Երևանն իմ մայրն է, իսկ Փարիզը՝ հայրը, բայց, ցավոք, նրանք բաժանված են. Նարեկ Դուրյան
Երևանն իմ մայրն է, իսկ Փարիզը՝ հայրը, բայց, ցավոք, նրանք բաժանված են:
«Արմենպրես»-ի հաղորդմամբ, այս կերպ իր տունն է նկարագրում դերասան և ռեժիսոր Նարեկ Դուրյանը:
«Արմենպրես»-ը ներկայացնում է հանդիսատեսի հետ հանդիպմանն վերջին ութ տարիներին Երևանի թատերական անտրեպրիզային ոճի զարգացման պատասխանատուներից մեկի մտորումներն ու անհանգստությունը:
Երևանն իմ մայրն է, այստեղ եմ ծնվել, սովորել քայլել: Իսկ Փարիզը հայրս է՝ խիստ, սովորեցրեց ինձ աշխատել, լինել ճշտապահ: Ցավոք, նրանք բաժանված են: Բայց ես որքան մորս եմ սիրում, նույնքան էլ՝ հորս:
Ի տարբերություն նրանց, ովքեր երեք ամսով գնում են Լոս Անջելես և հետ են գալիս հայերենը մոռացած, ես քսան տարեկանում գնացի Փարիզ և արդեն 36 տարի է ապրում եմ այնտեղ: Նույնիսկ կարող եմ ասել, որ Փարիզն ավելի լավ եմ ճանաչում, դե այն այդքան արագ չի փոփոխվում, ինչպես մեր մայրաքաղաքը: Այնտեղ «բավականին անհետաքրքիր», նույն մակարդակի վրա մնացած փողոցներ են:
Չի կարելի ամեն ինչ իմաստավորել: Այսօրը մի օր է, վաղը՝ մեկ ուրիշ: Այդքան միամիտ պետք չէ լինել, որ այսօրվա եղած գումարը մինչև վերջ ծախսել: Բայց լիովին ամեն ինչ իմաստավորելը սխալ եմ համարում: Ես նույնիսկ հարմարավետությունն չեմ սիրում, Սարյան փողոցի առաջին հարկում գտնվող իմ մեկսենյականոց բնակարանի պահարանում կգտնեք մի երկու մաքուր շապիկ: Բայց դե ունեմ մոտ 100 փողկապ, բայց 99-ն էլ չեմ կապել՝ սիրում եմ նայել դրանց:
Չեմ կարող անվանել ինձ մոլի հավատացյալ, բայց և անհավատ չեմ: Ճիշտ է, հավատում եմ Աստծուն, բայց չեմ հավատում եկեղեցում աշխատող մարդուն: Ես այն եզակի մարդկանցից եմ, ոմ կնքել է Վազգեն առաջինը: Ես ավելի գիտական եմ մոտենում իմ մահվան երևույթին՝ հավատում եմ, որ պետք է մեռնեմ, որ ինձ ուտեն, որ ծնվի մեկ ուրիշ մի բան: Այ, ով է այն ստեղծել, ես չգիտեմ: Բայց ես չեմ կարող ապրել անհավատ: Արտիստը չի կարող ապրել առանց հավատքի՝ սկսած իր դերից և մինչև իր կուռքերը: Ամեն անգամ, երբ ներկայացումից առաջ պետք է նշան տամ վարագույրի բացմանը, խաչակնքում եմ: Արդյոք ես հավատացյա՞լ եմ, չգիտեմ:
Այսօրվա Ֆրանսիայում ինձ համարում եմ ֆանատիկ քրիստոնյա, երբ մարդիկ վախենում են ասեն, որ քրիստոնյա են, քանի որ ի պատասխան կմեղադրվեն ռասիզմի մեջ:
Ես հավատում եմ երաժշտությանը, առանց դրա չեմ կարող ապրել: Գուցե սա է իմ հավատքը:
Ես միշտ կանգնած եմ եղել մեծ ընտրության առաջ՝ երաժշտությո՞ւն, թե՞ թատրոն: Մայրս ավարտել է Վարդան Աճեմյանի կուրսը: Նրա համակուրսեցիներն էին Արմեն Ջիգարխանյանը, Հենրիկ Հովհաննիսյանը, Էդմոնդ Քյոսայանը, Նորսիկ Հովհաննիսյանը: Նրանք միշտ եղել են մեր տանը: Հայրս ինձ համոզում էր դառնալ երաժիշտ՝ ասելով, որ երաժշտությունը լեզու չունի: «Երաժշտությունը լեզու չունի: Եթե մի օր Սովետից փախչես ու լինես դաշնակահար, ապա Չինաստանում էլ կարող ես Չայկովսկու «Կոնցերտոն» նվագել», - ասում էր հայրս: Եվ ես շատ մեծ լրջությամբ սկսեցի երաժշտությամբ զբաավել, սակայն թատրոնն ինձ գայթակղեց...Երաժշտությունը լսում ես, կտավներին նայում ես, բալետը՝ դիտում, գիրքը կարդում ես: Իսկ այս ամբողջը հավաքված է թատրոնում: Միևնույն ժամանակ երաժշտությունը մի արվեստ է, որն ուժեղացնում է մյուսների ընկալումը: Միքելանջելոյի արձանը դիտելիս երաժշտություն են միացնում, որպեսզի ավելի տպավորիչ լինի: Այսինքն, Միքելանջելոյի քանդակը հերիք չի, մի հատ էլ «տակից» երաժշտություն են միացնում: Սակայն դուք երբեք չեք տեսնի, որ երաժշտությունը ավելի լավ ընկալելու համար Սարյանի կտավներից մեկը ցուցադրեն:
14 տարեկան էի, երբ հայրս գնաց Ֆրանսիա և այնտեղ քաղաքական ապաստան խնդրեց: Այդ ժամանակ ընկա մորս «ձեռքի տակ» և ընկղմվեցի թատրոնի աշխարհ:
Բայց մինչև այսօր երաժշտությունն իմ կյանքում մեծ դեր ունի՝ իմ ներկայացումների երաժշտությունը կամ ընտրում եմ, կամ էլ ինքնուրույն գրում: Ես տասը տարի Փարիզում կյանքի համար գումար վաստակել եմ ջազ նվագելով, և մինչ օրս մշակումներ եմ գրում: Սակայն հենց կշտացա, այդ գործը թողեցի և տրվեցի միայն թատրոնին: Լավ ստեղծագործելու համար անոթի պետք է լինես: Հենց կշտանում ես՝ բթանում ես: Լավագույն ստեղծագործություններս գրել եմ Փարիզում, երբ ապրում էի կտուրի տակ, աղավնիների հարևանությամբ: Ունեի մեկ անկողին և մեկ փչովի պահարան, որն անընդհատ պետք է փչեի: Հետ ո փողերս սկսեցին մի քիչ շատանալ, զգացի, որ խնդիրներս էլ ավելացան, հետո ավելի լավ սկսեցի դրամ վաստակել և հասկացա, որ փող չունեմ, իսկ շատ ավելի լավ վաստակելու ժամանակ հասկացա, որ «ծայրը ծայրին» ավելի դժվարությամբ եմ հասցնում:
Ես զարմանում եմ, թե որտեղից մեր մեջ մտավ այսքան չարություն: Երբ ժամանակին Սովետում ոչինչ չունեինք, Զադորնովի ասած. «Կյանքը վատն էր, բայց մենք լավ էինք ապրում»: Օրինակ, շենքում միայն ես ունեի էլեկտրական սրճաղաց, դիմացիս հարևանը համալսարանի ռեկտոր էր, իսկ մյուսը սննդամթերքի բազայում էր աշխատում, իսկ մեկ այլ հարևան էլ գունավոր հեռուստացույց ուներ: Մթերային բազայի հարևանը բերում էր սուրճը, մեր տանը աղում էինք, ռեկտոր հարևանին խնդրում, որ մեր դմբո երեխան իր մոտ սովորի, իսկ չորրորդ հարևանի մոտ դիտում էինք գունավոր ֆուտբոլ: Մի կողմից դ ա վատ էր, բայց բաց էր պահում մեր դռները:
Երբ թատերական ինստիտուտն ավարտած աղջիկը մտնում է իմ տուն, որտեղ էլ փորձերն ենք անում, իմ գրադարանում տեսնում է խորհրդային տարիներին տպագրված «Համաշխարհային գրականության գրադարանի» հատորները, դրանց յուրաքանչյուր գրքի կազմը մի գույնի է: Ու ասում է. «Վայ, էս ինչ սիրուն ա... Դու՞ք եք ներկել»: Հինգ րոպե ուզեցել եմ հասկանալ`հումո՞ր է անում, թե լուրջ է ասում: Ուսանողներս չգիտեն, թե ով է Սպարտակը: Գալիս են թատերական ինստիտուտ ընդունելության և ասում են.«Մեծ հայ նավանկարիչ Այվազովսկին»: Բայց ինչպե՞ս ստիպեմ իմ ուսանողներին, որ գ իրք կարդան, եթե ուսման հետ մեկտեղ աշխատում են, քանի որ 600 հազար դրամ ուսման վարձ պետք է տան: Ես ո՞նց այդ երեխային ասեմ. «Դատարկ սառնարանիդ գնա Շեքսպիր կարդա»:
