Հաճախ գիտնականներ շատ մեծ դժավարությամբ են հասնում որևէ երևույթի բացահայտմանը` զոհելով այդ բացահայտումներին ճանապարհին թե՛ մարդկանց, թե՛ կենդանիներին: Orer.am-ը ներկայացնում է հոգեբանության մեջ իրականացված ամենադաժան փորձերի ցանկը:
1.Ձեռքբերովի անօգնականություն
Հայտնի հոգեբաններ Սթիվ Մայերը և Մարկ Սելիգմանը իրենց փորձը կատարել են շների վրա 1966 թվականին: Շներին բաժանել են 3 խմբերի: Բոլոր կենդանիներին տեղավորել են վանդակներում: Առաջին խմբին որևէ վնաս չեն հասցրել, որոշակի ժամանակամիջոցից հետո բաց են թողել: Երկրորդ խմբին ենթարկել են էլեկտրական ցնցումների, որոնք պարբերաբար կրկվել են: Այդ ցնցումները կարելի էր դադարեցնել՝ սեղմելով վանդակում գտնվող լծակին: Երրորդ խմբի շներին նույնպես ենթարկել են էլեկտրական ցնցումների, որոնց կանգնեցնել հնարավոր չէր: Որոշ ժամանակ անց, շների մոտ մշակվել է որոշակի ռեակցիա արտաքին ազդակների նկատմամբ: Այդ ռեակցիան ստացել է «ձեռքբերովի անօգնականություն» անունը և այն հիմնված էր այն համոզմունքի վրա, որ շրջակա միջավայրի նկատմամբ կենդանիներն անօգնական են: Արդյունքը հանգեցրեց նրան, որ շների մոտ զարգացավ, այսպես կոչված, կլինիկական դեպրեսսիայի բոլոր նշանները: Երրորդ խմբի շներին տեղափոխել են ազատ վանդակներ, որտեղից շները հեշտությամբ կարող էին փախչել և կրկին սկսել են էլեկտրահարել: Սակայն շներից ոչ մեկը փախչելու նույնիսկ փորձ չի կատարել: Նրանք պարզապես պասիվ արձագանքել են ցավին: Այնպիսի տպավորություն էր, որ շները ցավն ընկալում են որպես անխուսափելի մի բան: Կարծես, կենդանիները դաժան փորձից հասկացել էին, որ մշտական ցավից փախչելն անհնար է, և փորձարարական շներից ոչ մեկը ոչ մի անգամ փախուստի փորձ չի արել:Գիտնականների կարծիքով` շների այս ռեակցիան նման է մարդկանց` սթրեսների նկատմամբ ռեակցիային. մարդիկ նույնպես, մի քանի անհաջող փորձ կատարելուց հետո, դադարում են պայքարել և անօգնական են դառնում: Մի բան դեռևս պարզ չէ. արդյո՞ք այս եզրակացությունն արժեր այնքան շների տառապանքին:
2.Օրգանիզմի վրա թմրանյութերի ազդեցության ուսումնասիրությունները
Հարկ է նշել, որ փորձերի մեծ մասը, որոնք շատերը համարում են դաժանություն կենդանիների նկատմամբ, օգնում են հնարել այնպիսի դեղամիջոցներ, որի արդյունքում փրկում են միլիոնավոր մարդկաց կյանքեր: 1969 թվականին իրականացվել է գիտափորձ` պարզելու տարբեր տեսակի թմրանյութերի ազդեցությունը մարդու օրգանիզմի վրա: Փորձարկման համար օգտագործվել են կապիկները և առնետները, որոնք ֆիզիոլոգիապես առավել մոտ են մարդկանց: Կենդանիներին վարժեցրել են ինքնուրույն ընդունել այնպիսի թմրանյութեր, ինչպիսիք են կոդեինը, մորֆինը, ամֆետամինը, կոկաինը և այլն: Երբ կենդանիներն վարժվեցին և սկսեցին ինքնուրույն ընդունել իրենց չափաբաժինը, նրանց մեծ քանակությամբ թմրանյութ տվեցին և սկսեցին անընդհատ հետևել: Արդյունքում կենդանիները հայտնվեցի շփոթության մեջ: Որոշները փախչելու փորձ արեցին: Ընդ որում` կենդանիներն իրենց վնասվածքներ են հասցրել և ցավ չեն զգացել: Այն կենդանիները, որոն կոկաին են ընդունել, շուտով սկսել են տառապել ոչ միայն ցնցումներից, այլ նաև տեսիլքներից: Կապիկներն այլանդակել են իրենց՝ պոկելով մատերի ֆալանգները: Այն կենդանիները, որոնք կախվածություն էին ձեռք բերել մորֆինի և կոկաինի խառնուրդից, մահացել են թմրանյութերի ընդունման օրվանից 2 շաբաթ անց: Իսկ այն կենդանիները, որոնք «նստել են» ամֆատամինի վրա, դարձել են ճաղատ՝ պոկելով իրենց ամբողջ բուրդը: Կենդանիների նկատմամբ նման դաժանությունը դժվար է արդարացնել նույնիսկ նրանով, որ փորձարկման նպատակը եղել է՝ հասկանալ մարդու օրգանիզմի վրա թմրանյութերի ազդեցության աստիճանը և մշակել թմրամոլությամբ տառապող մարդկանց արդյունավետ բուժումը:
3.«Ավերսիա» ծրագիր
1970-1989 թթ Հարավ-աֆրիկյան Հանրապետության բանակում ամբողջապես իրականացվել է մի ծրագիր, որը խիստ գաղտնի է եղել: Այդ ծրագիրը միտված էր զինվորականների շարքերից մաքրել համասեռամոլներին: Այդ ընթացքում թույլատրվել են բոլոր միջոցները. բուժել են և՛ էլեկտրաշոկային, և՛ քիմիական ամորձատմամբ: Որոշել այն մարդկանց ճշգրիտ թիվը, ովքեր տուժել են ծրագրից, չի հաջողվել: Ըստ զինվորական բժիշկների` տուժել է մոտավորապես 1000 զինվորական: Ղեկավարությունը հանձնարարել է հոգեբաններին համասեռամոլների ամբողջական «մաքրում» կատարել: Այն զինվորականներին, ովքեր չեն ենթարկվել «բուժմանը», ոչ միայն բռնի ստիպում էին ընդունել դեղամիջոցները, այլև ուղարկում էին շոկայի թերապիայով բուժման: Իսկ ոմանց էլ ենթարկել են սեռի փոխման վիրահատության: Զինվորականները, ովքեր ակամա դարձել են փորձի մասնակիցներ, եղել են 16-24 տարեկան:
4.Փոքրիկ Ալբերտը
Հոգեբան Ջոն Ուոտսոնն ուսումնասիրել է ֆոբիաների և վախերի բնույթը: Այն ժամանակ, երբ գիտնականը զբաղվում էր երեխաների վախերի ուսումնասիրությամբ, նրան հետաքրքրեց նաև վախի ռեակցիա առաջացնել այն օբյեկտների նկատմամբ, որոնք նախկինում երեխաների մոտ ոչ մի վախ չեն առաջացրել: Գիտափորձն իրականացվել է 1920 թվականին, և դրան մասնակցել է Ալբերտ անունով մի տղա, ով եղել է ընդամենը 9 ամսեկան: Ուոտսոնը երեխայի վրա ստուգել է՝ հնարավոր է վախի ռեակցիա առաջացնել սպիտակ առնետի նկատմամբ այն դեպքում, երբ երեխան այդ կրծողներից ընդհանրապես չէր վախենում: Գիտափորձի համար երեխային վերցրել են մանկատնից և 2 ամսվա ընթացքում նրան ցույց են տվել ոչ միայն սպիտակ առնետ, այլ նաև բամբակ, սպիտակ նապաստակ և Սանտա-Կլաուսի դիմակ՝ սպիտակ գույնի մորուքով: Այդ ժամանակամիջոցի ավարտին երեխային նստեցրել են հատակին և թույլատրել են խաղալ առնետի հետ:Երկու ամիսը լրանալուց հետո երեխային նստեցրել են հատակին և թույլ տվել, որ խաղա սպիտակ առնետի հետ: Երեխան հանգիստ խաղացել է` առանց վախի որևէ նշույլի: Որոշ ժամանակ անց, գիտնականը սկսել է երկաթե մուրճով հարվածել Ալբերտի մեջքին ամրացված մետաղե ափսեին: Այն բանից հետո, երբ հարվածները կրկնվել են, երեխան դադարեցրել է առնետի հետ խաղը և սկսել խուսափել նրանից: Մեկ շաբաթ անց փորձը կրկնել են: Սակայն այս անգամ երեխան ափսեին 5 հարված ստացավ: Երեխան սկսել է լացել՝ տեսնելով առնետին: Անցել է ևս 5 օր: Ուոտսոնը որոշել է փորձել՝ արդյոք երեխան կվախենա նմանատիպ իրերից: Երեխայի ռեակցիան սպասեցնել չտվեց. նա վախենում էր ոչ միայն առնետից , այլ նաև բամբակից, Սանտա-Կլաուսի դիմակից և նապաստակից: Այդ ժամանակ, երբ երեխային ցույց էին տալիս այդ առարկաները, գիտնականը մուրչով չէր հարվածում ափսեին, հետևաբար, բարձր ձայներ չէր առաջացնում: Գիտնականը եկավ այն եզրակացության, որ չափահաս մարդու մոտ վախերը, անհանգստությունը և տարբեր հակակրանքները սկսում են ձևավորվել դեռ վաղ հասակում: Ցավոք սրտիմ փոքրիկ Ալբերտի արհեստականորեն ծնված վախերն այդպես էլ չեն անցնում:
5.Հուսահատության աղբյուրը
1960 թվականին Հարրի Հարլոյը փորձարկումներ է իրականացրել կապիկների վրա: Նա զբաղվել է անհատի սոցիալական մեկուսացման ուսումնասիրմամբ, ինչպես նաև դրանից պաշտպանվելու մեթոդների մշակմամբ: Գիտնականը ձագերին բաժանում էր մայր-կապիկներից և տեղավորում էր վանդակում: Հարրին ընտրում էր միայն այն ձագերին, որոնց մոտ նկատվում էր ավելի ուժեղ հուզական կապ մոր հետ: Ձագին վանդակում պահում էին մեկ տարի, այնուհետև բաց էին թողնում: Շատ կապիկներ ունեին տարբեր հոգեբանական շեղումներ: Եզրակացությունը հետևյալն էր. դեպրեսսիայից հնարավոր չէ պաշտպանել նույնիսկ երջանիկ մանկությունը: Համաձայնվեք, որ նման եզրակացություն կարելի էր նաև կատարել առանց անպաշտպան կենդանիներին ծաղրելու:
Ucom Sales and Service Center at 20/52 Erebuni Reopens After Renovation
Unibank Joins the Armenian Solar Energy Association
The Widely Discussed Dvin Crown Project. A New Visibility Platform for Brands Has Emerged in the Heart of Yerevan
Ameriabank named Most Innovative Digital Bank in Armenia, alongside 9 Global Finance Digital Banking Awards
Unibank and Picsart Academy Host Kids Day for Children
Unibank Issues AMD and USD Bonds with Annual Coupon Rates of 10.3% and 6%
Artur Hovhannisyan and the Ambassador of Bulgaria to Armenia discussed a number of programs of mutual interest to Armenia and Bulgaria
A new and fantastic story was born in the heart of Yerevan—the spirit of the old city at Hayasa Hotel Old Yerevan
Converse Bank is Lead Sponsor of the BACEE International Banking Conference
Ralph Yirikian on the Cost of Digital Transformation at the 13th Regional HR Conference
You Can Now Pay with Idram on Glovo: The Long-Awaited Partnership Is Now a Reality
Rate.Trading: Currency Exchange on a New Digital Platform
Idram's "City of Good Deeds": From Teamwork to Real Charitable Projects
Ucom and FAST Bring Together Artificial Intelligence and Green Innovation
From Car Selection to Purchase – All in One Place: Ameriabank to Present its Myar.am Platform and Special Offers at Armenian Auto Show
IDBank and the “Dekavva Fund” Stand with People from Artsakh
Ucom Supports AI-Powered Camera Installation for Nature Conservation
Dmitry Ishkhanov Opens the New Steinway’s Concert Life in Pardubice 
Ucom Fellowship Participants Meet Ralph Yirikian at Ucom
Unibank Becomes Title Sponsor of Alashkert Football Club
Sergey Smbatyan’s Music for Future Foundation and the Lang Lang International Music Foundation Invite Young Pianists to Apply for the Prestigious Lang Lang Young Scholars Program
Unibank Call Center Now Available 24/7 on Weekdays
Ralph Yirikian Discusses the Challenges of Modern Leadership with Leadership School Participants
Unibank Becomes Lead Sponsor of AGBU’s Global Run in Support of Camp Nairi
Unibank’s Renamed “Tumanyan” Branch Opens at a New Location
Ucom Continues Large-Scale Network Modernization, Expanding 5G Coverage and Enhancing Connectivity
EBRD’s AMD-denominated bonds listed on AMX; Converse Bank acted as underwriter
Become a Unibank shareholder and acquire perpetual bonds with a 13.25% yield
The Unprecedented Educational Summer of the 'Armenian Virtuosos'
All Armflix Content Is Once Again Available on Uplay
Hayk Melikyan Opens the 5th Festival of Armenian Culture in Katowice
Harutyun Harutyunyan: “The Government Has No Intention of Applying for EU Membership
and Adopted the Law to Prevent a Referendum”
Ucom Supports Coca-Cola Fest 2026 
“Orran” Students Start the New Academic Year with Support from “The Power of One Dram”
It is with deep awareness of the seriousness of this supposition as well as concern that we pose the question of the above headline
“Armenian Virtuosos” Scholarship Recipients Take the Stage at the 4th International Festival of Youth Orchestras of the World
Unibank Launches a New Promotion "U-Teenager": Grand Prize — a Summer Course at One of the Top Universities Abroad
SEROOND Begins: Armenia’s First Authored School Model Based on Whole-Child Development, Enabled by AI
"Unisport" Advances to the Main Round of the UEFA Futsal Champions League
Cybersecurity Course Graduates Take Part in Ucom’s “Junior Academy” Program
Ucom Introduces Green Tariff Plans, Turning Everyday Connectivity into Environmental Impact
Ucom Launches “Unity Back to School” Special Offer for the New School Year
Ucom’s Sales and Service Center Reopens at 7 Sayat-Nova Street in Gyumri
"Unisport" Competes in the UEFA Futsal Champions League
Aram Barseghyan Appointed CEO of Team Telecom Armenia, Hayk Yesayan to Lead Team Group 
Letter of Congratulations to His Holiness Karekin II on His 75th Birthday
“Side by Side” Program for Artsakh Families in the Sevan Community: IDBank
Arega Hovsepyan is our candidate for Chair of the Committee on European Integration
The Final Round of the Junius Tournament Has Begun
Awards Ceremony for the “Top 100 Students of Armenia” Competition: Presentation of Certificates 
ZCMC CJSC general director R.N. Khudoli on the օccation of Internatioanal Labour day
World Bank Armenia has organized discussion on facilitating women’s wider engagement in sectors that have been traditionally male dominated in the country
On the occasion of International Women's Day ZCMC employees were awarded
ZCMC declares, that the Russian company GeoProMining LLC has never been and is not currently a shareholder of the Company, nor does it have any stake in the Company's ownership structure
No international support and no organization to take real steps to prevent decades of cultural, ethnic and religious hostility towards Armenians and their heritage. Anna Kostanyan
Ralph Yirikian on the Cost of Digital Transformation at the 13th Regional HR Conference1
The Widely Discussed Dvin Crown Project. A New Visibility Platform for Brands Has Emerged in the Hea...2
Artur Hovhannisyan and the Ambassador of Bulgaria to Armenia discussed a number of programs of mutua...3
Idram's "City of Good Deeds": From Teamwork to Real Charitable Projects4
Rate.Trading: Currency Exchange on a New Digital Platform5