապված վերջինիս հնչեցրած «Ղալաթ են անում» արտահայտության հետ: Միանգամից ասեմ, որ «Ղալաթ»-ը բառերի այն շարքից է, որոնք կարելի է լսել հայ ընտանիքներում: Օրինակ` հայրը կարող է զավակին ասել` «էլ տենց ղալաթ չանես»: Այս բառը քաղաքական դաշտ բերելուն զուգահեռ դաշնակցական Արմեն Ռուստամյանի կողմից նույն դաշտ բերվեց ևս մեկ բառ, որն, ինչքան էլ հիմա ինձ ստիպեմ, չեմ կարող արտահայտել: Չեմ կարող, քանի որ բարոյականությունս, հայ լինելս, տղամարդ լինելս թույլ չեն տալիս: Ինչպես նաև հանրության ու հատկապես ընտանիքիս առաջ չեմ կարող այդչափ բարոյազրկվել: Անգամ չեմ էլ ուզում հիմա այդ բառի առաջին տառը գրել, բայց վստահ եմ, որ բոլորն էլ հասկացան, թե որ բառի, իսկ ավելի ճիշտ` հայհոյանքի մասին է խոսքը: Եվ ուրեմն, եթե ես տանը, դրսում, հրապարակային չեմ հայհոյում, քանի որ, ինչպես արդեն ասացի, ունեմ բարոյականություն, չեմ կարող հիմա արտահայտել այդ հայհոյանքը, հակառակ դեպքում տպավորություն կթողնեմ, թե ընտանիքիս անդամների հետ շփվում եմ հենց նման բառապաշարով: Պարզ է չէ՞, եթե ես կարող եմ ինձ թույլ տալ այդ բառի հրապարակային արտահայտումը, ապա դա նշանակում է, որ այն սովորական երևույթ է ինձ համար, այսինքն տանը` երեխաների, տիկնոջ և այլ հարազատների մոտ հենց այդ բառերով եմ խոսում: Չէ՞ որ, եթե այդպես չլիներ, գոնե պետք է մտածեի, որ իմ արտահայտած հայհոյանքը կլսեն իմ անունից նաև ընտանիքիս անդամները: Ինչևէ, արդեն պարզեցինք, որ հրապարակային հայհոյողի համար գոնե ընտանիքում նորմալ երևույթ է այդ բառապաշարի օգտագործումը: Հիմա հիշենք դաշնակցականի արդարացումն իր բառի մասին. վերջինս պնդում էր, թե քանի որ «Ղալաթ» բառը քաղաքական դաշտ բերողն օգտագործել էր բառարանային մանևրը, ուստի ինքն էլ որոշեց հենց նույն սկզբունքով առաջնորդվել: Փորձեց իր արարքը, հրապարակային հայհոյախոսությունը, թարգմանությամբ արդարացնել: Մինչդեռ ոչ թե պետք է հրապարակեր հայհոյանքի թարգմանությունը, այլ, ասենք, նշեր օտար լեզուն, օտար լեզվով այդ բառն ու բառարանի տեղը: Թող մարդիկ հետո ամեն մեկն իր համար առանձին գտներ ու հասկանար, թե ինչ է ասել դաշնակցական քաղաքական գործիչը: Իսկ հիմա, երբ քաղաքական գործիչն այդ հասարակ հնարքից չօգտվեց, ինքս նման մի հնարք կկիրառեմ: Հայերեն «Կիր» բառը հավանաբար բոլորին է հայտնի, ով էլ չգիտի նշանակությունը, ապա ասեմ, որ այն կրաքարի, կավճի և կարբոնատային այլ ապարների թրծումից ու հետագա վերամշակումից ստացվող արտադրանքի ընդհանուր անվանում է: Իսկ պարսկերենում «Կիր» բառը նշանակում է տղամարդու առնանդամ, որը, ինչպես և հայերենում, ունի հենց «առնանդամ» անունը և հայհոյախառը բառը: Պարսկերենում «Կիր» նշանակում է հենց այդ հայկական հայհոյախառը հայտնի բառը` նույն գռեհիկ արտահայտման իմաստով: Իսկ հիմա բոլոր նրանց մասին, ովքեր դաշնակցականի կողմից քաղաքական դաշտ բերված բառը հաճախ օգտագործում են թե հրապարակային, և թե մամուլի էջերում: Այ կիր ուտողներ, հերիք չի՞ ողջ հանրությանն ի ցույց դնեք ձեր ընտանիքի բարքերը, ձեր անբարոյականությունն ու դրանով ապականեք մեր հանրությունը: Իսկ այն գեղեցկադեմ երիտասարդ աղջիկները, որոնք իրենց աշխատանքի բերումով այդ բառը հաճախ հրապարակում են իրենց մամուլի էջերում կամ լրատվական կայքերում, հավանաբար կրի կարոտ են մնացել: Մտածեք ապագա սերունդների մասին, ովքեր հետագայում, հենց ձեր պատճառով, պարսկերեն «Կիր» բառի հայկական զզվելին են օգտագործելու, ասենք, տանը կամ մայրերի հետ խոսելիս: Նրանք չեն էլ հիշի, որ այդ բառն իրականում խիստ գռեհիկ էր, որ նորմալ տղամարդը նման բառեր չէր օգտագործում, նրանք չեն էլ իմանա, որ որոշ կիր ուտողներ պարզապես այլանդակեցին մեր հասարակությունը: Եվ ուրեմն իմացեք, որ ամեն անգամ, երբ մտքներովդ անցկացնեք այն բառը գրել, ինչ-որ մեկը, կամ շատերը կրի գլուխ, կրի կարոտ կամ կիր ուտող են համարելու: Արտակ Գասպարյան Հրապարակախոս