Պետությունը պետք է բոլոր խոցելի խմբերի հանդեպ պարտավորություն և վերաբերմունք ունենա. Միքայել Մելքումյան
ԱԺ պատգամավոր, ԱԺ Տարածաշրջանային և եվրասիական ինտեգրման հանձնաժողովի նախագահ Միքայել Մելքումյանը Orer.am-ի հետ զրույցում անդրադառնալով կորոնավիրուսի համաշխարհային համաճարակի պատճառով Հայաստանում ստեղծված իրավիճակին նշեց, որ այսօրվա խնդիրները դեռևս մարտի սկզբից են կանխատեսել և կատարել են ուսումնասիրություններ:
Նպատակը պարզելն էր, թե գյուղաբնակների և քաղաքաբնակների շրջանում առհասարակ քանի վարձու աշխատող կա: Ուսումնասիրությունները ցույց են տվել, որ ներկա պահին երկրում աշխատողների թիվը 626 հազար է, որից 203 հազարը զբաղված են պետական համակարգում:
Պատգամավորի խոսքով՝ պետական համակարգի աշխատողներն ինչ-որ կերպ պաշտպանված են, քանի որ աշխատավարձ են ստանում, և շարունակելու են ստանալ: Մնացած 423 հազարից 73 հազարը խոշոր ընկերությունների աշխատակիցներն են, որոնք իրենց մենեջմենթի որակով և պահուստային ռեզերվներով ավելի դիմացկուն են: Ինչ վերաբերում է մոտ 350 հազար քաղաքացիներին, ապա նրանք վարձու աշխատողներ են, որոնք զբաղված են փոքր և միջին բիզնեսում, որտեղ թեև խոցելի բազմաթիվ խմբեր կան, սակայն նրանց հանդեպ ևս հարկավոր է պետական հոգածություն ցուցաբերել:
«ՓՄՁ-ների կողմից վճարվածը կազմում է երկրի համախառն ներքին արդյունքի 25 %-ը, սակայն դրանցից շատերը, կախված գործունեության տեսակից, տնտեսական ցնումներին երկար դիմակայելու ռեսուրս չունեն: Ու թեև գործունեության որոշ տեսակներ հեշտ ինքնակազմակերպվելու և վերականգվելու հնարավորություն ունեն, սակայն, սովորաբար, վակուումային իրավիճակում երկար դիմանալ էլ չեն կարողանում: Գաղտնիք չէ նաև, որ ՓՄՁ-ներում կան աշխատատեղեր, որոնք սեզոնայնությամբ կամ ոչ բոլոր աշխատանքային օրերին զբաղված լինելու հանգամանքով պայմանավորված, լինում են նաև չգրանցված աշխատողներ:
Մասնավորապես շինարարությունում աշխատող բանվորները, տնային աշխատողները, այգեպանները և այլն: Այսինքն, խոսքը 350 հազարի մասին է, որտեղ կան և՛ գրանցված և՛ չգրանցված աշխատակիցներ: Բայց այս պահին ամենևին էլ կարևոր չէ, թե մարդը գրանցված է, թե՝ ոչ, քանի որ փաստացի մարդը զբաղված է եղել և դրա դիմաց գումար է ստացել»,- ասաց պատգամավորը:
Մ. Մելքումյանի խոսքով, օրինակ, եթե շրջենք գետնանցումներով, շուկաներով, որտեղ ծաղիկներ և այլ ապրանքներ են վաճառում, պարզ է, որ նրանցից շատերը որևէ տեղ գրանցված չեն: Շատերը միայն տեղի վարձ են վճարում և գործունեություն են ծավալում:Այսինքն՝ ֆիզիկական անձինք են և նրանք ևս արտակարգ դրության պատճառով կորցրել են իրենց աշխատանքից եկամուտ ստանալու հնարավորությունը, որոնց պետք չէ անտեսել:
«Մեր կարծիքով, պետությունը պետք է իր վրա վերցնի նաև այս խոցելի խմբերին օգնություն տրամադրելու հարցը, քանի որ շուրջ 560 հազար սպառողական վարկեր ունեցողների մեծ մասը նաև այս խավի ներկայացուցիչներն են: Եվ, լիարժեք արդյունքի հասնելու համար, պետությունը մի կողմից պետք է ՓՄՁ-ներին հասցեական օգնություն ցույց տա, մյուս կողմից ոչ թե բինեսի ներկայացուցիչները պետք է բանակցեն բանկերի հետ, այլ՝ բիզնեսները պահպանելու համար պետությունը պետք է համահարթ օգնություն տրամադրի:
Մենք սիրում ենք ասել, որ փոքր ու միջին բիզնեսը նաև սոցիալական բաղադրիչ է իր մեջ պարունակում: Ու թեև ՓՄՁ-ի կողմից ստացվող հարկային մուտքերը մոտ 40 միլիարդի կարող են հասնել, բայց այս հատվածի սոցիալական բեռը հարկավոր է թեթևացնել, որպեսզի փլուզում այս հատվածում չլինի»,- ասաց Մ. Մերքումյանը:
Անդրադառնալով ԱԺ-ում իր կողմից բարձրացրած՝ օրավարձով աշխատողների հարցին, որին ի պատասխան վարչապետ Փաշինյանը պատասխանեց, որ մեր երկրում կան գրանցված և չգրանցված աշխատողներ, իսկ օրավարձով աշխատողներ չկան, պատգամավորը նշեց, որ խոսքն այն աշխատանքներին է վերաբերում, որոնց ժամանակ մարդիկ իրենց եկամուտը օրական կտրվածքով են հայթայթում և ամսական աշխատավարձ չեն ստանում: Օրինակ՝ տաքսու վարորդները, մատուցողները և այլն:
«Եթե մի բան հայտնի է, կա, ապա դա ամենևին էլ չի նշանակում, որ նման բան չկա: Օրինակ, եթե մի տեղում գրանցված աշխատող են, իսկ աշխատանքից հետո տաքսի են վարում, ապա այդ մի քանի ժամի համար մարդը որտե՞ղ է գրանցվում: Սրանք փաստացի երևույթներ են, որոնք չենք կարող հերքել, բայց պետությունը նրանց հանդեպ ևս պարտավորություն և վերաբերմունք պետք է ունենա:
ԲՀԿ-ն, Գագիկ Ծառուկյանի գլխավորությամբ նիստ է գումարել, և կառավարությանն առաջարկություններ է ներկայացրել: Թեև կառավարությունը 150 միլիարդ դրամի չափով որոշակի փաթեթներ է մշակել, որից 25 միլիարդը կբաշխի սոցիալական խոցելի խմբերին, այդ թվումէ մինչև 14 տարեկան երեխա ունեցողներին, աշխատանքը կորցրածներին և այլ խմբերին, և ևս 25 միլիարդ էլ կտարամադրի ՓՄՁ-ներին, բայց, մեր կարծիքով, այդ գումարը քիչ է: Հարկավոր է այն եռապատկել կամ քառապատկել, որի հնարավորությունը մեր պետական բյուջեն չունի: Ուստի պետք է միջազգային դոնոր կազմակերպություններից միջոցներ ներգրավել:
Մյուս կողմից, եթե ՓՄՁ-ներին տալիս ենք նվազագույն աշխատավարձ, ապա հարկավոր է ազատ աշխատուժին ներգրավել բյուջեի մեծածավալ կապիտալ ծախսերի շրջանակներում իրականացվող ծրագրերում: Դա կօգնի, որ մարդիկ մի կողմից կարողանան իրենց սոցիալական հարցերը լուծեն, մյուս կողմից առևտրի և սպասարկման ոլորտը չի զրկվի պատվերներից, իսկ բյուջեն որոշակի հարկերի մուտք կունենա:
Այսինքն՝ պետությունը պետք է խթանի, այս եռանկյունին աշխատեցնելու համար: Բացի այդ, պետք է հաշվի առնել, որ բանկերը ոչ բոլոր բիզնեսներին կֆինանսավորեն, ուստի պետք է նրանց ևս տեր կանգնել:
Համավարակի հետևանքով որոշ ձեռնարկություններ առողջացած դուրս կգան, որոշները՝ ոչ, ուստի մենք առաջարկում ենք նաև վարկերի սառեցում իրականացնել: Հավանաբար ինչ որ մի պահից սկսած գուցե կարիք լինի նաև հարկային համաներում իրականացնել ավելի խոցված բիզնեսի տեսակների համար, ինչպիսին հյուրանոցային բիզնեսն է, տուրիզմը և այլն: Սա է մեր մոտեցումը, որը մենք հստակ շարադրել և ներկայացրել ենք կառավարությանը»,- ասաց Մ. Մերքումյանը:
Արմինե Գրիգորյան
