Ոչ թե պետք է պայքարել բնության դեմ, այլ պետք է հարմարվել բնությանը. «Փաստ»
Հարցազրույց
«Փաստ» օրաթերթը գրում է.
Մեր հյուրն է` ՄԱԿ–ի կլիմայի փոփոխության շրջանակային կոնվենցիայի ազգային համակարգող Արամ Գաբրիելյանը
– Պարոն Գաբրիելյան, շատ մասնագետներ հայտարարում են, որ Հայկական լեռնաշխարհը կլիմայի կայունության գոտի է: Իրո՞ք այդպես է:
– Ընդհանրապես Հայկական լեռնաշխարհը կոչվում է լեռնային կղզի: Բանն այն է, որ ամբողջ լեռնաշխարհն իր կողքի տարածքներից մոտ 500 մետր բարձր է: Դրա համար էլ 19–րդ դարում գերմանացի գիտնական Էդուարդ Զյուսը, ուսումնասիրելով այն, անվանեց Լեռնային կղզի` լեռնային աշխարհի մեջ:
Իսկ ի՞նչ է նշանակում 500 մետր բարձր լինել: Մթնոլորտում ջերմաստիճանը յուրաքանչյուր 100 մետրի վրա նվազում է 0,6 աստիճանով: Ուստի, արդեն կարող ենք պատկերացնել, թե այս տարածքն իր միջին ջերմաստիճանով որքանով կարող է տարբեր լինել իր կողքի տարածքներից:
Այս իմաստով Հայկական լեռնաշխարհը նաև էկոհամակարգային կղզի է: Այսինքն` այլ էկոհամակարգ ունի: Այն իր չափազանց հարուստ տեսականիով աշխարհի ունիկալ տարածքներից մեկն է: Վայրի բնության պաշտպանության միջազգային կազմակերպությունը աշխարհը բաժանել է 200 գոտու: Իր կենսաբազմազանությամբ և հարստությամբ կովկասյան էկոռեգիոնը 6–րդն է: Ի դեպ, այդ առումով Կովկասն էլ Հայկական լեռնաշխարհից բավականին տարբերվում է:
– Իսկ մենք կարողանո՞ւմ ենք նորմալ պահպանել մեր ունեցած այդ էկոհամակարգը:
– Բնականաբար նորմալ չենք պահպանում: Եվ ամբողջ աշխարհը նորմալ չի պահպանում: Եվ ես չէի ասի, թե այդ առումով մեզ մոտ ավելի կատաստրոֆիկ է վիճակը, քան այլ տեղերում է:
Կլիմայի փոփոխության կոնվենցիայի շրջանակներում ես շատ եմ ճանապարհորդել տարբեր երկրներ ու տարածաշրջաններ: Աշխարհի` այս բնագավառի մարդկանց հետ, բնականաբար, ակտիվ շփումների մեջ ենք: Այլ երկրների համեմատությամբ մեզ մոտ վիճակն այդքան էլ վատ չէ: Եվ ամենակարևորը` մենք շանս ունենք այսօր այն փրկելու: Օրինակ, Եվրոպայում արդեն էկոհամակարգեր չկան, վերացրել են դրանք: Անգամ անտառի այն կտորները, որ տեսնում ենք, արհեստական անտառներ են:
Եվ երբ մեր երկիր են գալիս մասնագետները` էկոլոգները, տեսնելով մեր ունեցածը, մեզ ասում են, որ մենք մեր բնության «ղադրը» չգիտենք: Հաճախ իրենք են մեզ բացատրում, թե էկոհամակարգի առումով որքան բարձրարժեք է մեր երկիրը: Եվ որ այն պետք է պահպանել, պետք է փայփայել:
– Ձմռան շրջանում այս մառախուղը, որ կանգնում ու տևականորեն մնում է Երևանի, ընդհանրապես Արարատյան դաշտավայրի վրա, և՞ս պատահական չէ, դա՞ էլ է մեր բնության յուրահատկություններից:
– Այո, մառախուղը մշտապես եղել է մեզ մոտ: Նույնիսկ ժամանակին, երբ մենք ազգային հաղորդագրություն էինք պատրաստում, Մատենադարանի աշխատակից, պատմաբան–բանասեր Արտաշես Մարտիրոսյանը Մատենադարանից մի քանի նյութ տրամադրեց, ուր խոսվում էր Արարատյան գոգավորության ձմեռային մառախուղի մասին: Այնպես որ, դա ևս մեր բնության առանձնահատկություններից է:
– Իսկ բնության երևույթների դեմ պայքարում մարդը կարողանո՞ւմ է մեծ հաշվով հաջողության հասնել:
– Բնության դեմ ոչ թե պետք է պայքարել, այլ պետք է հարմարվել բնական երևույթներին: Կլիմայի փոփոխության կոնվենցիայում ևս այսպես է գրված: Մի օրինակ բերեմ` հիմա փորձում են պայքարել կարկտահարությունների դեմ: «Զենիթ» կոչվող համակարգերով կրակում են մթնոլորտ: Դրա միակ օգուտն այն է, որ վնաս չի տալիս:
Բայց կան կարկտահարության դեմ պայքարի նաև այլ միջոցներ: Եվ դրանք, միանշանակորեն, մի տեղ կարկտահարությունը կկանխեն, բայց մեկ այլ տեղ տեղումներ կառաջացնեն: Մի խոսքով` այդ միջոցները փոխում են տեղումների բաշխման ծավալները: Իսկ ո՞վ ասաց, որ մեկ այլ տեղ ավելի մեծ վնաս չեն տա, եթե այնտեղ տեղումները չլինեն, կամ էլ այնտեղ չեն վնասի, որտեղ տեղումները կգնան ու կթափվեն:
Եվ այսօր աշխարհն էլ է հասկացել, որ ոչ թե պետք է երևույթի վրա ազդել, այլ պետք է հարմարվել երևույթին այլ միջոցներով: Օրինակ` կարկտահարության դեպքում ցանցեր ներդնել, ապահովագրական համակարգեր ստեղծել և այլն:
Շարունակությունը` «Փաստ» օրաթերթի այսօրվա համարում:
