Մեծ խաղի ստվերային արտացոլումը

Տարածաշրջանային զարգացումներին ուշի ուշով հետևելով՝ օրըստօրե էլ ավելի ակնհայտ է դառնում, որ հայ-թուրքական օրակարգը, որն օրվա իշխանություններն այսօր մատուցում են հայ հանրությանը, բավական հեռուն գնացող արմատներ ունի, որոնք ուղղակիորեն զուգադրվում են գեոպոլիտիկ վարիացիաների հետ։ Ավելին, այն ինչ ներկայումս տեղի է ունենում հարավկովկասյան սեգմենտում, մեծ խաղի ստվերային արտացոլումն է։

Օրերս հայտնի դարձավ, որ Թուրքիայի նախագահի գրասենյակը տարածել է տեղեկություն Էրդողանի և Գերմանիայի նոր կանցլեր Օլաֆ Շոլցի հեռախոսազրույցի մասին, այդ տեղեկության մեջ նշելով, որ Էրդողանը Շոլցի հետ խոսելով ԵՄ-Թուրքիա հարաբերության մասին, նշել է, որ Անկարան ակնկալում է այդ հարաբերությունը ԵՄ անդամակցության հեռանկարի հիման վրա: Կհամաձայնեք, որ սա բավականին ուշագրավ հանգամանք է, եթե նկատի ունենանք այն, որ էրդողանյան Թուրքիան կարծես թե ընդհանրապես հեռացել էր ԵՄ անդամակցության ձգտող Թուրքիայի երբեմնի դիրքերից՝ ձգտելով Օսմանյան կայսրության վերականգնման և մահմեդական աշխարհի առաջնորդության:

Ինչպես հայտնի է Էրդողանի նախագահությունը աչքի է ընկել իսլամականացման քաղաքականության աջակցմամբ և ամբողջատիրական, ավտորիտար կառավարմանը «պրախոդ» տալու բացահայտ շեշտադրումներով, որոնք որևէ կերպ չեն կարող համարժեք դիտվել այն ուղենիշներին, որ ենթադրվում է Եվրամիության հետ սերտ հարաբերության, առավել ևս անդամակցության ակնկալիքի պարագայում:

Տեղի ունեցածն արդյո՞ք չի նշանակում, որ Էրդողանը «հանձնվում» է, թե՞ դրանք ընդամենը ժամանակավոր հնարքներ են, տակտիկական շարժ, որ պայմանավորված է ինչ-ինչ բարդություններով, որոնք այդ թվում նաև Արևմուտքի հետ հարաբերության մեղման և կառուցողականության մթնոլորտի ձևավորման միջոցով լուծելուց հետո, Էրդողանը իքս պահին դարձյալ շրջվելու է մեջքով կամ հարվածելու է Եվրոպային մեջքից:

Այսօր Մեծ Մերձավոր Արևելքում տեղի ունեցող վերադասավորումներն ուսումնասիրողները կհաստատեն, որ Թուրքիան ունի տնտեսական լուրջ խնդիրներ ու թեև Էրդողանը օրերս ներկայացրել է տնտեսական նոր քաղաքականության հիմնադրույթները, ասելով, որ դրանք խարսխված են լինելու լիրայի փոխարժեքի անկման վրա տեղական արտադրանքը խթանելու և տեղական արտադրողին, ներդրումները խրախուսելու տրամաբանության վրա, այդուհանդերձ ինքն էլ թերևս պատկերացնում է, որ տնտեսությունը լոկ հայտարարությունները չեն և դրանք կարող են ունենալ կարճաժամկետ էֆեկտ, իսկ գործը պահանջում է շատ երկար ժամանակ: Մինչդեռ Էրդողանը կարող է այլևս ժամանակ չունենալ, հետևաբար կարող է ելքեր փնտրել նաև Արևմուտքի հետ մերձենալու տեսքով:

Բոլորովին վերջերս «Բլումբերգ» գործակալությունը հայտնել էր, որ Էրդողանը բացառապես Բայդենին դուր գալու համար է սկսել հայ-թուրքական հարաբերության կարգավորման աշխատանքը, ինչի մասին ԱՄՆ նախագահը նրան հորդորել է դեռևս հոկտեմբերին Հռոմում: Ընդ որում, հայ-թուրքական հարաբերության կարգավորման գործընթացը էական գործոն է եղել նաև ԵՄ-ի հետ Թուրքիայի հարաբերության համար:

Այս ամենը համադրելով՝ ի՞նչ է ստացվում. եթե այժմ Էրդողանը «դարակից»  դուրս է բերում ԵՄ անդամակցության թեման՝ Գերմանիայի նոր կանցլերի հետ զրույցում է նոր հարաբերությունների մասին, ապա կա հիմք դիտարկելու, որ Հայաստանի հետ հարաբերության ուղղությամբ աշխատանքը Էրդողանի այդ ավելի լայն խաղի մաս է: Այստեղ շատ կարևոր է, որ այս իրավիճակն ի նպաստ իրեն օգտագործի նաև Հայաստանը, առավել ևս, որ ուժերի հարաբերակցության իմաստով առավելությունն անշուշտ Թուրքիայինն է, և Հայաստանի համար առավել կարևորություն է ստանում նպաստավոր ամենափոքր հանգամանքն իսկ: Միաժամանակ, Հայաստանն անշուշտ պետք է պատրաստ լինի այն շրջադարձերին, որոնք կարող են տեղի ունենալ Էրդողանի ավելի լայն խաղի պլաններում և, ըստ այդմ, դրանով իսկ ազդել նաև հայ-թուրքական հարաբերության հարցում Թուրքիայի վարքագծի վրա:

Արթուր Սարգսյան