Հելսինկայն «ձնհալ»

Մայիսի 17-ին Հելսինկիում ավարտվեց իր 70-ամյակը նշող Եվրոպայի խորհրդի նախարարների կոմիտեի երկօրյա նիստը։ Հոբելյանական նստաշրջանում կազմակերպության 47 երկրների ԱԳ նախարարներն առանց քննարկման ընդունեցին հայտարարություն, որ հնարավորություն է տալիս կարգավորել Ռուսաստանի հետ հարաբերությունների ճգնաժամը։ Հունիսին ԵԽ-ին ՌԴ-ի անդամակցության հարցը կարող է պաշտոնապես մտնել օրակարգ։ Ֆրանսիան, որ կես տարով նախագահում է նախարարների կոմիտեում, հանդես եկավ ՌԴ-ի ԵԽ-ում մնալու առաջարկով։ Հելսինկիի հոբելյանական նստաշրջանին մասնակցում էր նաև ՌԴ ԱԳ նախարար Սերգեյ Լավրովը։ Ուկրաինայի ԱԳ նախարար Պավել Կլիմկինը հրաժարվել էր նիստին մասնակցել և ուղարկել էր իր տեղակալին։ Ուկրաինան նաև սպառնացել է վերանայել հարաբերությունները ԵԽ-ի հետ՝ ՌԴ-ի նկատմամբ դիրքորոշման մեղմացման դեպքում։ ԵԽ նախարարների խորհուրդը իր հայտարարության մեջ կոչ էր անում վերականգնել ՌԴ-ի հետ լիարժեք համագործակցությունը։ Վերջերս ԵԽ-ում ՌԴ-ի մնալու օգտին արտահայտվեց Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մաքրոնը։

Ի դեպ՝ ԵԽ նախարարները հայտարարեցին, որ «բոլոր անդամ պետություններին պետք է հնարավորություն տրվի իրավահավասար սկզբունքով մասնակցել նախարարների կոմիտեի ու խորհրդարանական վեհաժողովի՝ կազմակերպության երկու կանոնադրական կառույցների աշխատանքին»։ Նրանք նաև հիշեցրին, որ «պարտադիր վճարները կանոնավոր բյուջեին» ԵԽ անդամ պետությունների հիմնական պարտականություններից են։ Նախարարների կոմիտեն կողմ է, որ «բոլոր անդամ պետությունների պատվիրակությունները կարողանան մասնակցել ԵԽԽՎ հունիսյան նստաշրջանին»։ Այս նստաշրջանում պատգամավորները պետք է ընտրեն ԵԽ գլխավոր քարտուղար և ՄԻԵԴ-ի դատավորներ:

Հատկանշականն այն է, որ քանի դեռ Մոսկվան զրկված էր ԵԽԽՎ-ում ձայնի իրավունքից, առանց Մոսկվայի մասնակցության ընտրվել են ՄԻԵԴ-ի դատավորների կեսից ավելին, ԵԽ մարդու իրավունքների նոր հանձնակատար Դունյա Միյատովիչը։ ԵԽ մամլո քարտուղար Դանիել Խյոլտգենը նախարարների կոմիտեի հայտարարությունն անվանեց «Մոսկվաի հետ հարաբերությունների կարգավորման ճանապարհի փուլ»։  ԵԽԽՎ-ն ՌԴ պատվիրակությանը զրկել է իրավունքների մի մասից՝ ըստ իր կանոնակարգի, որ նախարարների կոմիտեն փոխելու իրավունք չունի։ Նախարարներն առաջարկել են պատգամավորներին ստեղծել կանոնները խախտող պետություններին պատժելու համատեղ մեխանիզմ։

Հելսինկիի մայիսի 16-ի նախարարների կոմիտեի նիստից առաջ ՌԴ ԱԳՆ հատուկ հայտարարություն արեց, որտեղ ԵԽ-ի հետ երկխոսության Մոսկվայի «տոնի» մեջ փոփոխություն է նկատվում։ ԱԳՆ-ն հայտարարեց, որ «Ռուսաստանը շահագրգռված է ԵԽ-ի պահպանման ու ամրապնդման մեջ»։ ԵԽ-ն անվանվեց «առավել հեղինակավոր ու ներկայացուցչական միջազգային կազմակերպություններից մեկը եվրոպական մայրցամաքում» և «Եվրոպայի երկրների ճյուղային համագործակցության ունիկալ մեխանիզմ»։ ՌԴ ԱԳՆ-ն նաև նշել է՝  մարդու իրավունքների ու հիմնարար ազատությունների եվրոպական կոնվենցիայի և ՄԻԵԴ-ի «մեծ նշանակությունը»։ Մասնակցությունը կոնվենցիային և ՄԻԵԴ-ին «նպաստել է ՌԴ դատական ու պենիտենցիար համակարգի կատարելագործմանը»՝ նշել են ԱԳՆ-ում՝ հայտարարելով, որ «նախարարական նստաշրջանը Հելսինկում վճռական նշանակություն ունի ԵԽ-ի հետագա ճակատագրում»։ ԵԽԽՎ-ում զրկելով ՌԴ պատվիրակությանը իրավունքներից՝ ԵԽ-ն հայտնվել է «ինստիտուցիոնալ ճգնաժամի մեջ»՝ արձանագրել է ՌԴ ԱԳՆ-ն։

Հելսինկյան իր ելույթում Սերգեյ Լավրովը փաստացի նաև հիմնավորել է այդ «ինստիտուցիոնալ ճգնաժամը»՝ հայտարարելով. «70 տարի առաջ Եվրոպայի Խորհուրդը ստեղծվեց, որ Եվրոպայի ժողովուրդների միասնության ամրապնդման ճանապարհով մեկընդմիշտ բացառի պատերազմի հնարավորությունը»:

Անդրանիկ Հարությունյան