«Թավշյա լաբիրինթոս» Նիկոլի համար
Մինչ հաշվետվության ընտելացած հայերը` չբավարարվելով վարչապետի օրեցօր կցկտուր ու ավելի շատ հարց հարուցող, քան պատասխանող լայվերով` տրվել են գուշակությունների` ի՞նչ է կատարվել Դավոսում ու հատկապես` ինչու՞, ընդունում ու մերժում են ռուս փորձագետների խայծերը, Նիկոլ Փաշինյանը վերադարձավ ու քանի օր է` լայվ չկա, ավելին` տրվել է ուժային կառույցների հետ հանդիպումների: Դա, թերևս, ուղղակի պատասխանն է Դավոսի. նախ ՊՆ, հետո` ոստիկանություն: Իհարկե, պաշտոնական առիթներ էլ կան (հունվարի 28-ը), բայց կա և պատճառ` «Մեր ամենակարևոր խնդիրը մեր անվտանգության մարտահրավերների սպասարկումն է: Մեր քաղաքական շեշտադրումը հետևյալն է, և այդ շեշտադրման մեջ որևէ նորություն չկա. ՀՀ և Արցախի անվտանգության թիվ մեկ երաշխավորը ՀՀ զինված ուժերն են և ԱրցախիՊԲ-ն»,-ասել է վարչապետը ՊՆ-ում:
Ճիշտ է ասել, բայց պետությունը համակարգ է, որի բոլոր կառույցները պետք է նույն ուղղությամբ, նույն տրամաբանությամբ գործեն: Այդ դեպքում Նիկոլ Փաշինյանի հաջորդ այցը պետք է լիներ ԱԳՆ ու այնտեղ էլ պետք է ասվեր, որ ՀՀ անվտանգությունն ապահովվում է ՀՀ շահերից բխող արտաքին քաղաքականությամբ, և ՀՀ արտաքին քաղաքականությունը պետք է համապատասխանի Հայաստանի քաղաքակրթական ընտրությանն ու արժեհամակարգին, գործի ճկուն, դուրս գա իրավիճակը մեկնաբանողի դերից, դառնա իրավիճակ ծրագրող ու թելադրող:
Բայց Նիկոլ Փաշինյանն ԱԳՆ չգնաց: Ոչ այն պատճառով, որ ԱԳ նախարար Զոհրաբ Մնացականյանն այդ ամենը գիտի, Պնախարար Դավիթ Տոնոյանը չգիտեր: Նիկոլն ինքն էլ հնարավոր չի համարում, որ Հայաստանն ունենա հայաստանակենտրոն արտաքին քաղաքականություն: Որովհետև իրենից առաջ Հայաստանն ընտրել է երկու քաղաքակրթությունների միջակայքը, քաղաքական դաշտում այդպիսի տարածքը երկկողմանի հարվածի տակ է` երկուստեք դիտվում է ազդեցության գոտի, որ չի կարող չեզոք ու ինքնուրույն լինել, քանի դեռ չի կողմնորոշվել քաղաքակրթության վերջնական ընտրության մեջ ու հեռու է ադեկվատ արժեհամակարգ ունենալուց:
Համենայնդեպս` այսօր Հայաստանը երկատված է ցանկությունների ու իրականության միջև: ԱԳՆ-ում ամենամեծ փոփոխությունը մի քանի դեսպանների հետ կանչն ու նոր դեսպաններ նշանակելն է: Ու հստակ չէ` ո՞րն է ՀՀ արտաքին քաղաքականության նպատակը, խնդիրները որո՞նք են, ի՞նչ միջոցներով են այդ խնդիրները լուծվում: Դատելով հստակ հայեցակարգի բացակայությունից, միջազգային կառույցներում Հայաստանի քվեարկություններից, մեր արտաքին քաղաքականության հիմքում ռազմավարական համագործակցությունն է միայն մեկ երկրի` ՌԴ-ի հետ, 10-րդ կետից նոր սկսվում են այլ երկրները: Կամ` չեն էլ սկսվում: Երբ Փաշինյանին Մոսկվայում հարցրել էին` Վենեսուելայի իրադարձությունները չի՞ նմանեցնում այն հեղափոխությանը, որ ինքն արեց, պատասխանել էր. «Ոչ մի ասոցիացիա չի կարողլինել պարզապես»: Նաև պատճառաբանել էր. «Բարեբախտաբար, մենք զոհեր, բախումներ չունեցանք, իսկ Վենեսուելայում եղել են զոհեր, ցավոք սրտի: Երկրորդ՝ ողջ գործընթացը, որ Հայաստանում տեղի ունեցավ, ամբողջովին՝ 100 տոկոսով համապատասխանում էր երկրի օրենքներին և Սահմանադրությանը, իսկ Վենեսուելայում տեղի ունեցողն առաջին հայացքից այնքան էլ հասկանալի չէ, թե որքանով է համապատասխանում Սահմանադրությանը»:
Հազիվ թե Նիկոլը մանկուց ուսումնասիրել է Վենեսուելայի պատմությունը և լավ գիտի Սահմանադրությունը: Եթե Վենեսուելայի իրադարձությունները լինեին 2018-ի ապրիլին` ԱԺ-ն շրջափակող փշալարերի վրա գրոհող Փաշինյանը կհայտարարեր, որ եղբայրական Վենեսուելան փորձում է ժողովրդավարական ճանապարհով ազատվել բռնապետից ու գործում է ըստ Սահմանադրության և հաստատ սիրո ու համերաշխության հեղափոխության անունից ողջույններ կուղարկեր անծանոթ քաղաքական եղբայր Խուան Գուայդոյին: Հիմա չի կարող: Այդպես էլ պիտի լինի` պետություն է ներկայացնում: Բայց` ո՞ր պետությունը: Որ առաջվա պես ամեն հայտարարությունից առաջ ու հետո պիտի նայի Կրեմլի ուղղությա՞մբ, թե՞ իրավասու է տեսակետ հայտարարել` իր շահերից ելնելով:
Հայաստանի համար Վենեսուելան աշխարհի մյուս ծայրում գտնվող պետություն է, որտեղ ծավալվող իրադարձություններն իրեն չեն վերաբերում, բայց Հայաստանն իբրև ինքնիշխան պետություն չի կարող տեսակետ չունենալ և իր վերաբերմունքը պիտի միջազգային կառույցներում քվեարկությամբ արտահայտի: Վենեսուելայի հարցով: Կամ` այլ: Ու` ինչպե՞ս է քվեարկելու կոնկրետ այս դեպքում: Հօգուտ Վենեսուելայում ժողովրդավարական փոփոխությունների ու նոր ընտրությունների՞, թե՞ Նիկոլաս Մադուրոյի, որովհետև նրան պաշտպանում է Մոսկվան: Հետաքրքիր է ինչպե՞ս է Փաշինյանը բացատրելու, թե ինչու՞ ինքը հանուն ժողովրդավարական փոփոխությունների իշխանափոխություն ու արտահերթ ընտրություններ արեց: Որովհետև դա ՀՀ Սահմանադրության պահա՞նջն էր: Վենեսուելայի Սահմանադրությունը պահանջում է, որ Մադուրո՞ն մնա նախագահ: Իսկ ժողովրդի 80 տոկոսի փոփոխությունների պահա՞նջը: Այսօր Վենեսուելան, վաղը մեկ այլ իրադարձություն հրատապ են դարձնելու հարցը` ու՞մ հետ է նոր անվանվող Հայաստանը` ժողովրդավարությա՞ն, թե՞ եվրասիականության: Քանի դեռ ընտրությունը չի կատարված, Փաշինյանը ոչ միայն ԱԳՆ չի գնա, այլև հարկադրված է Դավոսից Մոսկվա մեկնել: Հետո էլ` Բեռլին: Ու ոչ մի տեղ յուրային չի ընկալվելու, քանի դեռ Հայաստանը չի հաղթահարել ներքին երկվությունը:
Կա երրորդ կողմը` Հայաստանում նոր արժեքների ձևավորման գործընթացում մերժվում են ոչ թե հին, այլ բոլոր արժեքներն, ու այդ հարթության մեջ էր նաև ՔՊ նախագահ Սասուն Միքայելյանի` թավշե հեղափոխությունը պատերազմում հաղթանակից վերդասելու հայտարարությունը: Իրավիճակ չի փոխում, որ նա ազատամարտիկ ու հրամանատար է, ավելի է խորացնում մտայնությունը, որ համատարած մերժումի մեջ չկան չափանիշներ: Դա հասարակական ճգնաժամի ազդանշան է, երբ չկան ոչ միայն չափանիշներ, այլև չափանիշների չափանիշներ: Ճգնաժամ, որ ստեղծվել է հետհեղափոխական իշխանության քաղաքականությամբ և այդ քաղաքականությանը հասարակական դիմադրունակության բացակայությամբ:
Անդրանիկ Հարությունյան
