Գիլյոտինի հայտնագործողն ամենևին էլ Գիլյոտինը չէ

Մենք գիտենք, որ...

Գիլյոտինը հայտնագործել է բժիշկ Ժոզեֆ– Իգնաս Գիլյոտինը (1738–1814), և նրա անունով էլ այն կոչվել է:

Իրականում այդպես չէ:

Պարզվում է, որ Գիլ յոտինն ընդամենը Ֆրանսիայի խորհրդարանին առաջարկել է այդ գործիքն օգտագործել որպես մահապատժի իրականացման միջոց, իսկ 1792 թվականի ապրիլին այդ որոշումն ընդունվել է: Իրականում գիլ յոտինը հայտնագործել է Անտուան Լուին: Սակայն գործիքը կոչվեց այն որպես պատժամիջոց առաջարկողի անունով և այդպես էլ տարածվեց: Անտուան Լուին ևս բժիշկ էր՝ վիրաբույժ և ֆիզիոլոգ: Ինչպես նա, այնպես էլ բժիշկ Գիլ յոտինը այս գործիքը դիտարկում էին որպես հումանիստական միջոց, այն է՝ մահապատժի ենթարկվողին՝ ամենաանցավ մահվան հասցնելու ձև: Սկզբում այս գործիքը նույնիսկ քնքշորեն Լուիզետտա են կոչել՝ Անտուան Լուիի անունից: Բայց հետագայում ավելի ամուր է եղել Գիլյոտինի անունը, որը բացի խորհրդարանին առաջարկ ներկայացնելուց, նաև ժամանակին կատարելագործել է այն: Գիլյոտինն իր իմաստով մի մեխանիզմ է, որի միջոցով իրականացվում է գլխատում: Այս սարքի հիմնական դետալը 40–100 կիլոգրամանոց թեք շեղբն է, որը ազատ տեղաշարժվում է ուղղահայաց ուղղորդիչների մեջ: Շեղբը թոկով բարձրացվում է մինչև 2–3 մետր, որտեղ պահվում է փականով: Դատապարտյալին հորիզոնական պառկեցնում են և բաց թողնում շեղբը, որը և կտրում է գլուխը:

Բժիշկներ Ժոզեֆ Գիլ յոտինի և Անտուան Լուիի գյուտարարական մտքի այս արգասիքն առաջին անգամ փորձարկվել է Փարիզի Գրևյան հրապարակում: Գողության ու ճանապարհներին ավազակային հարձակումների համար մահվան դատապարտված Ժան Նիկոլա Պելետիեն դարձավ առաջին հանցագործը, որի մահապատիժը գիլյոտինով ի կատար ածվեց: Ականատեսների վկայությամբ՝ «այս ամենը տեղի ունեցավ մեծագույն կարգապահությամբ ու լիակատար հանդարտության մթնոլորտում՝ չնայած այն հանգամանքին, որ հրապարակում մարդկանց մեծ բազմություն կար ու բոլորը գրգռված էին: Փորձն ավելի քան լավ ստացվեց. ամբոխը չհասցրեց նույնից «ախ» անել, երբ սուր սայրով կտրված Պելետիեի գլուխը զամբյուղի մեջ գլորվեց»:

Շատ շուտով հեղափոխական ալիքը գիլյոտինը վերածեց «արդյունաբերական» մասշտաբի սպանության գործիքի: Հեղափոխական ամենաթունդ տեռորի ժամանակաշրջանում եղել են օրեր, երբ միանգամից 60 և ավելի մարդու են մահապատժի ենթարկել, և ամեն մի դատապարտվածի գլխատման համար ծախսվել է ամենաշատը երկու րոպե: Այնպես որ, եթե այդքան մարդու գլխատումը հանձնարարվեր կացնով աշխատող դահճին, ապա նա ուժասպառ կլիներ:

Ի դեպ, գիլ յոտինով գլխատելիս պատահել է, որ դանակի շեղբը միանգամից չի կարողացել կտրել դատապարտյալի պարանոցը, և այդժամ «գործը դանակով են ավարտին հասցրել»: Մահապատժից հետո, մանավանդ, եթե մահվան դատապարտվածը նշանավոր մեկն է եղել, դահիճը բռնել է հատված գլխի մազերից ու ցույց տվել ժողովրդին: Դա արվել է նրա համար, որպեսզի բոլորը համոզվեն, որ մահապատիժը հաստատ ի կատար է ածվել: Եթե մահապարտը ճաղատ է եղել, ապա դահիճը նրա գլուխը ցուցադրել է՝ ականջներից բռնած:

Գիլյոտինը մարդասիրական գյուտարարություն է համարվել. նախ՝ այն խորհրդանշել է հավասարությունը մահապատժի ի կատար ածման համակարգում, քանի որ նախկինում գլխատվելը միայն ազնվազարմ հանցագործների «մենաշնորհն է եղել», իսկ հասարակ խավերի հանցագործներին կա՛մ կախաղան են բարձրացրել, կա՛մ ջրահեղձ են արել, կա՛մ այլ եղանակներով են սպանել: Բանտապահներին ու դահիճներին արգելվել է մահապարտների հետ վատ վերաբերվել, տանջել, ծաղրել ու զանազան կտտանքների ենթարկել:

Ֆրանսիական Մեծ հեղափոխության 718 օրերի ընթացքում միայն Փարիզում 2742 մարդ է գլխատվել: Գլխատվածներից 344–ը կանայք են եղել, 41–ը՝ երեխաներ, 102–ը՝ յոթանասունն անց ծերեր, 11–ը ութսունն անց մարդիկ, և մեկը՝ 93 տարեկան զառամյալ անձ: Իսկ ընդհանուր հաշվով 1793 – 1794 թվականներին ամբողջ Ֆրանսիայում գիլյոտինով 18 հազար մարդ է գլխատվել: Հաշվարկված է, որ մեկ դահիճը գիլ յոտինով կարող է 13 րոպեի ընթացքում 12 դատապարտյալի մահապատիժ ի կատար ածել, կամ՝ 300 մարդ երեք օրում: Այնպես չէ, որ գիլյոտինը շատ հին անցյալում է եղել, դրանով վերջին մահապատիժը Ֆրանսիայում իրականացվել է 1977 թվականին: