Հրանտ Բագրատյանը իր ֆեյսբուքյան էջում գրել է.
Հիմա անցնենք Հայաստանին։ Արժեքային համակարգի տեսակետից հայկական միջավայրը, ի տարբերություն կորեականի, լի է անհասկանալի, անտրամաբանական սկզբունքներով։ Կուզեյի խոսել դրանցից մի քանի մասին։ Այսօր կանգկառնեմ հայերի պետականակործան մի հատկության վրա. իշխանությունը պարբերաբար կենտրոնացնելու և ապակենտրոնացնելու ցիկլի ու պետությման մշտական գերազանցության երևույթի մասին։ Հվ Կորեան, օրինակ, թվում է թե խոշոր ընկերությունների երկիր է. Սամսունգ, Կիա, Հունդայի և այլն։ Սամսունգ ընկերության վաճառքներն, օրինակ, կազմում են 300 մլրդ դոլար (30 հատ Հայաստան), իսկ կապիտալիզացիան 200 մլրդ դոլար։ Ընկերությունում աշխատում է 440 հազ մարդ։ Քչերը, սակայն, գիտեն, որ սա մի ընկերություն է, որը պատկանում է 127897 մարդու և 6230 ընկերության։ Ընդամենը կա 170 մլն բաժնետոմս, իսկ ամենամեծ սփականատերը՝ Կուն Հի Լին տնօրինում է բաժնետոմսերի սոսկ 3.38%-ը։ Իրենց պատմության ընթացքում կորեացիները պարբերաբար մանրացրել են խոշոր սեփականատերերին, թույլ չեն տվել, որ նրանցից գոնե մեկն ի վիճակի լինի մրցակցել պետության հետ, կարողանա քաղաքականություն թելադրել։ Պակ Չոն Խիի բարեփոխումների կենտրոնական առանցքը սա էր։
Հայոց պետականության էվոլյուցիան այս ամենի հակառակն է։ Ապշեցնում է հայերի ցինիկությունը՝ ամեն ինչ անել ի հեճուկս հասարակությունների զարգացման օրինաչափությունների։ Հայերը երբեք չեն հարգել պետության չեզոք դերը։ Դեռևս 3-4 րդ դարերում, երբ հայկական պետականության հիմքը թագավորն ու 1.5 տասնյակ նախարարներն էին, տնտեսական և քաղաքական հիմքեր ձևավորվեցին նախարարական տները մանրատելու և դրանով իսկ կենտրոնական պետության դիրքերն ուժեղացնելու ուղղությամբ։ Եվրոպայի և Ռուսաստանի պատմությունը մեզ սովորեցնում է, որ քանի դեռ հերցոգների, կյուրֆուրստների ու բոյարների իշխանությունը չփոխարինվեց ավելի մանր ազնվականների իշխանությամբ (ասպետներ, շեվալյեներ, լորդեր, ազնվականներ), կենտրոնացված պետությունների գործառույթները թույլ էին, երերուն։ Հայերն, ընդհակառակը, 4-րդ դարում ընդունում են քրիստոնեությունը, նախարարների կողքին ստեղծում մեկ այլ, ավելի խոշոր սեփականատեր, եկեղեցուն, իսկ հետո որոշում կայացնում թագավորական ինստիտուտի ավելորդ լինելու և պետականության անպետքության մասին։ Սեպուհների (ազնվականների) ինստիտուտը Հայաստանում այդպես էլ չի կայանում։ Իսկ դա շատ կարևոր է։ Առանց դրա կենտրոնացված պետություն չէր կարող լինել։ Տրամաբանությունն այստեղ պարզ է. մի քանի հոգուն (նախարարներին) պետություն պետք չէ. նրանք իրենք են հավակնում պետություն լինել։ Մինչդեռ մի քանի հազարի համար կենտրոնացված պետության առկայությունը գոյատևման միակ պայմանն է։ Պատահական չէ, որ 9-րդ դարում Բագրատունիների թագավորության ձևավորումը հնարավորդարձավ այն բանից հետո, երբ դրանից մի փոքր ավելի վաղ արաբները խնջույք կազմակերպեցին և կոտորեցին հայկական նախարարական տների մեծ մասը։ Այլապես այդ տները երբեք էլ թույլ չէին տալու թագավորության ու պետության ձևավորումը (իհարկե, ներողություն այդ հրեշավոր ոճրագոծությունը ֆլեգմատիկորեն շարադրելու համար)։ Առաջ անցնելով ասենք, որ այդ շրջանում, շնորհիվ արաբների կողմից մտցրած դրամական հարկի Հայաստանում նախարարական տները ստիպված էին վարձակալության տալ կամ վաճառել վարելահողերը։ Առաջացավ սեփականատեր հողատերերի դաս, զարգացան ապրանքա-դրամական հարաբերությունները։ Արաբներն ակամա խթանեցին պետականության ձևավորումը։ Բայց ահա իշխանության եկած Բագրատունիները, առանց հասկանալու, սկսեցին պետականացնել հողերը։ Աստիճանաբար դրանց զգալի մասն անցավ եկեղեցուն։ Պետրոս Գետադարձ կաթողիկոսն, օրինակ, ավելի քան 1000 գյուղ ուներ։ Է նրա ի՞նչին էր պետք պետությունը։ Հենց նա էլ 1045-ին այդ պետության վերջը տվեց։ Հետագայում արդեն մեծածավալ եկեղեցական հողատիրությունը թույլ չէր տալիս սեփականատերերի դասի առաջացումը և խանգարում էր պետության ձևավորմանը։ Հասկանալի է, թե ինչու էին թուրքական սուլթանները և պարսկական շահերը մեդալը մեդալի հետևից շնորհում հայոց կաթողիկոսներին։ Մենք երբեք այս աչքերով չենք նայել մեր պատմությանը։ Երեխաներին սերմանում ենք մի պատմություն, որտեղ միակ թշնամին արտաքին ագրեսորն է։ Քաջ ենք, խիզախ, շինարար, բայց բախտ չունենք։ Ահա սա է մեր պատմագիտությունը։ 19-րդ դարում, երբ ռուսները փորձում էին իրականացնել կայսրի 1861թ հողային ռեֆորմը Հայաստանում՝ ապշել էին. գյուղացիներին տալու հող չկար. ամենը պատկանում էր եկեղեցուն։ Հիմա էլ. սկսած ՀՀ երկրորդ Նախագահից և շարունակաբար 3-րդ Նախագահը սիրում են հենվել մեկ տասնյակ օլիգարխների վրա։ Այդպես հեշտ է. կարևորը ներդրումներն ու խնայողություններ կենտրոնացնելն է։ Միջին դաս չկա ու չպետք է լինի։ Պետք է մշտապես սիրաշահել այս խոշորներին։ Արդյունքն իրեն երկար սպասեցնել չի տա. հենց այդ խոշորներն էլ մի օր կվերացնեն այս պետությունը։ Որովհետև առանց նշանակալի միջին դասի, խոշորների դերը երկրի զարգացման գործում միայն բացասական կարող է լինել։
Brilliant Performance of Khachaturian’s Piano Concerto by the Thessaloniki Symphony Orchestra — Dedicated to the Memory of the Victims of the Armenian Genocide
AraratBank Supports Launch of the 15th Anniversary “Faces of Memory” Seminar
“Your Relative is in Danger”: IDBank Warns About an Aggressive Wave of Phone Scams
Soft Construct Showcased New Career Opportunities at Career City Fest 2K26
Financial Literacy Course for Learning Mission non-profit organization. Idram&IDBank
A New Level of Digital Banking: IDBank Launches Strategic Partnership with Oracle
International Mother Earth Day. Idram&IDBank
Ucom Announces the Launch of Its Carbon Footprint Management Program
Unibank issues USD bonds with a 5.6% yield
AraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 Projects
IDBank and Idram participate in Career City Fest
AraratBank’s Unwavering Commitment: 5 Years, 172 Beneficiaries, and over 100 Projects
Grant Akopian Appointed CEO and Chairman of the Management Board of Converse Bank
Travel in comfort with the Mastercard World "Travel" Cards from Unibank
Ucom Supports Free FPV Drone Training for Teenagers by the ArmDrone Community
AraratBank’s Special Offer at Leasing Expo Attracts Strong Customer Interest
Flexible Terms when Transferring your Mortgage Loan to AraratBank
The Defense Team of the “Sacred Struggle” Releases Evidence Exposing a Fabricated Terrorism Case
Unibank Awarded Client Protection Certification by MFR
The Power of One Dram April Beneficiary: Davitbek Games NGO
Ucom and Impact Hub Yerevan Announce the Third Year of Green Innovation Fellowship
Unibank Launches Referral Campaign “Invite Friends and Get Bonuses"
Team Holding: The second phase of the placement of USD-denominated bonds has been completed. Underwriter - Freedom Broker Armenia.
“A friend” needs money urgently. IDBank warns that trust can be exploited on social media.
Denationalizing the ‘Map’ (Reflections on the ‘Real Armenia Ideology’)
AraratBank at Leasing EXPO 2026: Special Leasing Offer for Energy-Efficient Equipment
Ucom Offers Virtual Cloud Server (VPS) Service
IDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia, Presenting Innovative Tools for the SME Sector
Up to 25% idcoin When Buying Airline Tickets with IDBank Premium Cards
Acba bank and the U.S.-based Interactive Brokers have signed an agreement
IDBank and Idram Alongside the “Matemik” NGO
IDBank Participates in Regional Conference of the Union of Banks of Armenia
Converse Bank Receives STP Excellence Award Once Again
Unibank to participate in Leasing Expo 2026 with a special offer
AraratBank in Lori: Competitive Solutions for Business and Economic Development
IDBank to Provide Scholarships Worth 35 Million Drams to 103 Artsakh Students at YSU
Unibank joins the Partnership for Carbon Accounting Financials (PCAF)
Safe environment – Equal opportunities
AraratBank Receives STP Excellence Award from Commerzbank
AG
World Autism Awareness Day reminds us: culture is how we learn to see and embrace one another
IDBank Receives Commerzbank’s STP Excellence Award 2025
IDBank Presented a Special Offer at TOON EXPO 2026
FINTECH360 International Conference to Bring Together 500 Participants in Yerevan
Ucom Supports the DemArDem 2026 Regional Youth Forum
Prominent Armenian Statesman Levon Sahakyan Passes Away at 89
Ucom’s Unity Packages with the Best Fixed Network in Armenia
Get 1% idcoin at TOON EXPO with Idram&IDBank
USD 60 Million: Ameriabank Joins Financing of Firebird’s AI Data Center Construction in Armenia
Statement by Archbishop Bagrat Galstanyan
Financial Literacy Course at YSU: Idram and IDBank 
ZCMC CJSC general director R.N. Khudoli on the օccation of Internatioanal Labour day
World Bank Armenia has organized discussion on facilitating women’s wider engagement in sectors that have been traditionally male dominated in the country
On the occasion of International Women's Day ZCMC employees were awarded
ZCMC declares, that the Russian company GeoProMining LLC has never been and is not currently a shareholder of the Company, nor does it have any stake in the Company's ownership structure
No international support and no organization to take real steps to prevent decades of cultural, ethnic and religious hostility towards Armenians and their heritage. Anna Kostanyan
Soft Construct Showcased New Career Opportunities at Career City Fest 2K26
1
“Your Relative is in Danger”: IDBank Warns About an Aggressive Wave of Phone Scams2
AraratBank Supports Launch of the 15th Anniversary “Faces of Memory” Seminar
3
Brilliant Performance of Khachaturian’s Piano Concerto by the Thessaloniki Symphony Orchestra — Dedi...4