Գազային «ապտակին» սպասելիս

Արդեն փաստ է, որ ապրիլի 1-ից ՀՀ-ում գազի սակագինը կթանկանա՝ ինչպես բնակչության, այնպես էլ՝ տնտեսության համար։ Ավելին, ՀԾԿՀ-ում արդեն ուրվագծվել են նոր սակագները։ Մինչև փետրվարի վերջ, ըստ ամենայնի, դրանք կհաստատվեն, որոնք մեկ ամսից կմտնեն ուժի մեջ։ Հանձնաժողովն այս անգամ արագացված ռեժիմով է ուսումնասիրել «Գազպրոմ Արմենիայի» ներկայացրած հայտը։ Նշենք, որ հայտը ներկայացվել էր հունվարի 13-ին, իսկ փետրվարի վերջին ՀԾԿՀ-ի դիրքորոշումն արդեն պատրաստ է։ Ստացվում էր, որ հայտնի ուսումնասիրման համար այն 80 աշխատանքային օր ժամանակ ուներ, բայց բավարարվել է 30-35 օրով։

Ըստ էության, նման շտապողականության համար վերջինս «հիմնավոր» պատճառներ է ունեցել. իշխանությունները հնարավորինս երկար ժամանակ հասարակությունից թաքուն էին պահում գազի թանկացման փաստը։ Միայն վերջին պահին որոշեցին այն հրապարակայնացնել, ինչի հետևանքով նոր սակագները հաստատելու համար հանձնաժողովը շատ սուղ ժամանակ ուներ։ Գազի ներմուծման գնի շուրջ տևական ժամանակ «բարեհաջող» բանակցելուց հետո, իշխանություններն ի վերջո հասան նրան, որ ապրիլի 1-ից Հայաստանը գազը ստանալու է նոր պայմաններով։

Հաշվի առնելով, որ հասարակությունը շատ զգայուն է գազի գնի նկատմամբ, դրա մի մասը որոշվեց կոմպենսացնել էլէներգիայի թանկացման տեսքով։ Արդյունքում, ինչպես հայտնի է, սպառողները 10 տարի շարունակ, տարեկան շուրջ 32 մլն դոլար պիտի վճարեն «Գազպրոմի» դուստր ընկերությանը՝ ի դեմս «Հրազդան-5»-ի, զուտ այն պատճառով, որ իշխանությունները թերացել են կատարել վերջինիս նկատմամբ ժամանակին ստանձնած իրենց պարտավորությունները։ Դրանով հանդերձ, սակայն, գազի սակագնի բարձրացումից խուսափել չհաջողվեց։

Հայտնի դարձավ  նաև, որ հանձնաժողովը սեփական հայեցողությամբ վերաբաշխել է թանկացման ծանրությունը սպառողների տարբեր խմբերի վրա։ Դա որոշ չափով տարբերվում է «Գազպրոմ Արմենիայի» ներկայացրած առաջարկներից, բայց ընդհանուր տրամաբանությունը, որը ենթադրում էր սակագների բարձրացում, մնացել է նույնը։ Ի տարբերություն ընկերության հայտի, որով նախատեսվում էր նվազեցնել բնակչության հիմնական խմբի սակագինը, Հանձնաժողովն առաջարկում է այն բարձրացնել և այսօր գործող 139-ի փոխարեն՝ 1 խորանարդի գինը սահմանել 143,7 դրամ։ Սպառողների այս խմբի մեջ պահպանվել են սոցիալական հատվածի արտոնյալ սակագները։ Այսուհետ ևս նրանք կշարունակեն գազ սպառել 100 դրամով, բայց տարեկան 600 խորանարդի սահմաններում։ Ավել օգտագործելու դեպքում սակագինը կլինի այնքան, որքան բնակչության մյուս մասի համար։

Հավելենք նաև, որ բնակչությունից բացի, կթանկանա նաև խոշոր սպառողներին մատակարարվող գազը։ Նրանց դեպքում սակագինը կբարձրանա հազար խորանարդի հաշվով շուրջ 10 դոլարով։ Գործող 255,91-ի փոխարեն՝ կդառնա 265,81 դոլար։ Մինչև 10 հազար խորանարդ օգտագործողներն էլ կվճարեն այնքան, ինչքան բնակչությունը։ Ընկերության ներկայացրած հայտի համեմատ՝ վերանայումներ են կատարվել նաև ջերմոցային տնտեսության ու վերամշակող հատվածի սակագների առումով։ Դրանք ավելի ցածր կլինեն, քան առաջարկվել էր հայտով, բայց ավելի բարձր, քան գործող սակագներն են։

Հանձնաժողովը կանգնել է 233,9 դոլար սակագնի վրա՝ յուրաքանչյուր հազար խորանարդի համար։ Այն գրեթե 10 դոլարով բարձր կլինի գործողից։ Ի տարբերություն տնտեսության մյուս հատվածների, ինչպես ջերմոցային տնտեսության, այնպես էլ՝ վերամշակող արդյունաբերության համար սակագները համեմատաբար ավելի ցածր կլինեն, բայց դա, միևնույն է, մեծացնելու է ճնշումն արտադրության ինքնարժեքի վրա՝ հանգեցնելով իրացման գների բարձրացման։ Էներգակիրների գներից կախվածությունն այս ոլորտներում չափազանց մեծ է և երբեմն հասնում է արտադրանքի ինքնարժեքի ընդհուպ մինչև 70 տոկոսին։

Միանշանակ է, որ գազի սակագնի բարձրացումն ազդելու է ոչ միայն՝ ջերմոցային տնտեսության ու վերամշակող արտադրության, այլև՝ ընդհանրապես տնտեսության բազմաթիվ ոլորտների վրա։ Հասարակությունն իր հերթին՝ կրելու է սակագների բարձրացման ազդեցությունը՝ ինչպես ուղղակիորեն, այնպես էլ անուղղակիորեն՝ տնտեսական հատվածից թելադրված գների բարձրացման տեսքով։ Ընդ որում, դա լինելու է ոչ միայն՝ գազի, այլև՝ հանրային մյուս ծառայությունների միջոցով։

Տիգրան Մկրտչյան