Կրթություն-2021-ի ամփոփումը
Կրթական տարին ամփոփելու ժամանակն է։
2021թ. բավական բուռն տարի էր Հայաստանի կրթության ոլորտում։ Այս տարի Հայաստանում եղան կորոնավիրուսի երկու խոշոր բռնկումներ։ Այդուհանդերձ, ի տարբերություն 2020թ.-ի, այս տարի կրթական համակարգը հիմնականում աշխատեց առկա ռեժիմով։ Դպրոցները բաց էին ամբողջ տարվա ընթացքում։ Կարճաժամկետ փակվում էին միայն այն դպրոցները, որոնցում լինում էին վիրուսի բռնկումներ։ Համալսարանները 2021թ. առաջին կեսում հիմնականում հեռավար աշխատեցին, բայց երկրորդ մասում համալսարանները նույնպես հիմնականում գործեցին առկա ռեժիմով։ Այսպիսով, այս տարի համակարգը քիչ թե շատ կարողացավ վերադառնալ առկա ռեժիմի, և հուսանք, որ այդպես կլինի նաև հաջորդ տարի։ Այդուհանդերձ, կորոնավիրուսը բացասաբար է ազդում կրթության համակարգի վրա, որի իրական չափերն առավել տեսանելի կլինեն առաջիկա տարիներին։
Տարին հատկապես ակտիվ էր հանրակրթության ոլորտում։ Նախարարությունը պարբերաբար ներկայացնում էր տարբեր փոփոխություններ դպրոցների կառավարման, դպրոցական խորհուրդների վերաբերյալ։ Տևական ժամանակ շատ դպրոցներ մնացին առանց խորհուրդների։ Ունենք տնօրեններ, որոնց պաշտոնավարման ժամկետը լրացավ, բայց խորհուրդների բացակայության պատճառով առ այսօր ընտրություններ չեն անցկացվել։ Սա անարդար վերաբերմունք էր այդ տնօրենների հանդեպ։ Այդ մարդիկ, ըստ էության, մի քանի ամիս մնացել են առանց աշխատանքի՝ ոչ իրենց մեղքով։ Կարգերի բազմաթիվ տարբերակներ առաջարկելուց հետո, ի վերջո, տարեվերջին նախարարությունը հանդես եկավ «Հանրակրթության մասին» ՀՀ օրենքում կտրուկ փոփոխություններ կատարելու առաջարկով։ Օրենքը քննարկվեց շատ մակերեսային ձևով, արագորեն հասավ Ազգային ժողով և ընդունվեց առաջին ընթերցմամբ։ Նման մոտեցումը, իհարկե, ճիշտ չէր։ Նմանատիպ փոփոխությունները պետք է քննարկումների լուրջ փուլ անցնեն, պետք է փորձարկվեն, հետո նոր ընդունվեն։ Ավելին, այս որոշումը ժամանակային առումով տարօրինակ էր, քանի որ ներկայումս նախարարության պատվերով իրականացվում է ծավալուն հետազոտություն դպրոցների կառավարման վերաբերյալ։ Դա նույն բանն է, որ բժիշկն առանց հետազոտության արդյունքները ստանալու՝ սկսի բուժման գործընթացը։ Հաճախ կարևոր չէ, թե ինչ որոշում ես ընդունում։ Կարևոր է, թե ինչպես է ընդունվում որոշումը և ինչպես է իրականացվում։
Իրականացման տեսանկյունից, այս տարի խնդրահարույց էր ուսուցիչների կամավոր ատեստացիան։ Նախ՝ զարմացրեց մասնակիցների փոքր թիվը։ Մասնակից ուսուցիչների թիվը 1000-ից պակաս էր, որոնցից շուրջ 320-ը կարողացավ հաղթահարել 80%-ի շեմը։ Նախարարությունն իջեցրեց անցողիկ շեմը 70%-ի, ինչի արդյունքում մոտ 500 ուսուցիչ հավելավճար ստանալու հնարավորություն ստացավ։ Թեև Քիմիայի մասնագետները հայտարարեցին, որ առաջադրանքներում եղել են սխալներ, այդուհանդերձ, այս առարկայի արդյունքները մնացին անփոփոխ։
Շուրջ 50 կազմակերպություններ էլ այս տարի երաշխավորվեցին ուսուցիչների պարտադիր ատեստավորումն իրականացնելու համար։ Այստեղ ևս կա մշտադիտարկման, չափանիշերի խստացման պահանջների կարիք, այլապես նորից տեղապտույտ է սպասվում։
Այս տարի Տավուշի մարզի բոլոր դպրոցներում սկսվեց Հանրակրթության նոր չափորոշիչների փորձարկումը։ Արդյունքները պարզ կդառնան հաջորդ տարի։ Բայց մի բան պարզ է. կարողունակությունների (կոմպետենցիաներ) վրա հիմնվող ուսուցումը դեռևս մարդկանց համար հստակ չէ։ Այն ենթադրում է արմատական փոփոխություններ դասավանդման մոտեցումներում։ Բայց կա ռիսկ, որ նորից կլինի նախկին մոտեցումների իներցիոն շարունակություն։
Ուրախալի են նախադպրոցական կրթության ոլորտի զարգացումները։ Սա կրթության միակ ոլորտն է, որտեղ որոշակի ճեղքում կա։ Մասնավորապես, նախկինում նախարարությունը չէր խառնվում այս ոլորտի կառավարմանը։ Տպավորություն էր, որ այս ոլորտը հանձնված է մարզպետարաններին և տեղական ինքնակառավարման մարմիններին, որոնք ինչ ուզում՝ անում են այս ոլորտում։ Վերջին 2 տարում նկատելի է, որ նախարարությունը վերադառնում է այս ոլորտ, ինչը շատ կարևոր է։
Եթե նախադպրոցական և դպրոցական կրթության ոլորտում նկատվում է շարժ, ապա բուհական ոլորտը շարունակում է գտնվել տեղապտույտի մեջ։ Տարեսկզբին նախարարության պաշտոնյաները և Ազգային ժողովի պատգամավորները սկսեցին հիմնավորել մի տեսակետ, որի դեմ հենց իրենք հանդես էին գալիս մինչև հեղափոխությունը։ Պարզվեց, որ շատ նորմալ է, եթե կառավարությունը ձայների մեծամասնություն ունենա համալսարանների հոգաբարձուների խորհրդում։ Ի վերջո, իշխանական պատգամավորները կողմ քվեարկեցին «Բարձրագույն կրթության և գիտության մասին» ՀՀ օրենքին։ Բայց Սահմանադրական դատարանն օրենքի այդ դրույթը ճանաչեց հակասահմանադրական։ Սա, իհարկե, մեծագույն ձախողում էր, բայց ոչ ոք պատասխան չտվեց։ 6-7 տարի չարչրկվող օրենքը կրկին վերադարձավ ԿԳՄՍ նախարարություն։
Իջեցվեցին նաև ռեկտորին ներկայացվող պահանջները։ Այսուհետ ռեկտոր կարող են դառնալ գիտությունների թեկնածու, դոցենտները։ Հայաստանի 4 խոշոր բուհերում անցկացվեցին ռեկտորի ընտրություններ, որոնցից յուրաքանչյուրը տարբեր սցենարով ընթացավ։ Նախ՝ պոլիտեխնիկական համալսարանում ընտրվեց ռեկտոր, որը, ըստ ամենայնի, նախարարության սրտով չէր։ Բայց բուհի ներսի թիմը կարողացավ մեկ ձայն «պոկել» կառավարության թիմից և հաղթել ռեկտորի ընտրություններում։ Բժշկական համալսարանում գործող ռեկտորն ուներ ամուր դիրքեր և հեշտությամբ վերընտրվեց։ Թեժ պայքար էր ակնկալվում ԵՊՀ-ում։ Բայց ԵՊՀ ռեկտորի պաշտոնակատարի նշանակումից և հոգաբարձուների խորհրդի կազմի հրապարակումից հետո պարզ էր, որ որևէ այլ թեկնածու շանս չունի։ Թերևս, անակնկալ էր Մանկավարժական համալսարանի ռեկտորի ընտրությունը։ Այստեղ ևս իշխանությունը նշանակել էր պաշտոնակատար։ Հասկանալով, որ հենց պաշտոնակատարն է ընտրվելու, որևէ այլ թեկնածու չէր դիմել։ Այդուհանդերձ, նախարարության թիմը և բուհից ներկայացված խորհրդի որոշ անդամներ դեմ քվեարկեցին միակ թեկնածուին։ Հավանաբար, նախարարությանը չի գոհացրել ռեկտորի պաշտոնակատարի գործունեությունը։
Եվ գլխավորի մասին։ Այս տարին էլ ավարտեցինք առանց կրթության զարգացման պետական ծրագրի։ Բայց կառավարության միջոցառումների ծրագրում նշվում է, որ 2022թ. մարտին այս ծրագիրը վերջապես կներկայացվի։
